قبل از اینکه ولادیمیر پوتین در 24 فوریه به اوکراین حمله کند، بسیاری از اروپایی ها نگران بودند که منطقه آنها پیرتر شود و بیشتر از اینکه تولد رخ دهد، مردم بمیرند. اکونومیست گزارشی درباره تغییر جمعیت شناسی اروپا منتشر کرد.

میانگین سنی 43 سال اروپا، تقریبا 4 سال بیشتر از امریکای شمالی است که خاکستری ترین (پیرترین) منطقه بعدی در جهان است. انتظار می رود که جمعیت اتحادیه اروپا در چند سال آینده به 450 میلیون نفر برسد و سپس تا سال 2070 به زیر 424 میلیون نفر برود. این چشم انداز کاهش جمعیت، ترسناک است. این امر به ویژه برای کشورهای سابقا کمونیستی اروپای شرقی ترسناک تر بوده است، جایی که مهاجرت تبعات نرخ زاد و ولد کمتر از نرخ جایگزینی را تشدید کرده است.

آندری پلنکوویچ، نخست وزیر کرواسی اعلام کرد که کاهش جمعیت مشکل تقریبا موجود برای برخی از کشورها است. تغییر جمعیتی سومین انتقال کلیدی اروپا است. حدود 5.3 میلیون نفر، که اکثر آنها زن و کودک هستند، از زمان شروع جنگ از اوکراین فرار کرده اند که اکثریت قریب به اتفاق آنها به کشورهای هم مرز با اوکراین در غرب رفته اند. لهستان که تا همین اواخر افراد بیشتری را صادر می کرد، بیش از نیمی از این جمعیت را در خود جای داده است. جمعیت ورشو، پایتخت این کشور، طی هفته ها 17 درصد افزایش یافته است. مجارستان که جمعیت آن از 10.7 میلیون نفر در اواسط دهه 1980 به 9.8 میلوین نفر در سال 2020 کاهش یافته بود، حالا بیش از 500 هزار اوکراینی را پذیرفته است.

اعدادی به این بزرگی می توانند سرنوشت جمعیتی را تغییر دهند. توماس سوباتکا از مرکز جمعیت شناسی و سرمایه انسانی جهانی Wittgenstein در وین گفت: برای کشورهایی مانند لهستان، جمهوری چک، اسلواکی، مجارستان و احتمالا کشورهای بالتیک، این بحران نقطه عطفی است که آنها را به سرعت به کشورهای مهاجرپذیر تبدیل می کنند.

اتحادیه اروپا پیشنهادی سخاوتمندانه منحصر به فرد به اوکراینی ها ارائه کرده است و به آنها حق زندگی، کار و تحصیل در کشور میزبان به مدت سه سال را داده است، امتیازاتی که پناهندگان اغلب سال ها برای دستیابی به آن تلاش می کنند. این نشان می دهد که اوکراینی ها این شانس را خواهند داشت که به سرعت خود را در جوامع جدید تطبیق دهند. اگر پناهندگان بمانند، میانگین سنی کشورهای میزبان خود را کاهش خواهند داد. تزریق مورد نیاز از نیروی کار نسبتا ماهر را فراهم می کند و نسبت جنسیتی را به سمت زنان سوق می دهد. این وضعیت ممکن است مزیتی بر یک تراژدی وحشتناک به نظر برسد، اما آینده این اختلال جمعیتی غیرقابل پیش بینی است.

اگر جنگ کوتاه باشد، احتمالا زنان و کودکان به سرعت به اوکراین باز خواهند گشت تا به شوهران و پدرانی که مانند همه مردان اوکراینی 18 تا 60 ساله که در این کشور مانده اند،‌ بپیوندند. هرگونه سود جمعیتی، در صورت وجود به طور نابرابر بین کشورهای اروپایی توزیع می شود. در نهایت هم با عدم اطمینان اقتصادی ناشی از جنگ تعداد زاد و ولد کاهش خواهد یافت. با تنها 1.6 نوزاد به ازای هر زن به طور متوسط، اروپایی ها قبل از شروع جنگ هم در میان بی میل ترین گروه در زاد و ولد بودند.

برای خود اوکراین، جنگ یک فاجعه جمعیتی است. جمعیت آنها به دلیل مهاجرت و تولد کم به شدت کاهش یافته است. از ماه فوریه، بیش از یک چهارم جمعیت این کشور مجبور به جا به جایی و 7.7 میلیون نفر هم در داخل کشور آواره شده اند.

روسیه هم قطعا آسیب خواهد دید. هزاران روس تحصیل کرده کشوری را ترک کرده اند که اکنون معتقدند آینده ای برای آنها ندارد. مهاجران کمتری ممکن است از اعضای سابق اتحاد جماهیر شوروی برای استخدام مشاغلی که به مهارت کمتری نیاز دارند، به روسیه بروند. برای اولین بار در چند دهه گذشته، تراز مهاجرت روسیه ممکن است منفی شود. از طرفی هم زاد و ولد کاهش خواهد یافت. پوتین هم سعی دارد با پول نقد، زنان را به مادر شدن تشویق کند. او امیدوار است که نرخ باروری را از 1.5 به 1.7 افزایش دهد. اما هیاهوی جنگ احتمالا این مسیر را برعکس خواهد کرد.