کره جنوبی در سال‌های اخیر پیشرفت حیرت‌انگیزی در صنعت سرگرمی داشته و در حوزه موسیقی پاپ و سریال‌سازی درآمد هنگفتی به دست آورده است‏. این روزها معروف‌ترین گروه موسیقی پاپ کره جنوبی حتی در کنار رئیس جمهور این کشور در سازمان ملل متحد هم ظاهر می‌شود و این حاکی از آغاز دوران جدیدی در قدرت‌نمایی صنعت سرگرمی است‏.

اما اقتصاد کره جنوبی چطور در این مسیر حرکت کرد؟ یک دهه پیش، استراتژی «موج کُره‌ای» برای تبدیل صادرات فرهنگی به تقویت‌کنندگان تولید ناخالص داخلی به شدت در کره جنوبی مورد توجه قرار گرفت و از آن پس، این مسیر با سرعت بیشتر و بیشتری طی شده است‏. در دوران ریاست جمهوری مون جائه‌این درواقع این هدف کاملا محقق شده است‏. ده‌ها میلیارد دلار درآمد کره جنوبی از محصولات فرهنگی به شدت به احیای اقتصاد این کشور در دوران پساکرونا کمک کرده است‏.

بانک کره جنوبی اخیرا نرخ بهره را افزایش داد و این اولین اقدام پولی مهم در دوران پسابحران بود‏. سئول درواقع هدفش این بود که شبیه دوران بحران مالی سال ۲۰۰۸ عمل کند و از برخی از بدترین تبعات بحران اقتصادی جان سالم بدر ببرد‏. اما هنوز مشخص نیست که کره جنوبی در این راه موفق خواهد شد یا نه‏. ناظران بدبین معتقدند که آنچه در باب احیای اقتصادی کشور در ذهن مون جائه‌این بوده، قابلیت محقق‌شدن ندارد‏. از نقطه‌نظر کلان، کره جنوبی در سال ۲۰۲۱ سال بدی را نمی‏گذراند و احتمالا رشد اقتصادی بالای چهار درصد را تجربه خواهد کرد‏. اما نباید از یاد برد که مون جائه‌این در سال ۲۰۱۷ به ریاست جمهوری انتخاب شد تا سناریوی جدیدی برای الگوی رشد این کشور خلق کند‏. روایت اصلی او متمرکز بر اقتصاد تراوشی به سمت بالا بود و هدفش این بود که به جای روش کنترلی شرکت‌های بسیار بزرگ (چیبول‌ها) و حرکت از بالا به پایین، روش جدیدی برای تقویت طبقه متوسط در پیش گرفته شود و مزایای آن به تمام طبقات اقتصادی برسد‏.

اما واقعیت اقتصاد کره چیز دیگری است‏. این کشور سال‏هاست که از چیبول‌ها (کسب و کارهای بسیار بزرگ خانوادگی در کره جنوبی از جمله سامسونگ و ال‌جی) بهره برده است‏. آن‏ها در زمینه سیاسی نیز به نفوذ بالایی رسیده‌اند و قانون‏گذاران مالیاتی و غیره را نیز تحت نفوذ دارند‏. کره جنوبی درواقع چاره‌ای نداشته جز آنکه به همین غول‌ها توجه بیشتری نشان بدهد و آن‏ها را راه نجات خود بداند‏. هر چقدر هم که به کسب و کارهای کوچک و متوسط توجه شود، باز نتیجه‌ای که از میدان‌دادن به چیبول‌ها حاصل می‌شود به دست نخواهد آمد‏. درست است که کره جنوبی با همان میدان‌دادن به کسب و کارهای کوچک و متوسط موفق شده فضای استارت‌آپی فعالی ایجاد کند و از رخوتی که مثلا در اقتصاد ژاپن دیده می‌شود دور بماند؛ اما این هم برای آینده کافی نیست‏.

واضح‌ترین نمونه از ناکارآمدی این روش را در دوران پارک گیون‌های دیدیم که در سال ۲۰۱۳ در کره جنوبی به ریاست جمهوری رسید‏. او قصد داشت رشد اقتصادی را دموکراتیزه کند و بر این مبنا، شرایط مالیاتی را به سود استارت‌آپ‌ها کرد و از برنامه‌های نوآورانه که بین جوانان دیده می‌شد حمایت کرد‏. اما او هم نتوانست تعادل مناسبی بین سیاست‌های خود برقرار کند و درنهایت به دلیل فساد مالی و رشوه به زندان افتاد؛ رسوایی بزرگی که یکی از وارثان سامسونگ را هم درگیر کرد‏.

در دوران ریاست جمهوری مون جائه‌این این تصور به وجود آمد که واقعا قرار است جوانان وضع مالی بهتری پیدا کنند و به صورت متقابل، از گشایش اقتصادی در این کشور بهره ببرند‏. اما واقعیت این است که جوانان در کره جنوبی همچنان با بدهی‌های عظیم، قیمت سرسام‌آور مسکن و سایر هزینه‌های زندگی سر و کله می‌زنند‏. آنچه اقتصاد کره جنوبی در جریان صادرات فرهنگ پاپ از جوانان به دست آورده، درواقع به آنان بازگردانده نشده است‏. دوره ریاست جمهوری مون جائه‌این هم در مارس ۲۰۲۲ به اتمام خواهد رسید‏. آیا رهبر بعدی کره جنوبی می‌تواند به این وعده برای جوانان جامه عمل بپوشاند یا اقتصاد کره جنوبی باز هم بخش زیادی از جمعیت خود را به حال خود رها خواهد کرد؟

وقتی سریالی مانند بازی ماهی مرکب یا گروه‌های پاپ موسیقی مثل بی‌تی‌اس و بلک‌پینک در سطح دنیا با استقبال فراوان مواجه می‌شوند، این ریسک به وجود می‌آید که نگاه دولت از تصویر بزرگ‌ترِ اقتصاد این کشور منحرف شود‏. بخش سرگرمی در کره جنوبی در سال گذشته رشدی ۶‏.۳ درصدی داشت و این در برابر رشد بخش تولید کره جنوبی عدد قابل اعتنایی نیست‏. هر چه باشد کره جنوبی هنوز اقتصاد سازنده لوازم خانگی برقی به شمار می‌آید و احتمالا در آینده نزدیک نیز همین‏طور باقی خواهد ماند‏.