هنگامی که تخلیه سایگون در مارس 1975 آغاز شد، هواپیماها به‌سرعت این منطقه را ترک کردند. باز نگه‌داشتن باند پروازها زیر آتش توپخانه بسیار دشوار بود. در عوض، ارتش امریکا با استفاده از هلیکوپترها مردم را از سراسر پایتخت ویتنام جنوبی به ناوهای هواپیما بر در دریای چین جنوبی منتقل کرد. حالا بار دیگر همان اتفاقات در جریان است، این بار در افغانستان. اکونومیست در گزارشی به این موضوع پرداخته است.

در کابل محصور در خشکی، دولت امریکا این گزینه را در اختیار ندارد، چرا که سعی می‌کند شهروندان خود و افغان‌هایی را که برای ایالات متحده کار می‌کرده‌اند را تخلیه کند.

بنابراین صحنه‌هایی که در سراسر جهان از فرودگاه‌های شهر در 15ام و 16ام اوت منتشر شد، تصویر هلیکوپترهایی نبود که مردم را به‌جای امن منتقل کنند. بلکه این هلیکوپترها برای این بود که پایین روی باند پرواز کنند تا جمعیتی افغان‌های مستأصل را دور کنند تا هواپیماها بتوانند بلند شوند. تصویری که مردم از آن روز به‌خاطر خواهند آورد، هواپیماهای باری نیروی هوایی در حال بلند شدن است که افغان‌های مأیوس به آن چسبیده بودند و از بین رفتند.

هرج‌ومرج قابل‌پیش‌بینی بود. هفته‌ها بود که پروازهای خارج از کابل مملو از اتباع خارجی و افغان‌هایی بود که خوش‌شانس بودند و توانسته بودند گذرنامه، ویزا و پول داشته باشند.

وقتی شهر به دست طالبان افتاد، کمتر از 24 ساعت پس از دیدار اشرف غنی، رئیس‌جمهوری از حاشیه پایتخت برای بررسی وضعیت دفاعی شهر، اجتناب‌ناپذیر بود و مردم سعی در فرار داشتند. این فرودگاه اکنون تنها بخشی از کابل است که در اختیار شبه نظامیان نیست. در عوض چندین هزار سرباز امریکایی و خارجی از آن دفاع می‌کنند، بسیاری از آنها به طور خاص برای تخلیه به آنجا اعزام شده‌اند. امریکایی‌ها کنترل ترافیک هوایی را در دست گرفته‌اند و هواپیماهای باری بوئینگ C-17 در حال ترک کابل با پناهندگان هستند.

یکی از این هواپیماها با 640 مسافر در قطر فرود آمده است. در موردی دیگر، جسد یک افغان در تجهیزات فرود C-17 پیدا شد. تصویری که نشان می‌داد مردم در هر فضایی خود را جا داده‌اند تا از افغانستان فرار کنند.

طی هفته‌های آینده، این تخلیه‌ها می‌تواند ده‌ها هزار نفر را از این کشور خارج کند. پنتاگون گفته است که حداقل 22 هزار افغان واجد شرایط ویزای ویژه مهاجران (SIVs) هستند و با نرخ روزی 5 هزار نفر با هواپیماها منتقل خواهند شد. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان به حزب اتحاد دموکراتیک مسیحی خود گفته است که 10 هزار نفر از پناهنده‌ها پذیرفته می‌شوند. پریتی پاتل، وزیر کشور بریتانیا هم گفته است که این کشور 20هزار پناهنده را پذیرش می‌کند و حداقل 5 هزار نفر آنها در یک سال آینده پذیرفته می‌شوند. پیش‌ازاین برنامه‌ریزی‌شده بود که 2700 نفر از جمله 900 انگلیسی و 1600 افغان که مستقیماً با نیروهای انگلیسی کارکرده بودند تخلیه شوند. اینکه دقیقاً چگونه این‌همه کار انجام خواهد شد، مشخص نیست. بن والاس، وزیر دفاع انگلیس در یک برنامه‌ریزی رادیویی گفت که دولت مهلت 31 اوت را برای پایان تخلیه فوری خود تعیین کرده است.

