احتمالا خبر تغییر نام شرکت فیس‌بوک را شنیده‌اید. مارک زاکربرگ در حرکتی که از چند ماه پیش خبرش به رسانه‌ها درز کرده بود نام شرکتش را به Meta Platforms یا Meta تغییر داده تا نشان دهد که فیس‌بوک به سمت تازه‌ای در حرکت است: متاوِرس.

حتی اگر اهل تکنولوژی‌های نو نباشید بهتر است با متاوِرس آشنا شوید چون گروه زیادی از تکنولوژیست‌ها و تحلیل‏گران مالی بر این باورند که روند حرکت سرمایه در سال‌های آینده به سمت متاورس است. روندی که همین حالا هم می‌توانید آن را در محبوبیت رمزارزها ببینید.

متاورس به زبان آدمیزاد

کلمه متاورس اولین بار در کتاب «سقوط برفی» اثر نیل استیونسن در سال ۱۹۹۲ به کار برده شد و به فارسی «فرادنیا» ترجمه شده است. ترجمه بدی هم نیست: فرادنیا همان‌طور که از اسمش برمی‌آید به جهان مجازی اشاره دارد و در مورد نسل بعدی تجربه اینترنتی بشر است. متاورس پیوند جهان فیزیکی با زندگی دیجیتال به کمک واقعیت افزوده، اینترنت اشیا، رمزارزها و هوش مصنوعی است.

اگر گیج شده‌اید این مثال درک متاورس را راحت‌تر می‌کند:

فرض کنید که روز تعطیل است، جلوی یک رستوران ایستاده‌اید و می‌خواهید بدانید که نظر مشتریان قبلی درباره غذای این‏جا چیست. یک راهش این است که در موبایل خود نام رستوران را جست‏وجو کنید. اما راه طبیعی‌ترش این است که نسخه بعدی عینک شرکت گوگل را به چشمتان بزنید. این عینک از تکنولوژی «واقعیت افزوده» یا AR استفاده می‌کند و از طریق آن می‌توانید کنار تابلوی رستوران تعداد ستاره‌هایی را که مشتری‌ها به آن داده‌اند ببینید. با این عینک شما می‌توانید بدون چک‌کردن موبایل‌تان رستوران بهتری در همان حوالی پیدا کنید و روی زمین خطی قرمز را ببینید که شما را به رستوران بعدی راهنمایی می‌کند.

حالا فرض کنید که غذا را خورده‌اید، به خانه برگشته‌اید و می‌خواهید در روز تعطیل کمی بازی کنید. حالا دومین عینک را می‌زنید: این‏یکی از تکنولوژی VR یا واقعیت مجازی استفاده می‌کند. موقعی که عینک را می‌زنید ارتباطتان با دنیای فیزیکی قطع می‌شود و وارد جهان بازی می‌شوید. از دید دیگران شما روی مبل نشسته‌اید و فقط سر یا بدنتان را تکان می‌دهید اما خودتان در جهان بازی غرق شده‌اید: دارید در آن جهان از فروشگاه خرید می‌کنید، با آدم ‏بدها می‌جنگید یا سفر بین‏ سیاره‌ای انجام می‌دهید. همه‌اش بازی و شوخی نیست. شما آن‏جا شغل واقعی دارید، هویت واقعی دارید و پول واقعی خرج می‌کنید.

حالا می‌خواهیم به جای «جهان مجازی» اسم تازه‌ای به این جهان بدهیم: متاورس. متاورس دیگر مجازیِ مجازی به حساب نمی‌آید. متاورس نوعی «واقعیت دیجیتال جایگزین» است که افراد در آن کار، بازی، تحصیل، خرید و معاشرت می‌کنند. تکنولوژی به جایی می‌رسد که شما برای وصل شدن به این دنیا نیاز به وصل شدن به اینترنت ندارید، شما در این دنیا همیشه آنلاین هستید.

وقتی می‌گوییم این دنیای تازه دیگر «دنیای مجازی» نیست و «واقعیت دیجیتال» است ممکن است فکر کنید بزرگ‌نمایی می‌کنیم. پس این خبر را بخوانید: یکی از محبوب‌ترین بازی‌ها در متاورس Decentraland نام دارد. شما در جهان Decentraland که واحد پولی (رمزارز) خودش را دارد، می‌توانید زمین بخرید، حق رای دارید و در کل زندگی دوم خودتان را می‌کنید. حالا خبر رسیده که Sotheby’s قدیمی‌ترین خانه حراج دنیا که یکی از بزرگ‏ترین حراجی‌های آثار هنری و جواهرات به حساب می‌آید در فلان خیابان دنیای مجازی این بازی زمین خریده و آن‏جا شعبه جدیدی زده است. یا یک شرکت دیگر ۷۰۰ هزار دلار در همین جهان زمین خریده تا در آن مال مجازی راه بیندازد. نکته جالب این‏جاست که ساخت این مال مجازی بر عهده یک پیمانکار ساخت و ساز مجازی است. این اخبار باعث شده ارزش واحد پولی درونی این دنیا که MANA نام دارد یک‌شبه ۲۰ درصد افزایش پیدا کند. حتی افرادی که علاقه‌ای به بازی‌های کامپیوتری ندارند متوجه آینده درخشان این ایده شده‌اند و از صرافی‌ها MANA خرید‌ه‌اند.

