دولت‌های زیادی در سراسر دنیا در زمینه کنترل بحران کرونا بد عمل کردند. اما شاید بدترین عملکرد را هند و برخی از کشورهای آمریکای لاتین داشتند. سو‌ءمدیریت دولت‌های آن‏ها در کنار نبود زیرساخت‌های مناسب برای مراقبت و درمان، ترکیبی مرگبار ساخت و تلفات زیادی به‏جا گذاشت.

تجربه این کشورها ثابت کرد این باور که «بحران با فقیر و غنی یکسان برخورد می‌کند» می‌تواند درست باشد. در هند فقط فقرا نبودند که دست‌شان به کپسول اکسیژن و تخت بیمارستان نرسید؛ بلکه برخی از منتفذترین و ثروتمندترین خانواده‌های هند نیز مشکلات مشابهی را تجربه کردند. نتیجه‌اش این شد که حالا خیلی‌ها در هند دارند از خود می‌پرسند: بحران که تمام شد تازه باید از کجا شروع کنیم؟ اوضاع بدتر می‌شود یا بهتر؟ در اقتصادی که از بحران کرونا زخم عمیقی خورده و باعث شقه‌شقه‌شدن جامعه‌اش شده، چطور می‌توان آینده را پیش‌بینی کرد؟

سرمایه‌گذارانِ خوش‌بین به آینده گمان می‌کنند پاسخی برای این پرسش دارند. از نظر آن‏ها، احیای اقتصاد هند اجتناب‌ناپذیر است. اوراق، سهام و واحد پول هند یعنی روپیه در ماه‌های اخیر بد عمل نکرده‌اند. عرضه عمومی شرکت‌های بزرگی مثل ریلاینس جیو، بایجو و پِی‌تی‌ام نیز با جذب سرمایه فراوانی مواجه شد.

اما قضیه نمی‌تواند به همین سادگی‌ها باشد. بر اساس یک نظرسنجی که بانک آمریکا انجام داده، ۷۷ درصد از افرادی که در هند مشغول به کار بودند اعلام کردند که یا شغلشان را از دست داده‌اند یا درآمدشان کم شده است. این ارقام به ترتیب ۵۷ و ۲۰ درصد بوده است. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که تا پایان سال جاری، رشد اقتصادی هند به ۸ درصد کم‌تر از رشد دوران پیش از کرونا خواهد رسید. این در حالی است که حتی پیش از بروز بحران کرونا نیز نشانه‌های مشکلات جدی در اقتصاد هند آشکار شده بود. اقتصاد هند نیاز دارد که ماهانه یک میلیون فرصت شغلی جدید برای نسل جوان ایجاد کند. اما پیش از بحران کرونا وضع به گونه‌ای بود که یک میلیون فرصت شغلی ظرف یک سال ایجاد می‌شد و نه یک ماه.

اقتصاددانان جی‌پی‌ مورگان در بمبئی در بررسی وضع اقتصاد هند این طور گزارش داده‌اند که: «خانوارها وام نمی‌گیرند. بانک‌ها وام نمی‌دهند. کسب و کارها سرمایه‌گذاری نمی‌کنند.» بنابراین دلیلی ندارد که تصور کنیم این اوضاع می‌تواند خیلی سریع تغییر کند.

واقعیت این است که نیروی کار ارزان و وجود برخی از زیرساخت‌ها اصلا شرایط کافی برای جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در عرصه تولید را فراهم نمی‌کند و نمی‌تواند سهم هند در زنجیره تامین جهانی را نیز افزایش بدهد. به جایش هند نیاز دارد که بر زیرساخت‌های نرم تمرکز بیشتری کند. اگر هند در حال حاضر یک امتیاز بزرگ رقابتی داشته باشد، آن طبقه متوسط تحصیل‌کرده و مسلط به زبان انگلیسی‌اش است. با این حال، آن قدری که چنین طبقه‌ای در کشوری مثل چین توانسته پیشرفت کند، اصلا در هند رخ نداده است. علتش عقب‌ماندگی‌های هند در زمینه فن‌آوری است که با برخی کشورهای آسیایی پرجمعیت دیگر قابل مقایسه نیست. مثلا همین مورد چین را در نظر بگیرید. چین و هند هر دو جمعیت زیادی دارند. در هند، تجارت الکترونیکِ از کسب و کار تا مصرف‌کننده به ۳۸ میلیارد دلار رسید. این در حالی است که رقم مشابه در چین ۱.۸ تریلیون دلار بود. احتمالا همین مثال می‌توان نشان بدهد که چرا هند نتوانسته به پای چین برسد.

البته نقاط روشن و امیدوارکننده زیادی هم در میان سختی‌های کنونی برای هند دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترینِ آن‏ها، برنامه‌های تشویقی دولت مرکزی هند در زمینه تولید است که به خصوص در جهت جذب شرکت‌های داخلی و نیز شرکت‌های چندملیتی خارجی برای تولید کالاهای الکترونیک و به خصوص گوشی موبایل در هند ارائه شده است. بر اساس آمار بانک آمریکا، امروزه تولید تنها ۱۷ درصد از تولید ناخالص داخلی هند را تشکیل می‌دهد و این در حالی است که اگر واردات قطعات کالاهای الکترونیک کاهش یابد، این شرایط می‌تواند تغییر کند.

نقطه امیدوارکننده دیگر هم این است که دولت هند دارد به بهبود حمل و نقل جاده‌ای توجه نشان می‌دهد و برنامه‌هایی برای گسترش حمل و نقل ریلی و احداث زیرساخت‌های لازم نیز دارد. این یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها برای دولت‌های قبلی هند بوده و اگر حالا قابل حل باشد، می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر آینده اقتصادی هند بگذارد.

با درنظر گرفتن این نقاط مثبت و منفی، به نظر می‌رسد که هند فعلا نیاز دارد خود را از خطر جدی بازگشت گسترده موج کرونا رها کند و سپس به تدریج روی بهبود وضعیت اقتصاد خود متمرکز شود. اینکه چقدر در این راه موفق باشد، مسئله‌ای است که باید در آینده بررسی‌اش کنیم.