ربات‌های کشاورز که زمانی شاید اسم‌شان فقط در داستان‌های علمی تخیلی می‌آمد، حالا واقعا وارد جهان ما شده‌اند. کشاورزی در جهان این روزها چالش‌های فراوانی را پیش روی خود می‌بیند و در ظاهر این طور به نظر می‌رسد که ربات‌ها قادرند برخی از این چالش‌ها را راحت‌تر از سر بگذرانند. اما اگر خود آن‏ها هم در آینده به چالشی جدید بدل شوند چه؟

اقتصاددانی به نام توماس دام از دانشگاه هوهنهایم آلمان که روی استراتژی‌های توسعه کشاورزی کار می‌کند، اخیرا طی تحقیقاتی به این نتیجه رسیده که دو سناریو در مورد ربات‌های کشاورز در آینده رخ خواهد داد: یا به آرمان‏شهر می‌رسیم یا به کابوس‏شهر. هیچ راه میانبری هم وجود ندارد. از نظر او، در حالت اول با ربات‌های کوچکی روبه‏رو خواهیم بود که با هوش فوق‌العاده خود، از یک سو کار بشر را راحت می‌کنند و محصولات متنوع و ارگانیک کشاورزی تولید می‌کنند و از سوی دیگر هم قادرند همه امور را با حداقل تبعات محیط زیستی به سرانجام برسانند.

اما در حالت دوم، با ربات‌های عظیم تراکتوروار مواجه خواهیم شد که محیط زیست را تحت سیطره خود می‌گیرند و با ماشین‌آلات سنگین و مواد شیمیایی مصنوعی مختلف، محصولات زیاد و احتمالا ضربه‌زننده به محیط زیست را تولید می‌کنند.

توماس دام معتقد است که در حالت اول، ربات‌ها می‌توانند به صورت ۲۴ ساعت و در هفت روز هفته مشغول به کار باشند ولی تمرکزشان روی تجدیدپذیری منابع باشد. تلاش برای تنوع‌بخشی به محصولات کشاورزی، مقابله با از بین‌رفتن خاک و همین طور عدم استفاده از مواد آسیب‌رسان شیمیایی از جمله اهدافی است که در حالت اول می‌تواند دنبال شود. اما تمام این نقاط مثبت ممکن است در حالت دوم از بین رفته باشند.

البته بسیاری از ناظران دیگر به اندازه توماس دام خوش‌بین یا بدبین نیستند و معتقدند که از دریچه تکنولوژی می‌توان تحولات مختلف‌تری را هم در عرصه کشاورزی رقم زد. در مزارع امروزی در بخش‌های زیادی از اروپا، آسیا و آفریقا می‌توان به شکل‌گیری حالت اول در به‌کارگیری ربات‌های کشاورز امید بست. اما در کشورهایی مثل آمریکا، روسیه و برزیل که کشاورزی در آن‏ها به صورت سنتی مبتنی بر مزارع عظیم و تولید محصولاتی مثل روغن‌های گیاهی است، شاید این سناریو جواب ندهد. ربات‌های کوچک و محتاط (از نوع سناریوی اول) در چنین مزارعی کار خاصی از پیش نخواهند برد و از لحاظ اقتصادی به‌صرفه نخواهند بود. بنابراین احتمالش زیاد است که ترکیبی از هر دو نوع ربات در عرصه کشاورزی بهتر از سناریوی اول و دوم (به‏تنهایی) باشد.

در میان این نظریه‌پردازی‌ها در باب آینده استفاده از ربات‌ها در کشاورزی، استارت‌آپ‌های زیادی در سطح جهان در این حوزه مشغول به ارائه نوآوری‌های مختلف هستند. مثلا استارت‌آپ‌هایی که روی ایجاد باغ‌های عمودی در شهرها و برداشت محصول از آن‏ها متمرکز شده‌اند از این جمله‌اند. رقابت در عرصه کشاورزی به شیوه خودکار با قدرت ادامه دارد و از آنچه که در زیرشاخه‌های مختلف این حوزه دیده می‌شود، می‌توان به این نتیجه رسید که در پنج سال آینده احتمالا پتانسیل زیادی برای رشد کشاورزی خودکار در این عرصه‌ها وجود خواهد داشت: ربات‌های کشتکار و هرزه‌کن، هواپیماهای بی‌سرنشینِ ناظر بر محصول، هوش مصنوعی برای تعیین بهترین برنامه‌های کوددهی و غنی‌سازی خاک، تکنولوژی‌های خودکار اداره گلخانه‌، سیستم‌های کامپیوتری برای تشخیص سلامت محصول و تعیین سطح نیتروژن و رطوبت در خاک و گیاه، ربات‌های منتقل‌کننده محصول، ربات‌های جداکننده محصول، ربات‌های آب‌پاش و دست آخر هم هوش مصنوعی برای کنترل فضای کشت و نیز پیش‌بینی زمان برداشت محصول. بخش دیگری از فعالیت آن‏ها هم به احداث گلخانه‌ها و مزارعی که صرفا ربات‌ها می‌توانند در آن کار کنند برمی‌گردد. اما جالب اینجاست که برخی از استارت‌آپ‌ها در حال توسعه تکنولوژی برای ساخت دست‌های مخصوص برای چیدن میوه‌های کوچک مثل توت فرنگی توسط ربات‌ها نیز هستند.

در بخش دیگری از نوآوری‌های تکنولوژیک برای کشاورزی آینده، هواپیماهای بدون سرنشین نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند. در این عرصه که احتمالا زودتر از ربات‌های مکانیکی روی زمین می‌تواند توسعه بیابد و مورد استفاده قرار بگیرد، از هواپیماهای بدون سرنشین برای آب‌دهی و کوددهی در مزارع استفاده می‌شود، اما از آنجا که در زمینه باتری آن‏ها هنوز معضلاتی وجود دارد، بهره‌برداری از آن‏ها رواج زیادی پیدا نکرده است. البته پیش‌بینی شده که تا ده سال آینده، شاهد آن خواهیم بود که هواپیماهای بدون سرنشین زیادی با استفاده از دوربین و هوش مصنوعی در مزارع و برای حفظ رشد سالم غلات و گیاهان به کار گرفته می‌شوند. پتانسیل‌ حوزه کشاورزی برای استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته بسیار بالاست و بنابراین خیلی زود شاهد تغییرات مهمی در آینده کشاورزی خواهیم بود.