میستی هافمن طی سال گذشته، گاه و بیگاه برای اوبر در ال‏پاسوی تگزاس رانندگی کرده است.  حتی زمانی که کرونا در اوج خود بود و اکثر مسافران، خود را در خانه‌ حبس کرده بودند او شب‌ها بیرون می‌آمد تا مسافری پیدا کند و کمی از هزینه‌هایش جبران شود. چند جمعه پیش او اپ رانندگان اوبر را باز کرد و از تعداد بالای افرادی که دنبال تاکسی بودند تعجب کرد. مقصد اکثر آنها رستوران‌ها و مکان‌های تفریحی بود. «انگار تمام شهر روشن شده بود!»

هافمن آن آخر هفته هزار دلار به جیب زد، خیلی بهتر از درآمد شغل روزانه‌اش به عنوان درمانگر مجاری تنفسی در بیمارستان. علت درآمد بالای آن چند روز هم افزایش تعداد مسافران بود و هم پاداشی که اوبر مستقیما به راننده‌ها می‌داد. «اوبر به عنوان تشویق حدود سیصد و پنجاه دلار به من داد. در آن آخرهفته مشوق‌ها غیرقابل باور بودند.»

اپ‌های همسفری آنلاین مثل اوبر سال پیش با اوج‌گیری کرونا رسما سقوط کردند. در اوایل بهار گذشته اوبر و لیفت طی یک هفته حدود دو سوم مسافران خود را از دست دادند. طی ماه‌های اخیر بازگشت مسافران شروع شده و از دو ماه پیش این روند شدت گرفته چرا که حالا واکسیناسیون سرعت بالاتری دارد و مردم به زندگی طبیعی خود بازگشته‌اند. فروش لیفت در هفته آخر مارس ۸۰ درصد بیشتر از فروشش در هفته اول ژانویه بود و اوبر هم طی این دوره ۷۶ درصد رشد نشان داده است. جان زیمر، رئیس لیفت می‌گوید: «با هر واکسنی که زده می‌شود تقاضا برای لیفت بالاتر می‌رود.»

اما نکته اینجاست که مسافران با سرعت بیشتری از راننده‌ها به اوبر و لیفت بازمی‌گردند. تعداد زیادی از راننده‌ها طی دوران کرونا بی‌خیال این دو اپ شدند چرا که هم نگران سلامت خود بودند و هم مسافر به طور دائمی وجود نداشت. این باعث شد آنها به مشاغل دیگر روی بیاورند یا وارد حوزه دلیوری غذا شوند. هنوز معلوم نیست واکسیناسیون باعث بازگشت آنها به شغل سابق‌شان می‌شود یا نه.

بی‌میلی رانندگان به بازگشت به اوبر و لیفت به معنای آن است که مسافران باید بیشتر و بیشتر منتظر بمانند و این باعث کاهش جذابیت این اپ‌ها برای مشتریان می‌شود. فراموش نکنید که مهم‌ترین عامل جذابیت این اپ‌ها سریع‌‌بودن روند بود: مقصد را انتخاب می‌کردید و سه چهار دقیقه بعد ماشین جلوی در خانه بود. کارول چانگ، مدیر بخش رانندگان در اوبر آمریکا و کانادا می‌گوید: «تقریبا در اکثر شهرهای بزرگ، مسافران سریع‌تر از رانندگان بازگشته‌اند.»

اوبر و لیفت چه راه‌حلی برای این مشکل دارند؟ مهم‌ترین راه‌حل دادن مشوق مالی به راننده‌هاست. اگر برای ما رانندگی کنید یا راننده جدید با خود بیاورید پول خوبی نصیب‌تان می‌شود. مشکل اینجاست که اوبر و لیفت قبلا این راه‌حل را امتحان کرده‌اند و به خاطر خرج بالا و ضرر نهایی کنارش گذاشته‌اند. اما فعلا چاره‌ دیگری نیست: اوبر در ماه آوریل اعلام کرد ۲۵۰ میلیون دلار را به ارائه مشوق‌های مالی به رانندگان در کوتاه مدت کنار گذاشته است. لیفت هم اخیرا به رانندگان پاداش می‌دهد اما از بودجه تخصیصی اطلاعی نداریم. اوبر گفته رانندگان در شیکاگو، فیلادلفیا و چندین شهر دیگر دوبرابر حداقل دستمزد ساعتی پول درمی‌آورند. لیفت هم گفته که رانندگانش در دنور، فیلادلفیا، فینیکس و سن‌دیه‌گو ساعتی دست‏کم ۴۰ دلار درآمد دارند.

البته ارائه مشوق تا ابد نمی‌تواند دوام بیاورد. هر دو شرکت به سرمایه‌گذارانشان قول داده‌اند که امسال به سود خواهند رسید و به همین خاطر مجبور شده‌اند از هزینه‌های دیگر کم کنند.

اما حتی این مشوق‌ها هم برای بعضی راننده‌ها جذاب نیست. یک راننده از اوکلند که نمی‌خواهد نامش برده شود می‌گوید دست‏کم تا پاییز، یعنی زمانی که حقوق بیکاری‌اش (۳۰۰ دلار در هفته) ادامه دارد به رانندگی بازنخواهد گشت. «این کار طبیعتا پراسترس است و شرکت‌ها هم بی‌رحم‌اند. من به آنها اطمینان ندارم. ما را با مشوق گول نمی‌زنند و همیشه هم راهی پیدا می‌کنند که پولمان را ندهند. مثلا یک بار اوبر با یک بسته تشویقی ما را وسوسه کرد که خودروی برقی بگیریم و نهایتا از پاداش خبری نبود» (وقتی از مدیران اوبر در این‌باره پرسیدیم گفتند که مشکل فنی کامپیوتری بوده و نهایتا حق راننده به اضافه ۱۰ درصد اضافه را دادند).

به هر حال برای رانندگانی که ریسکش را به جان می‌خرند و به خیابان می‌آیند اوبر و لیفت چند ماه پردرآمد را تضمین کرده‌اند. جک همیلتون که حدود ۷ ماه است برای هر دو شرکت در آتلانتا رانندگی می‌کند می‏گوید: «وقتی اپ را باز می‌کنم همین‌طور مسافر است که درخواست می‌دهد. من گاهی حتی نمی‌توانم اپ را خاموش کنم و دستشویی بروم. هیچ وقت اوضاع این‏قدر خوب نبوده است.» اوضاع خوب رانندگان تا کی دوام می‌آورد؟ دست‏کم تا بودجه مشوق‌ها ته نکشد و اوبر و لیفت به ضرردهی سنگین نیفتند این روند ادامه خواهد داشت.