این روزها شاهدیم که چشم‌انداز اقتصادی ایتالیا ناگهان تغییر کرده است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود به بازار صف کشیده‌اند و کارآفرینان به آینده امیدوارند. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این زمانی غریب برای خوش‌بینی است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اقتصاد جهانی دارد به شدت تلاش می‌کند که از شوک همه‌گیری کرونا بیرون بیاید؛ اما رسیدن به فضای عادی جدید اصلا آسان نیست. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏چالش‌های بزرگ‌تر مثل تغییرات آب و هوایی، اختلال در زنجیره‌های تامین و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی در نقاط مختلف جهان اصلا اجازه نفس‌کشیدن به اقتصادها را نمی‌دهد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما ایتالیا وضع متفاوتی دارد.

بعد از دو دهه رشد آهسته اقتصادی و عملکردی که از پتانسیل این اقتصاد پایین‌تر بود، خوش‌بینی‌ها به آینده ایتالیا حالا دارد بیشتر و بیشتر می‌شود. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دو عامل احتمالا در این جریان دخیل‌اند: اولی حضور یک دولت معتبر و موثر مثل دولت ماریو دراگی در راس قدرت در کشور است و دومی نیز تمایل تازه اتحادیه اروپا به تامین حمایت مالی و سرمایه‌گذاری است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این دو عامل لزوما به یکدیگر غیرمربوط نیستند.

در جریان احیای پایدار و محکم اقتصادی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی می‌تواند پیش‌برنده رشد و ایجادکننده اشتغال باشد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما بخش دولتی نیز باید با سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ملموس و غیرملموس، فضا را بهبود ببخشد و به عنوان یک اصلاح‏گر و تنظیم‌گر معتبر نیز نقش خود را ایفا کند.

باور به توانایی دولت فعلی ایتالیا در تحقق این نقش‌ها در حال حاضر بالاست. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏در مرحله اول، سابقه ماریو دراگی مطرح است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏او به عنوان رییس بانک مرکزی اروپا تعهد خود به پیشبرد اهدافی مثل وحدت و رفاه را نشان داد و همچنین ثابت کرد که در صورت لزوم، می‌تواند تصمیم‌های شجاعانه نیز بگیرد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

از سوی دیگر، دراگی پست‌های دولت خود را با وزرای مستعد و باتجربه پر کرده است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏نتیجه‌اش دولتی است که هم پراگماتیک و هم قطعی عمل می‌کند اما در عین حال در مورد مسائل دردسرساز به بحث‌های لازم رو می‌آورد و از تجربه‌کردن نیز هراسی ندارد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این ترکیب خوبی است.

با این حال، نباید فراموش کرد که دولت ایتالیا همچنان با محدودیت‌های مالی سختی مواجه است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏بدهی این کشور در دوران پاندمی کرونا از ۱۶۰ درصد از تولید ناخالص داخلی بالا زد و دولت نیز برای احیای رشد اقتصادی دچار مشکلات عدیده‌ای است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما این همان جایی است که اتحادیه اروپا وارد میدان می‌شود. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اگر پاندمی کرونا یک درس برای همه دنیا داشت، این بود که تا وقتی همه در امان نباشند هیچ کس در امان نیست. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏به همین طریق می‌توان گفت که تا وقتی که بخش‌هایی از اتحادیه اروپا برای حفظ رشد اقتصادی و تامین سرمایه‌گذاری مشکل داشته باشند، هیچ بخش دیگری از اتحادیه اروپا نمی‌تواند پتانسیل‌های اقتصادی خود را محقق کند. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

در سال جاری میلادی اتحادیه اروپا قبول کرده که صندوق کمک ۷۵۰ میلیارد یورویی (۸۷۰ میلیارد دلاری) تاسیس کند؛ صندوقی که به نام نسل آینده اتحادیه اروپا شناخته می‌شود. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این صندوق برای تامین مالی سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه‌های مهم مثل منابع انسانی، تحقیق و توسعه، تحول دیجیتال و گذار به سمت انرژی پاک فعالیت می‌کند. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اهمیت این صندوق از این جهت است که شرطش وجود برنامه‌های ملی معتبر در هر کشور است و به صورت مرحله‌ای نیز پیش می‌رود.

صندوق نسل آینده اتحادیه اروپا می‌تواند مسیر جدیدی برای اروپا باشد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏بعد از بحران مالی سال ۲۰۰۸، بحران‌های بدهی مختلف در اروپا رخ داد و برنده آن، طرفداران ریاضت اقتصادی بودند. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما این بار وضع فرق دارد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این بار بحران کرونا به صورت کلی تمام اقتصاد جهان را تحت تاثیر قرار داد؛ در حالی که در جریان بحران سال ۲۰۰۸، تقصیرها بر گردن کشورهایی افتاد که به عدم مسئولیت‌پذیری مالی متهم بودند. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏در آن زمان، تردیدهای جدید درباره توان این کشورها برای استفاده خردمندانه از کمک‌های مالی مطرح بود اما اتحادیه اروپا ظاهرا این بار تمایل داشته روش خود را عوض کند و بیشتر روی وحدت و هماهنگی بین کشورهای اروپایی تاکید کند. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این مسئله‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به خصوص در مورد اقتصادهای جنوب اروپا به وضوح دیده می‌شود. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

همین ایتالیا را در نظر بگیرید. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اعتماد به توانایی دولت ایتالیا در تحقق اهداف داخلی و اروپایی بالا بوده و برنامه‌های اصلاحی دولت در همان مراحل اولیه نیز معتبر به نظر آمده‌اند که این مسئله‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ قطعا از سابقه ماریو دراگی ناشی شده است. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این فضای اعتماد و خوش‌بینی به این معنی است که گذار از فضای کم‌رشدی به پررشدی امکان‌پذیر است؛ به‏ خصوص اگر پای رهبر مطمئنی در میان باشد. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

به هر حال هنوز نمی‌دانیم که این خوش‌بینی به آینده اقتصاد ایتالیا بجاست یا نه. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما این را می‌دانیم که دولت این کشور و اتحادیه اروپا در مسیر هماهنگی با یکدیگر قرار گرفته‌اند و این یعنی افق اقتصادی آینده ایتالیا می‌تواند خیلی زود روشن شود.

‏‏‏‏‏‏‏‏‏