*ویلیام پسک، روزنامه‌نگار اقتصادی و نویسنده کتاب «ژاپنیزه‌شدن: آنچه جهان می‌تواند از دهه‌های ازدست‌رفته ژاپن بیاموزد»

بحث در خصوص لزوم کاهش اهرم‌‌های فشار بر بزرگ‌ترین اقتصاد آسیا یعنی چین مدت‏‌هاست که جریان دارد؛ اما شاید واضح‌ترین نشانه آن را بتوان در جایی یافت که فکرش را نمی‌کردید؛ و آن هم افق شهرهای بزرگ چین است.

در حالی که چین دارد روند احیای اقتصادش را بعد از بحران کرونا طی می‌کند، تصمیمات جدیدی نیز برای آینده این کشور گرفته شده است؛ از جمله اینکه شی جین‌پینگ رئیس جمهور چین ممنوعیت احداث آسمانخراش‌های بسیار بلند (ساختمان‌های بالای پانصد متر) را در شهرهای چین مورد توجه قرار داده است. اما ظاهرا حتی آسمانخراش‌های بالای ۲۵۰ متر هم حالا راه دشواری برای گرفتن مجوز قانونی در پیش دارند.

این تصمیم دولت چین از جهات زیادی جالب است. آسمانخراش‌های بسیار بلند همواره بخشی از برند توسعه چین در بیست سال اخیر را تشکیل داده‌اند. تقریبا نیمی از صد ساختمان بلند دنیا در شهرهای چین واقع شده‌اند؛ و این کشور به شکلی مشتاقانه این روند معماری را در شهرها به کار گرفته است. تجربه‌ای که زمانی در کوالالامپور پایتخت مالزی انجام شده بود به سرعت در شهرهای چین از جمله هِبی، شِنیانگ و تیانجین نیز به کار گرفته شد.

اما تصمیم دولت به ممنوعیت احداث این آسمانخراش‌های بسیار بلند درواقع حاکی از اراده دولت شی جین‌پینگ برای آن است که جلوی ریسک‌های اعتباری برای آینده چین را بگیرد. تاریخ نشان داده که یک نسبت سفت و سخت بین تلاش برای احداث ساختمان‌های بسیار بلند با بحران‌های مالی وجود دارد. علت احتمالی‌اش هم این است که پروژه‌های ساخت و ساز عظیم معمولا نشانه‌ای از معضلات مالی و اعتباری است.

حتی اگر وجود این نسبت را هم قبول نداشته باشید، می‌توانید نمونه‌های آن را بررسی کنید. نظرات مارک تورنتون اقتصاددان و نویسنده کتاب «نفرین آسمانخراش» که تاریخ ۱۱۴ سال گذشته را از این دید بررسی کرده، جالب توجه‌اند. مثلا نیویورک را در فاصله سال‌های ۱۹۰۷ و ۱۹۰۸ میلادی در نظر بگیرید که احداث آسمانخراش‌های ۴۷ طبقه و ۵۰ طبقه را در دستور کار داشت. این همان دورانی است که ارزش سهام در بازار نیویورک به میزان ۵۰ درصد کاهش پیدا کرد. سال‏ها بعد در حوالی سال ۱۹۳۱ میلادی، احداث ساختمان ۱۰۲ طبقه امپایر استیت در حالی در نیویورک انجام گرفت که رکود بزرگ آمریکا را فرا گرفته بود.

این وضع حتی تا دهه ۱۹۷۰ میلادی هم ادامه یافت؛ یعنی زمانی که مرکز تجارت جهانی و برج سیزر شیکاگو ساخته شدند. ساخت آنها هم با دوران تورم و بحران مالی در شهرهای بزرگ آمریکا و نیز سقوط نظام پولی برتون وودز همراه بود.

در دهه ۱۹۹۰ میلادی نوبت به آسیا رسیده بود. بحران مالی آسیا در سال‌های ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸ درست همزمان بود با احداث برج‌های دوقلوی پتروناس در پایتخت مالزی. در دهه ۲۰۰۰ میلادی وضعیت مشابهی در تایوان و به هنگام ساخت برج ۵۰۹ متری تایپه ۱۰۱ تکرار شد. همچنین ساخت برج خلیفه دوبی با ارتفاع ۸۲۹ متری‌اش همزمان با بحران سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ بود.

اما در خود چین این وضع حتی جالب‌تر بود. در سال ۲۰۱۵ میلادی، برج شانگهای که بلندترین برج پیچ‌خورده جهان است تکمیل شد؛ اما همزمان وضع بازار سهام چین در حال افول بود. در تابستان آن سال، ۳۰ درصد کاهش ارزش بورس شانگهای ظرف چند هفته رخ داد و دولت حتی روند عرضه عمومی سهام را به صورت موقت متوقف کرد. دو سال بعد و همزمان با افتتاح مرکز مالی پینگ‌آن در شنزن که در آن زمان چهارمین ساختمان بلند جهان به شمار می‌آمد، جنگ تجاری دونالد ترامپ علیه چین آغاز شد که تبعاتش هنوز در هم مناسبات چین و آمریکا به وضوح مشاهده می‌شود. امروزه چین دارد روی رقابت آسمانخراشی با جهان تجدید نظر می‌کند؛ آن هم در شرایطی که پنج تا از ده ساختمان بالای پانصد متر جهان را می‌توان در چین یافت.

حالا که سال‏هاست رقابت برای ساخت آسمانخراش در نقاط مختلف چین ادامه دارد، ظاهرا مقامات این کشور به این نتیجه رسیده‌اند که برای بهبود اوضاع در آینده بهتر است که کیفیت رشد اقتصادی را به جای این حرکات نمادین مورد توجه قرار دهند. یک نمونه‌اش، ممنوعیت احداث برج ۷۲ طبقه‌ای در شنزن است که ظاهرا به خاطر عدم ایمنی برج صورت گرفت. این نمادی جدید از تصمیم‌گیری‌های امروز و آینده چین است. شی جین‌پینگ می‌داند که تمایل به ساخت آسمانخراش‌های بزرگ نشانه وجود پول‌های بحران‌ساز است. اما آیا چین قادر خواهد بود که از این نفرین نمادین آسمانخراش‌ها نجات پیدا کند و اقتصادش را بدون دردسر احیا کند؟ این پرسشی است که هنوز برای جواب‌دادنش راه درازی در پیش داریم.