دولت‌های بزرگ دنیا این روزها می‌دانند که تغییرات اقلیمی یک تهدید امنیتی بزرگ و موتور محرک جدیدی برای بی‌ثباتی است و حتی این مسئله را در استراتژی‌های دفاعی خود مورد توجه قرار داده‌اند. یکی از واضح‌ترین دلایلش هم این است که تغییرات آب و هوایی می‌تواند به بروز خصومت در داخل کشورها و یا بین کشورهای همسایه منتهی شود. آش آن‏قدر شور است که در نشست اخیر گروه هفت دو موضوع اصلی مطرح بود: امنیت جمعی و تغییرات آب و هوایی.

این روزها جهان با مصایب مختلف مثل خشکسالی، سیل، آتش‌گرفتن جنگل‌ها، توفان، کمبود آب و مواد غذایی، شیوع بیماری‌های مختلف و نیز مهاجرت‌های گسترده مواجه است که به شکل‌های مختلف باعث بروز مناقشات خشونت‌بار بر سر زمین یا منابع شده‌اند و حتی به تهدیدی برای ثبات حکومت‌ها بدل شده‌اند. تغییرات آب و هوایی همچنین یک ضرورت دیگر را در ذهن حکومت‌ها ایجاد کرده‌اند: اینکه ارتش‌هایشان را برای شرکت در عملیات کمک‌رسانی بعد از فاجعه و یا مقابله با تبعات فاجعه به کار بگیرند. در چنین شرایطی اصلا به نوع جدیدی از آموزش ارتش‌ها نیاز پیدا می‌شود که حکومت‌ها پیش‏تر به آن عادت نداشته‌اند.

اما تغییرات آب و هوایی را نباید فقط یک تهدید به شمار آورد؛ بلکه می‌توان به آن به دیده فرصت برای همکاری‌های میان‌کشوری هم نگاه کرد. این فرصتی است تا آنچه که قرن‌ها به شکل مناسبات تجاری بین کشورها پا گرفته، ابعاد ارتباطی دیگری نیز پیدا کند. واقعیت این است که تغییرات آب و هوایی همه را از هر قوم و عقیده تحت تاثیر قرار می‌دهد و برای کسی تبعیض قائل نمی‌شود. به همین جهت است که نیاز به اشتراک اطلاعات و تکنولوژی بین کشورها به شدت افزایش می‌یابد و راهی برای مدیریت بحران‌ها از طریق همکاری نیز به وجود می‌آید.

یکی از نقاط مهم همکاری بین کشورها، به اشتراک‌گذاشتن نیروهای تعلیم‌دیده، تجهیزات و نیز تیم‌های پزشکی و امدادرسان است که در فوریت‌های آب و هوایی بتوانند بین کشورهای مختلف به فعالیت بپردازند. در حال حاضر، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا بیش از سایر نقاط جهان با بحران‌های آب و هوایی روبه‏‌روست. بسیاری از شهرها در ساحل دریای مدیترانه از جمله اسکندریه مصر و نیز شهرهایی در تونس و لیبی بدترین وضع را در این خصوص دارند. منابع آب در بحرالمیت به دلیل افزایش دما و کاهش شدید بارندگی وضع بدی پیدا کرده‌اند. در ترکیه جنگل‌ها آتش‌سوزی‌های گسترده را تجربه کردند. در سوریه، خشکسالی باعث مهاجرت‌های گسترده از روستا به شهر شده است. همچنین تغییرات آب و هوایی تاثیر منفی زیادی روی توان کشاورزی کشورهای منطقه گذاشته است. توفان‌های بسیار شدید به بروز سیل در مناطق مختلف عربستان سعودی منجر شده‌اند. موج‌های سنگین گرما در کشورهایی مثل کویت، امارات متحده عربی و عراق مردم را با دردسرهای زیادی مواجه کرده است. کشورهایی مثل بحرین، کویت، لبنان، قطر، امارات متحده عربی، فلسطین، عربستان سعودی، ایران و عمان با کاهش منابع آب دست و پنجه نرم می‌کنند و همه این شرایط به بروز مشکلات اقتصادی و نیز افزایش تنش بین کشورها منجر شده است. مثلا در حوضه دجله و فرات که بین عراق، ترکیه و سوریه مشترک است، این مناقشه بسیار جدی است. همچنین در غزه آب آشامیدنی بسیار کم است و مناقشه بین فلسطینی‌ها و اسراییل را بسیار سخت‌تر کرده است؛ چون آب در این منطقه به شدت شور و آلوده شده است. ساخت سد توسط اتیوپی روی رود نیل هم به مناقشه بزرگی با سودان و مصر انجامیده و دسترسی آنها به آب را کم کرده است.

بسیاری از کشورهای خاورمیانه به تکنولوژی‌هایی که کاشت مواد غذایی به شکل مدرن و تحت شرایط کم‌آبی را امکان‌پذیر می‌کنند دسترسی ندارند و بنابراین به تدریج به واردات مواد غذایی مختلف وابستگی پیدا کرده‌اند. این مسئله به خودی خود منجر به افزایش قیمت مواد غذایی شده که خطر اعتراضات را بالا برده و در زمان وقوع بهار عربی در کشورهایی مثل مصر و تونس هم علت اولیه بحران از افزایش قیمت مواد غذایی ناشی می‌شد.

نکته مهم دیگر نیز نبود تکنولوژی لازم برای ساخت سد به شکل مناسب و یا مقابله با سیل در عین حفظ توان کشور برای تولید نیرو است. در بسیاری از کشورها این مسائل به دغدغه‌های بزرگی بدل شده‌اند و اکثر آنها هم برای وضعیت پس از بحران برنامه یا تجهیزات لازم را در اختیار ندارند. همه اینها می‌تواند بهترین توجیه برای همکاری بین کشورهای مختلف باشد. حتی کشورهایی که بر سر مرزهایشان با یکدیگر خصومت دارند، به هنگام وقوع فجایع زیست‌محیطی چاره‌ای جز همکاری با یکدیگر نخواهند داشت. این می‌تواند سازوکارهای جدیدی را در همکاری‌های منطقه‌ای به وجود بیاورد.