شعار سال1401 از سوی مقام معظم رهبری «سال تولید؛ دانش بنیان و کارآفرین» انتخاب شد؛ سالی که باید تمرکز اقتصاد ایران بر رشد و توسعه شرکت های دانش بنیان و بهره گرفتن از شرکت های دانش بنیان برای بروز رسانی تولید صنایع و شرکت ها باشد. اما برای برنامه ریزی در این حوزه باید به این سوال پاسخ داد که شرکت های دانش بنیان در کشور هم اکنون در چه وضعیتی قرار دارند؟ طبق آمارهای رسمی در حال حاضر در اکوسیستم دانش بنیان کشور6600شرکت ثبت شده وجود دارد.

این شرکت‌های دانش‌بنیان به ‌طور کلی در4 گروه عمده تقسیم‌بندی می ‌شوند. شرکت‌های دانش‌بنیان نوپای نوع یک، نوپای نوع2، تولیدی نوع یک و تولیدی نوع 2؛ انواع شرکت‌های دانش‌بنیان را شامل می‌ شوند. تعداد شرکت‌های دانش بنیان تولیدی به بیش از 4200شرکت رسیده است. در یک تعریف ساده شرکت‌های دانش‌بنیانی که در آخرین اظهارنامه خود دارای درآمد عملیاتی باشند، به شرط فعالیت در حوزه فناوری‌های برتر به‌عنوان تولیدی شناخته می‌شوند. همچنین تعداد شرکت‌های نوپا به بیش از 2300شرکت رسیده که طبق تعریف، شرکت‌های دانش‌بنیانی هستند که اظهارنامه مالیاتی ندارند یا براساس آخرین اظهارنامه مالیاتی خود بدون درآمد عملیاتی هستند. شاید مهم‌ترین نکته در مورد شرکت‌های تولیدی نوع یک این باشد که از معافیت مالیاتی برخوردارند.

شرکت های دانش بنیان از چه حمایت هایی برخوردار هستند؟

در قوانین کشور طی سال های گذشته دولت ها برای حمایت از شرکت‌های دانش ‌بنیان برنامه‌های حمایتی مختلفی درنظر گرفته اند. از جمله این برنامه‌ها می ‌توان به معافیت‌ها و حمایت‌های مالیاتی، بیمه تامین اجتماعی، تسهیلات سربازی کارکنان شرکت‌ها (امریه، پروژه جایگزین خدمت در شرکت دانش‌بنیان و پروژه جایگزین خدمت در صنایع دفاعی و کشوری)، معافیت‌ها و تسهیلات گمرکی، مجوزهای استقرار(جواز تاسیس و پروانه بهره‌برداری، استقرار در ساختمان‌های دارای کاربری مسکونی تهران، تخفیف 25درصدی خدمات مناطق ویژه اقتصادی و استقرار در ساختمان‌های دارای کاربری مسکونی مشهد) و همچنین استفاده از تسهیلات متعدد با سود کم و بلندمدت صندوق نوآوری و شکوفایی اشاره کرد. شرکت های دانش بنیان با ثبت نام در سامانه غزال می ‌توانند با ارائه مدارک لازم تسهیلات مختلفی را از طریق صندوق نوآوری و شکوفایی و دریافت کنند. همچنین برای شرکت‌های دانش‌بنیان خدماتی با عنوان «توانمندسازی» پیش‌بینی شده است. بخشی از این خدمات شامل مشاوره تخصصی کسب‌وکار، مشاوره‌های توسعه فنی محصولات و نشست‌های پرسش و پاسخ است. ارزشگذاری و تبادل فناوری، بیمه‌های تامین اجتماعی و بازرگانی، تحقیقات بازار، خدمات حقوقی و طراحی صنعتی و ساخت قالب هم از دیگر عناوین خدمات توانمندسازی است. همچنین تبلیغات و اطلاع‌رسانی، توسعه بازار داخلی، امور مالیات و خدمات مالی و اداری و منابع انسانی هم در توانمند کردن فعالان اکوسیستم دانش‌بنیان کمک‌ کننده است.

شرکت های دانش بنیان با چه چالش هایی مواجه اند؟

کارشناسان و فعالان حوزه کسب و کارهای دانش بنیان در حال حاضر بزرگترین چالش های این حوزه را قوانین دست و پاگیر و پیچیده و ایجاد، توسعه و دسترسی به بازارهای داخلی و خارجی می دانند. به اعتقاد این فعالان بسیاری از شرکت های دانش بنیان با محدودیت منابع مالی برای نمونه‌ سازی محصول، دریافت استانداردهای تأیید نوع، ضعف در تدوین مدل‌های کسب و کار و برنامه تجاری‌ سازی محصول، تأمین سرمایه در گردش مواجه هستند و از بوروکراسی‌های رایج در فضای کسب و کار و بازار به تنگ آمده اند. همچنین آن ها معتقدند زیرساخت های لازم برای توسعه این شرکت ها و رسیدن آن ها به تولید محصولات برتر و خلق سرمایه آن چنان که باید و شاید وجود ندارد.