پژوهشکده آمار در گزارشی تحلیلی به پیش‌بینی نرخ رشد اقتصادی سال ۱۴۰۰ به تفکیک فصول چهارگانه پرداخته است. این گزارش در دو سناریو تحت عناوین سناریوی خوش‌بینانه و سناریو بدبینانه انتخاب شده است. در سناریوی بدبینانه رشد اقتصادی با نفت در پایان سال 3.4 درصد و بدون نفت 2.4 درصد در نظر گرفته شده است. در مقابل سناریوی خوشبینانه رشد اقتصادی با نفت را 6.2 و بدون نفت 4.2 درصد پیش بینی کرده است.

* بانک جهانی خوش‌بین‌تر است

بانک جهانی در گزارش چشم اندازهای اقتصاد جهانی که در ژوئن سال ۲۰۲۱ منتشر کرده، نرخ رشد اقتصادی کشورها را مورد بازنگری قرار داده است. بنا بر این گزارش، نرخ رشد اقتصادی جهان و ایران برای سال جاری میلادی به ترتیب 5.6 درصد و 2.1 پیش‌بینی شده است که نسبت به پیش‌بینی قبلی بانک جهانی در ژانویه سال جاری، 1.5 و 0.6 درصد افزایش را نشان می‌دهند.

بر اساس پیش‌بینی جدید بانک جهانی، رشد اقتصادی ایران در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به ترتیب 2.1 و  2.2 درصد پیش‌بینی شده است. این در حالی است که این نهاد در ابتدای سال جاری میلادی معتقد بود روند رشد اقتصادی در ایران در سال‌های آتی نزولی خواهد بود. بر اساس این گزارش، ایران از طریق جهش در بخش‌های صنعتی می‌تواند در سال‌های 2021 تا 2023 بر رشد اقتصادی خود بیفزاید اما در بخش خدمات به واسطه همه‌گیری کرونا و اثرگذاری آن بر اقتصاد رشد با وقفه طولانی‌تری همراه خواهد بود. در نهایت، رشد اقتصادی در سال 2023 به 2.3 درصد خواهد رسید.

در این گزارش به توزیع نابرابر واکسن کووید ۱۹، در جهان تأکید شده که با توجه به آن رشد اقتصاد جهانی بر اقتصادهای بزرگ، متمرکز خواهد بود و بسیاری از اقتصادهای درحال ‌توسعه و نوظهور از این رشد جا خواهند ماند. از طرفی انتظار می‌رود تولید در سال جاری میلادی در منطقه خاورمیانه و آفریقای شمالی، 2.4 درصد رشد داشته باشد، قیمت‌های بالاتر نفت چشم‌انداز رشد را برای صادرکنندگان نفت تقویت کرده، اما با شیوع جدید ویروس و نوسان در پیشرفت واکسیناسیون، این بهبود محدود شده است.

*سایه واکسیناسیون بر پیش بینی بانک خاورمیانه از رشد اقتصادی ایران

بانک خاورمیانه با استفاده از مدل تعادل عمومی پویای تصادفی (Dynamic Stochastic General Equilibrium) به پیش بینی متغیرهای کلان اقتصادی در بهمن 1399 و اردیبهشت 1400 پرداخته است. داده‌های مورد استفاده برای پیش بینی شامل داده‌های فصلی حساب‌های ملی به قیمت پایه 1۳۹۰ است که با استفاده از این داده‌ها و با توجه به شرایط تداوم همه گیری بیماری کرونا در کشور و این نکته مهم که فرایند واکسیناسیون همگانی در ایران به نسبت سایر کشورها از سرعت به مراتب پایین‌تری برخوردار است و همچنین با توجه به اینکه افق اقتصاد جهانی بر اساس پیش بینی صندوق بین المللی پول بهبود یافته سناریوی ارائه شده به صورت خروج تدریجی اقتصاد جهان از رکود ناشی از همه‌گیری کروناست به پیش‌بینی پرداخته است.

*گزارش صندوق بین‌المللی پول چه می‌گوید؟

صندوق بین‌المللی پول در جولای سال 2021، پیش بینی خود از نرخ رشد اقتصادی جهان را مورد بازنگری قرار داده که بر این اساس نرخ رشد اقتصادی جهان و کشورهای منطقه خاورمیانه و آسیای مرکزی (طبقه‌بندی کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی بر اساس طبقه‌بندی صندوق بین‌المللی پول است) در سال جاری میلادی به ترتیب 6.0 درصد و 4.0 درصد پیش‌بینی شده است که نسبت به گزارش قبلی آن، تغییر محسوسی مشاهده نمی‌شود.

بنابر این گزارش نرخ رشد اقتصادی در سال جاری میلادی برای اقتصادهای پیشرفته و در حال توسعه به ترتیب 5.6 درصد و 6.3 درصد و برای کشورهای در حال توسعه با درآمد پایین نیز 3.9 درصد پیش‌بینی شده است.

* رشد اقتصادی به کجا می‌رسد؟

بر اساس یک جمع‌بندی از نتایج روش‌های مختلف به کار گرفته شده و مقایسه با سایر پیش‌بینی‌ها اعم از داخلی و بین‌المللی، رشد اقتصادی سال ۱۴۰۰، و در سناریوی خوش‌بینانه 6.2 درصد و در سناریوی بدبینانه (که البته محتمل‌تر است) 3.4 درصد خواهد شد. این ارقام برای رشد محصول ناخالص داخلی بدون نفت به ترتیب 4.2 درصد و 2.4 درصد خواهند بود. همان‌طور که ملاحظه می‌شود رشد بخش نفت (استخراج نفت و گاز طبیعی) در سناریو محتمل (بدبینانه) 9.9 درصد در سال ۱۴۰۰، ساختمان 3.7 درصد، صنعت 2.9 درصد و کشاورزی 2.7 درصد و بخش‌های آب و برق و گاز، عمده فروشی و خرده فروشی، حمل و نقل و انبارداری و فعالیت‌های مالی و بیمه به ترتیب 5.2 درصد، 4.7 درصد، 3.8 درصد و 5.3 درصد در سال ۱۴۰۰ رشد خواهند داشت. چنان‌چه گشایش بیشتری در مراودات بین‌المللی حاصل شود به گونه‌ای که بار تحریم‌های اقتصادی و به ویژه صادرات نفت تعدیل شود، امکان افزایش رشد بخش نفت به حدود 18.4 درصد و متعاقب آثار القایی افزایش درآمد نفت بر سایر بخش‌ها می‌توان انتظار رشد اقتصادی 6.2 درصدی را برای سال ۱۴۰۰ داشت. همان‌طور که ملاحظه شد بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول رشد اقتصادی ایران برای سال ۲۰۲۱ را به ترتیب 2.1 و 2.5 درصد پیش‌بینی کرده‌اند.