اینکه گفتیم متاورس بر زندگی مالی شما تاثیر خواهد گذاشت به همین خاطر بود. گروهی از رمزارزها واحدهای پولی پروژه‌های حاضر در متاورس هستند و تعداد کثیری از افراد در سراسر دنیا با شناخت پروژه‌های آینده‌دار، رمزارز مرتبط را می‌خرند و به نوعی روی آینده آن پروژه شرط می‌بندند. ورود به دنیای رمزارزها در اصل ورود به متاورس است.

البته دنیای بلاک‌چین و رمزارزها گسترده‌تر از متاورس است. پروژه‌های رمزارز با سرعت بالایی در حال حذف واسطه‌ها از جهان تجارت و سیاست هستند و قدرت را از بانک‌های مرکزی، حکومت‌‌ها، شرکت‌های بیمه یا رسانه‌های بزرگ می‌گیرند.

هوشمندی زاکربرگ؟

زاکربرگ توضیحی ساده در مورد متاورس داده است. او آن را «محیطی مجازی» توصیف کرده که می‌توانید داخلش شوید (به جای آنکه روی صفحه موبایل یا کامپیوتر به آن خیره شوید).

فیس‌بوک مطمئنا جهان‌های متاورسی متفاوتی را امتحان خواهد کرد و طبیعتا هرکدام از این جهان‌ها نیاز به واحد پولی دارند. به همین خاطر تحلیل‌گران انتظار دارند که به زودی شاهد معرفی رمزارزهای متناسب با این جهان‌ها باشیم.

اگر خاطرتان باشد فیس‌بوک سال ۲۰۱۹ از پروژه تمرکزگرای رمزارز لیبرا رونمایی کرد که حمایت چندین غول مالی دنیا (مثل pay pal) را پشت خود داشت و قرار بود واحد پولی جدید با دلار و طلا پشتیبانی شود. اما پروژه با مخالفت شدید دولت‌ها و بانک‌های بزرگ روبه‌‏رو شد و شرکا حمایت خود را پس گرفتند. فیس‌بوک از آن واقعه درس گرفت و متوجه شد روشش اشتباه بوده است. در هر دنیایی باید با قوانین آن دنیا رفتار کرد: در جهان غیرمتمرکز ارزهای دیجیتال، شما به حمایت و تایید غول‌های مالی رقیب نیاز ندارید. حالا فیس‌بوک از در دیگری وارد شده است. حالا جهان متاورسی و بازی‌های آنلاین خود را در آن می‌سازد و در این جهان‌ها شما ضرورتا به واحد پولی متناسب نیاز دارید. ارزش واحد پولی جدید را میزان استقبال و امید کاربران به پروژه مشخص خواهد کرد (مثل باقی رمزارزها). در جهان سال ۲۰۱۹ می‌شد به حرکت ناپخته فیس‌بوک در معرفی لیبرا ایراد گرفت اما در جهان ۲۰۲۱ فیس‌بوک یکی از هزاران شرکتی‌ است که رمزارز منتشر کرده است. فیس‌بوک برای محوکردن خاطره بد لیبرا در دسامبر ۲۰۲۰ نام رمزارز خود را به Diem تغییر داد.

ویکتوریا پتراک، تحلیل‏گر تکنولوژی‌های نوظهور می‌گوید: «فیس‌بوک می‌خواهد بخش‌های مختلف زندگی دیجیتال شما را زیر یک چتر جمع کند. شما در فرادنیای فیس‌بوک زندگی‌ای خواهید داشت همان‌طور که در دنیای فیزیکی هم زندگی‌ای دارید. هردو تجربه واقعی هستند و البته برایتان خرج خواهند تراشید: شما به همراه خانواده یا دوستان هدست واقعیت افزوده را سرتان می‌کنید و بلیت می‌خرید و به کنسرت مجازی می‌روید. به سفر آنلاین می‌روید یا لباس و کفش دیجیتال خود را می‌خرید.» همین حالا کفش‌های دیجیتال شرکت نایکی جزو گران‌ترین‌ها به حساب می‌آیند.

