یک ارزیابی بسیار سختگیرانه از نبرد تکنولوژیک در حال انجام میان چین و امریکا، 30 ژانویه در وب سایت یک اندیشکده معتبر مستقر در پکن منتشر شد. این مقاله منتشر شده که توسط موسسه مطالعات بین المللی و استراتژیک در دانشگاه پکن انجام شده بود، به این نتیجه رسیده است که چین احتمالا با جدایی فناوری و اقتصاد بین دو قدرت جهانی بازنده تر از امریکا خواهد بود. در این مقاله آمده است که چین کنترلی بر سیستم محاسباتی هسته ای ندارد و در تعدادی از زمینه های مهم مانند نیمه هادی ها، سیستم عامل ها و هوافضا از امریکا بسیار عقب است. یک هفته بعد از انتشار، این مقاله از سایت حذف شد. اکونومیست گزارشی در این باره منتشر کرده است.

دلیل حذف این مقاله معلوم نیست، اما برخی می گویند که شاید شی‌جینپینگ این دستور را داده باشد. چرا که انتخابات نزدیک است و این مقاله می تواند ضعف دولت را نشان دهد. چهاردهمین برنامه پنج ساله چین، طرحی استراتژیک در سال 2021 منتشر شد و سال های تا 2025 را پوشش می دهد، خوداتکایی در علم و فناوری را به سنگ بنای سیاست اقتصادی تبدیل کرده است.

دولت میلیاردها دلار برای این تلاش سرمایه گذاری کرده و شرکت های چینی را هم به انجام این کار وادار کرده است. ترکیب مخارج تحقیقات و توسعه دولتی و خصوصی به رکورد 2.8 تریلیون ین (440 میلیارد دلار) در سال 2021 رسیده است که در تلاش برای رسیدن به رقم رقبای خارجی بوده است. این معادل 2.5 درصد از تولید ناخالص داخلی است، اما هنوز 3 درصد یا بیشتر با امریکا فاصله دارد. البته در پنج سال گذشته، یک پنجم رشد کرده است.  

11 فوریه، شرکت SMIC، بزرگترین سازنده تراشه چین اعلام کرد که در سال 2022 حدود 5 میلیارد دلار در کارخانه های نیمه هادی جدید سرمایه گذاری خواهد کرد.

برای اینکه متوجه شوید این تلاش چین چقدر است، اکونومیست شش حوزه را بررسی کرده است که در آن اتکای چین به غرب نگرانی خاصی برای حزب و آقای شی به همراه دارد. ما واکسن های mRNA، مواد شیمیایی کشاورزی، هوافضای غیرنظامی، نیمه هادی ها،‌سیستم عامل های کامپیوتری و شبکه های پرداخت را بررسی کردیم.

اگرچه پیشرفت چین در زمینه های زیاد بوده است، اما به زنجیره تامین کمتر گسترده و پیچیده نیاز دارند. هواپیماها و قطعات وارداتی به چین به میزان قابل توجهی کمتر از سال گذشته هزینه داشته است. اما در اینجا هم حزب می خواهد صنعت از وابستگی خارجی خلاص شود. اگر رسانه های دولتی را باور کنیم، این خلاص از وابستگی همین الان هم رخ داده است. امسال، COMAC، یک گروه هوافضای دولتی، قصد دارد عرضه c919 بدنه باریک خود را آغاز کند که رقیب بوئینگ 737 و ایرباس A320 خواهد بود. خطوط هوایی چین صدها مورد از آنها را سفارش داده اند.

اما بررسی های دقیق تر نشان می دهد c919 آنقدر هم چینی به نظر نمی رسد. این طرح 72 میلیارد دلار یا بیشتر آب خورده است، اما تحقیقات نشان می دهد مجموعه از قطعات خارجی است. مثلا چون موتورهای توربوفن این شرکت با مشکل مواجه شده، این هواپیماها در حال حاضر با موتورهای حاصل از سرمایه گذاری مشترک بین Safran فرانسه و GE Aviation امریکا مجهز خواهند شد.

چین می خواهد از زنجیره تامین نیمه هادی جهانی هم رها شود که مانند هواپیما تحت سلطه امریکا و متحدانش قرار دارد. آسیب پذیری چین در برابر تحریم های فناوری امریکا سال 2018 و دولت دونالد ترامپ مشخص شد. امریکا فروش سخت افزارهای حساسی که از فناوری امریکا استفاده می کردند را به دو سازنده تجهیزات مخابراتی چین، یعنی ZTE و هواوی متوقف کرد.

برای جلوگیری از تکرار چنین اتفاقی، آخرین برنامه پنج ساله تصریح می کند که چین باید تا سال 2025، 70 درصد چیپ های مصرفی خود را تولید کند. مانند سایر حوزه ها، کشور در جهت رسیدن به این هدف پیشرفت کرده است.

چنین برخوردهایی تنها ممکن است عزم حزب کمونیست را تقویت کند تا خود را از غرب در مناطقی که آن را دارای اهمیت راهبردی می داند، مصون بدارد. اما مانند همه خودکفایی ها، نوع فناوری هم هزینه دارد: میلیاردها دلار خرج شده و اغلب بیهوده بوده است. برنامه های توسعه نیافته، مزارع کاشته نشده باقی مانده اند. اما از نظر آقای شی، به نظر می رسد که این ارزشش پرداخت دارد.