نام سریلانکا این روزها همراه با کلمه‌ای در رسانه‌ها شنیده می‌شود که برای یک کشور آسیایی در قرن حاضر غیرمعمول است و آن هم وضعیت اضطراری غذایی است. درواقع سریلانکا همزمان با بحران کرونا و تبعات اقتصادی ناشی از آن، دچار بحران دیگری شده است که مستقیما از تصمیم‌های دولت نشات گرفته. تصویر امروز از سریلانکا این است: افزایش شدید قیمت مواد غذایی و نایاب‌بودن آنها؛‌ در حدی که ارتش برای سهمیه‌بندی و تقسیم مواد غذایی اولیه وارد عمل شده است و حتی حملاتی به انبارهای محتکران صورت گرفته تا تمام مواد غذایی موجود به صورت عمومی توزیع شود.

تورم شدید در قیمت مواد غذایی و احتکار این مواد باعث شد گوتابایا راجاپاکسا رئیس جمهور سریلانکا وضعیت فوق‌العاده اقتصادی اعلام کند. برای سریلانکا که چندین دهه درگیر جنگ داخلی بوده و گرسنگی و فقر و خشونت را در ابعاد مختلف تجربه کرده، این تصویری غیرقابل تحمل برای حال و آینده است. سریلانکای امروز با کاهش شدید ذخایر ارزی و کاهش ارزش واحد پولش روبروست و راهکار عملی برای برون‌رفت از بحران نیز ندارد. از آن بدتر اینکه، سریلانکا واردکننده بسیاری از مواد غذایی نیز هست.

یکی از اصلی‌ترین علل بروز بحران غذایی در سریلانکا، اقدام عجیب دولت خود گوتابایا راجاپاکسا بود که در اواخر ماه آوریل امسال اعلام کرد واردات هر نوع کودهای شیمیایی و سایر مواد شیمیایی کشاورزی به کشور ممنوع شده است و این قرار است اولین گام برای تبدیل سریلانکا به کشوری باشد که فقط کشاورزی ارگانیک را دنبال می‌کند.

نتیجه این تصمیم ناگهانی خیلی سریع خودش را نشان داد: قیمت شکر، برنج و پیاز افزایش شدیدی داشت و برداشت محصول چای دچار مشکل شد. سریلانکا کشوری است که بخش عمده‌ای از صادراتش را چای و ادویه‌هایی مثل هل، میخک، جوز هندی، فلفل، وانیل و کاکائو تشکیل می‌دهد. حالا نگرانی‌ها درباره کاهش شدید تولید این محصولات، تصویری تیره و تار از آینده صادرات سریلانکا ارائه می‌دهد.

در همین میان، ذخایر ارزی سریلانکا کاهش زیادی را تجربه کرده و از ۷.۵ میلیارد دلار در نوامبر سال ۲۰۱۹ میلادی به ۲.۸ میلیارد دلار در ماه ژوئیه امسال رسیده است. این مساله در کنار کاهش هفت درصدی ارزش روپیه سریلانکا در برابر دلار آمریکا، دردسرهای بزرگی برای اقتصاد سریلانکا درست کرده است. در عین حال، محدودیت‌های دو سال اخیر در زمینه ورود گردشگران خارجی به سریلانکا به همه این مشکلات افزوده است. 

اما اکثر صاحب‏نظران معتقدند قحطی مواد غذایی عملا بعد از تصمیم دولت به ارگانیک‌کردن کشاورزی در سریلانکا رخ داد. این تصمیم بیش از اندازه با سرعت به اجرا درآمد و تبعاتش برای آینده اقتصاد سریلانکا بسیار زیاد است. هرمان گوراناته یکی از صاحبان کسب و کارهای چای در سریلانکا در این خصوص می‌گوید: «تصمیم دولت باعث شد صنعت چای به کل به هم بریزد. اگر بخواهیم این صنعت را به کل ارگانیک کنیم، پنجاه درصد از محصول از دست می‌رود. همچنین تولید ۳۰۰ میلیون کیلویی چای سریلانکا نصف خواهد شد. این را هم باید در نظر گرفت که تولید چای ارگانیک ده برابر بیشتر از حالت عادی هزینه برمی‌دارد و بازارش هم محدود است.» چای بزرگ‌ترین محصول صادراتی سریلانکا است و سالانه ۱.۲۵ میلیارد دلار درآمد صادراتی می‌آورد که بالغ بر ۱۰ درصد از درآمد صادراتی کشور می‌شود.

حالا مسئولان در سریلانکا می‌دانند که هر روز که بگذرد درآمد کشور کم‌تر و قحطی مواد غذایی بیشتر خواهد شد و تبعات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی زیادی با خود به همراه خواهد آورد.

پیشتر طی یک نظرسنجی مشخص شده بود که ۹۰ درصد از کشاورزان سریلانکا برای کشاروزی از مواد شیمیایی استفاده می‌کنند و کاهش محصول آن‏ها بر اساس ممنوعیت جدید خیلی زیاد است. از سوی دیگر، سواد و اطلاعات کافی برای ارگانیک‌سازی کشاورزی نیز در بین آن‏ها وجود ندارد. اگر قرار بود بحث تولید ارگانیک در کشاورزی به صورت اصولی دنبال شود، ابتدا باید تولید گسترده کودهای ارگانیک و سایر ضروریات مورد توجه قرار می‌گرفت و سپس بحث ممنوعیت به اجرا درمی‌آمد.

این در حالی است که سریلانکا روزانه ۳۵۰۰ تن زباله ارگانیک تولید می‌کند و حدود ۲ تا ۳ میلیون تن کمپوست را می‌توان سالانه از این راه تولید کرد. با این حال، فقط کشت ارگانیک برنج به سالانه ۴ میلیون تن کمپوست نیاز خواهد داشت و در مزارع چای نیز تقاضا می‌تواند ۳ میلیون تن دیگر باشد.

معضل دیگر برای آینده سریلانکا این است که اگر کشاورزی فقط به صورت ارگانیک دنبال شود، محصول کمتر خواهد بود و طبیعتا زمین‌های بیشتری به کشاورزی اختصاص خواهد یافت که آن هم خطر بین‌رفتن جنگل‌ها و گونه‌های بیشتر را به همراه می‌آورد. با هر عینکی که به اقدام دولت سریلانکا نگاه کنیم، عدم آمادگی و عدم برنامه‌ریزی برای آینده کشاورزی این کشور به وضوح دیده می‌شود. حالا باید دید سریلانکا از وضعیت اضطراری تامین مواد غذایی چگونه عبور خواهد کرد.