کار در متاورس چگونه است؟

متاورس مطمئنا بازی را در حوزه کار از راه دور تغییر خواهد داد. پاندمی کرونا روند دورکارشدن افراد را سرعت بخشید و حالا متاورس ماموریت ناتمام کرونا را به جلو خواهد برد. به زودی به جای آنکه با همکاران خود در کامپیوتر جلسه مجازی تصویری تشکیل دهید می‌توانید با زدن هدست مجازی، وارد دفتر مجازی شوید، سر میز خود کنار بقیه همکاران مجازی بنشینید و کارتان را بکنید. در این حالت شما نه خانه‌اید نه در دفتر کار. این حتی دورکاری هم نیست. شما در متاورس دارید کار می‌کنید.

فیس‌بوک چند وقت پیش نرم‌افزاری را برای شرکت‌ها طراحی کرد با نام Horizon Workrooms که در آن کاربران به کمک هِدسِت‌های واقعیت مجازی Oculus می‌توانند جلسه مجازی ترتیب دهند. اما نقدهای اولیه خیلی مثبت نبوده است. به خصوص که هدست‌ها دست‌کم ۳۰۰ دلار آب می‌خورند و خیلی‌ از شرکت‌ها توان تهیه‌اش را ندارند. آن‏ها که می‌توانند هدست‌ها را بخرند می‌توانند از طریق شخصیت مجازی خود دنیای مجازی متفاوتی را که شرکت‌های مختلف طراحی کرده‌اند تجربه کنند. زاکربرگ در این مورد گفته «به زودی متاورس‌های گوناگونی متولد می‌شوند و کاربران به کمک آن‏ها می‌توانند از یک تجربه به تجربه دیگر پَرش کنند.»

این ما را به یکی از چالش‌های مهم می‌رساند.

شرکت‌های تکنولوژیک هنوز راهی را پیدا نکرده‌اند که شما بدون قطع ارتباط بتوانید از یک جهان متاورسی به جهان دیگر متصل شوید. این یعنی شرکت‌های رقیب باید بتوانند روی استاندارد مشترکی کار کنند که جهان‌ها به هم به نوعی اتصال داشته باشند. به گفته پتراک «در غیر این صورت، مثلا اگر شما در حال حاضر در متاورس فیس‌بوک در سفر باشید، و دوستتان در متاورس مایکروسافت در حال کار در اداره باشد، نمی‌توانید با هم تماس بگیرید و این شکاف متاورسی کل تجربه را ضعیف می‌کند.»

بازیگران مهم عرصه متاورس

زاکربرگ و تیمش تنها تکنولوژیست‌هایی نیستند که چشم به متاورس دوخته‌اند. خود زاکربزرگ در کنفرانس تغییر نام فیس‌بوک به متا اذعان کرد که «هیچ شرکتی به تنهایی قرار نیست متاورس را بسازد.» یکی دیگر از شرکت‌هایی بزرگی که پروژه‌های متاورسی دارد مایکروسافت است و دیگری شرکت تولیدکننده چیپ‌های کامپیوتری Nvidia. اِنویدیا از تولیدکنندگان اصلی پردازنده‌ها و کارت‌های گرافیکی برای کامپیوترهای شخصی و کنسول‌های بازی مانند ایکس باکس و پلی‌استیشن است.

ریچارد کریس، قائم‌مقام پلت‏فرم Omniverse اِنویدیا که تمرکزش روی جهان‌های سه‌بعدی مجازی است می‌گوید: «شرکت‌های زیادی هستند که اخیرا به ساخت جهان‌های مجازی روی آورده‌اند، همان‌طور که دو دهه پیش شرکت‌ها در حال توسعه دنیای وب بودند. برای ما مهم است که این تجربه باز و قابل گسترش باشد. یعنی همان‌طور که از یک صفحه وب به آن‏یکی می‌پرید، باید بتوانید از یک دنیای مجازی به دنیای مجازی بعدی حرکت کنید.» اِنویدیا حدود ۸۰ درصد پردازنده‌ها و کارت‌های گرافیکی کامپیوترهای دنیا را تولید می‌کند و ورودش به بازار متاورس می‌تواند به توسعه هماهنگ‌تر متاورس‌های مختلف کمک کند.

دیگر شرکت‌های حاضر در این عرصه شرکت‌های تولیدکننده بازی‌های ویدئویی هستند. یکی از این غول‌ها Epic Games خالق بازی بسیار محبوب Fortnite است که حدود ۴۰۰ میلیون نفر در سراسر دنیا آن را بازی می‌کنند. اخیرا اپیک گیمز توانسته یک میلیارد دلار سرمایه جدید جذب کند تا آن را در برنامه‌های بلندمدتش در ساخت جهان‌های متاورس سرمایه‌گذاری کند.