از وحشت لحظه آخر برای نجات مترجمان و افرادی که برای ارتش کشورهای خارجی کار می‌کرده‌اند، می‌شد اجتناب کرد. برنامه SIV امریکا از سال 2009 در حال اجرا است. بااین‌حال، صدور ویزا برای کارگران سابق سال‌ها طول کشیده است.

تا ماه ژوئن 16 هزار کارگر افغان و خانواده‌های آنها بر اساس این برنامه اسکان داده شده بودند اما 18 هزار درخواست منتظر رسیدگی هستند. در بریتانیا، دولت تا ماه ژوئن حدود 1300 مترجم و خانواده‌های آنها را اسکان داده بود.

طالبان به نوبه خود اصرار دارد که تلاش برای خروج، غیرضروری است. آنها گفته‌اند که هیچ برنامه‌ای برای انتقام گرفتن از هیچ‌کس ندارند و به کارکنان دولت وعده عفو عمومی داده‌اند و از آنها خواسته‌اند به سرکار خود برگردند. به دیپلمات‌های خارجی گفته شده است که می‌توانند در افغانستان بمانند. سازمان ملل در بسیاری از مناطق کشور به کار خود ادامه داده است. روزنامه‌نگاران افغان که برای شبکه تلویزیونی TOLONews کار می‌کنند به پخش خود ادامه داده‌اند. مجریان زن حتی به طور مستقیم با مقامات طالبان مصاحبه کرده‌اند.

اگرچه که طالبان مانع پروازهای تخلیه نشده‌اند، اما گزارش شده که سربازان آن به بررسی افرادی که سعی دارند به فرودگاه بروند و افغانستان را ترک کنند پرداخته و از خروج آنها جلوگیری کرده‌اند. هزاران افغانستانی که ممکن است در این پروازهای فرار پذیرفته شوند، مخفی شده‌اند و در این فکر هستند که آیا می‌توانند فرار کنند.

بعد چه اتفاقی می‌افتد؟ در طول چهار دهه درگیری اخیر، میلیون‌ها افغان در مرزهای این کشور آواره شده و سپس به کشورهای همسایه سرازیر شده‌اند.

سازمان ملل متحد 2.5 میلیون پناهنده ثبت شده را اعلام کرده است که تقریباً 6 درصد از جمعیت کل این کشور هستند. در این میان، تخمین زده می‌شود که 780 هزار مهاجر افغان در ایران حضور دارند، اما سازمان ملل تصور می‌کند که 2 میلیون افغانستانی دیگر هم در ایران حضور دارند. 1.4 میلیون افغانی ثبت شده دیگر در پاکستان به مدت طولانی پناهنده شده‌اند. اینها بزرگ‌ترین جمعیت پناهندگان در هر نقطه هستند. تلاش برای بازگرداندن برخی از این افراد به‌احتمال زیادی متوقف می‌شود و تعداد آنها افزایش می‌یابد.

ایران خود را برای ورود هجوم تازه مسلمانان شیعه از دست طالبان آماده می‌کند. ایران اردوگاه‌هایی در سه استان در امتداد مرز شرقی خود ایجاد می‌کند.

برخی پناهندگان ممکن است به کشورهای دورتر بروند. کشورهای ثروتمند در حال حاضر از بحران نوظهور پناهندگان وحشت دارند. ممکن است بیش از نیم‌میلیون افغانستانی در ترکیه باشند. حتی اگر جنگ دوباره شروع نشود و طالبان قوانین سخت‌گیرانه خود را دوباره آغاز کند و کمک‌های بشردوستانه کاهش یابد، افراد بیشتری می‌توانند فرار کنند.

وزیران شش کشور اروپایی 5 اوت نامه‌ای را امضا کردند که از ادامه اخراج پناه‌جویان ناکام افغانی پشتیبانی می‌کرد. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه قول داد که با قاچاقچیان آدم برخورد خواهد کرد. او گفت که ما باید خود را در برابر جریانات مهاجرتی نامنظم محافظت کنیم. آرمین لاشت، نامزد جانشین مرکل در حزب CDU گفت: ما نباید این سیگنال را ارسال کنیم که آلمان می‌تواند همه نیازمندان را قبول کند. سیاستمداران آلمانی نگران تکرار سال 2015 هستند، زمانی که بیش از یک میلیون پناهنده سوری به آنجا رسیدند.