شرکت روبلاکس (Roblox) که یک پلت‏فرم مهم دیگر بازی‌های آنلاین ویدئویی است از حرکت خود به سمت متاورس خبر داده؛ «به جایی که در آن افراد می‌توانند با هم در میلیون‌ها تجربه سه‌بعدی شرکت کنند، چیز یاد بگیرند، کار کنند، بازی کنند، خلق کنند و به معاشرت بپردازند.» روبلاکس آن‏چنان محبوب است که ۲۰ بازی اصلی‌اش هرکدام بیش از یک میلیارد بار بازی شده‌اند.

برندهای غیر تکنولوژیک هم تلاش دارند که از متاورس عقب نیفتند. مثلا برند ایتالیایی گوچی در ماه ژوئن با همکاری روبلاکس فروش اکسسوریز کاملا دیجیتال خود را آغاز کرد. کوکاکولا و غول آرایشی بهداشتی Clinique هم اخیرا با معرفی اجناس کاملا دیجیتال خود مسیر به سمت متاورس را آغاز کرده‌اند.

موافقان و مخالفان

رمزارزها بی‌فایده‌اند، چه در دنیای واقعی چه در متاورس

جمیما کلی، فایننشال تایمز

نظر من این است که چه متاورس و چه رمزارزها راه‌هایی برای بازاریابی‌اند و نهایتا عده معدودی از آن‏ها میلیاردر خواهند شد و بقیه مردم هم مثل سابق مجبورند خرج کنند تا از قافله عقب نیفتند. به همین خاطر است که مردم هزاران دلار می‌دهند و زمین مجازی و کفش مجازی می‌خرند. جانت مورای استاد رسانه‌های دیجیتال موسسه فناوری جورجیا می‌گوید: «متاورس یک حرکت تهاجمی بازاریابی است. البته حامیانش تبلیغ می‌کنند که تکنولوژی به طور معجزه‌آسایی دنیای بهتر خلق می‌کند، که خب این هم بازاریابی است.»

حتی اگر اینترنت کنونی به متاورس ختم شود، چرا ما باید در آن از رمزارز استفاده کنیم؟ چرا از پول خودمان استفاده نکنیم؟ قبول، ما در متاورس لباس مجازی می‌خریم، اما در دنیای واقعی هم به لباس نیاز داریم و آن را باید با پول واقعی بخریم، نه؟ استفاده از رمزارزها یعنی در معرض بالا و پایین‌شدن‌های شدید بازار قرار بگیریم. یعنی پول هنگفتی به صرافی‌ها بدهیم. مگر همین حالا هم بخش اعظم پول واقعی ما دیجیتال نیست؟ پس چه نیازی به رمزارزها داریم؟ رمزارزها در متاورس بی‌فایده‌اند، همان‌طور که در دنیای واقعی بی‌فایده‌اند.  

رمزارزها کلید متاورس هستند

شان استاین اسمیت، فوربز

متاورس فرصت خارق‌العاده‌ای برای بلاک‌چین‌ها و سرمایه‌های رمزارزی به وجود می‌آورد. از این پس مردم عادی متوجه کارایی رمزارزها خواهند شد. مشکل جهان‌های مجازی متاورسی تا حالا این بود که چطور می‌توان آن‏ها را امن و غیرقابل هک کرد؟ چطور می‌توان از اطلاعات کاربران محافظت کرد؟ این‏جاست که به بلاک‌چین و رمزارزها نیاز پیدا می‌کنیم.

بلاک‌چین‌ها غیرقابل هک هستند: مردم باید خیالشان راحت باشد که اموال و روابطشان در دنیای متاورس توسط هکرها یک‌شبه از بین نمی‌رود. تکنولوژی بلاک‌چین نشان داده که امن‌ترین تکنولوژی در این حوزه‌هاست.

بلاک‌چین‌ها سریع هستند: اگر بخواهیم در دنیای متاورس تجربه‌ای تمیز داشته باشیم باید انجام تراکنش‌ها، روند تشخیص هویت فرد مجازی روبه‏روی شما و روند اطمینان از مالکیت جنسی که می‌خرید با حداکثر سرعت ممکن انجام شود. تنها تکنولوژی‌ای که می‌تواند این‏ها را تضمین کند بلاک‌چین است.

رمزارزها پیشرفت کرده‌اند: حالا دیگر پرداخت به کمک بیت‌کوین چیز عجیبی نیست و تکنولوژی به گونه‌ای پیش رفته که مردم با سهولت بیشتری نسبت به پنج سال پیش می‌توانند از رمزارزها در خریدها استفاده کنند.

این تکولوژی مدام در حال تحول است اما اکثر تحلیل‏گران تردید ندارند که برای داشتن یک متاورس کارآمد چاره‌ای جز تکیه به جهان بلاک‌چین و رمزارزها نداریم. به همین خاطر حرکت اخیر فیس‌بوک گام مهمی در پذیرش همگانی رمزارزها به حساب خواهد آمد.