جو بایدن رئیس جمهوری امریکا در سخنرانی خود به مناسبت صدمین روز ریاست جمهوری‌اش خبر از ورود اقتصاد امریکا به دوره پساکرونا و شروع مسیر رشد اقتصادی داد، خبری که نه‌تنها مردم امریکا بلکه ساکنان تمامی دنیا منتظر شنیدن آن بودند، خبری که نشان داد روزهای سخت کرونایی بالاخره تمام می‌شود و اقتصاد دنیا دوباره می‌تواند رشد و رونق را تجربه کند. او در این سخنرانی تاکید کرد سخت‌ترین روزهای اقتصاد امریکا پایان یافت و نرخ بیکاری و گرسنگی در کشور تنزل پیدا کرد. از طرف دیگر رئیس بانک مرکزی امریکا هم خبر از تداوم اجرای طرح خرید اوراق قرضه دولتی حداقل تا انتهای سال جاری داد. طرحی که اغلب در دوره‌های بحرانی اقتصادی به منظور تزریق پول به اقتصاد و حمایت از اقتصاد کشورها اجرا می‌شود و نشان می‌دهد اقتصادی که تاکنون برای ممانعت از تشدید رکود مورد حمایت دستگاه اقتصادی امریکا قرار داشت از این پس برای تقویت نرخ رشد اقتصادی و افزایش ایجاد فرصت‌های شغلی مورد حمایت قرار می‌گیرد.

در سوی دیگر میدان هم عملکرد بازار سهام در امریکا نشان‌دهنده صحت سخنان جو بایدن بود. بازاری که در این روزگار پرتلاطم با افزایش ارزش سهام روبه‌رو شده بود و سهام شرکت‌های بزرگ فعال در دنیای تکنولوژی، اصلی‌ترین شرکت‌های فعال در این بازار با رشد ارزش روبه‌رو شد.

اما سؤال این است که آیا رشد اقتصادی امریکا و خروج اقتصاد این کشور از شرایط کرونایی و بحرانی می‌تواند به معنای احیای اقتصاد دنیا باشد یا اینکه این موضوع صرفاً به امریکا اختصاص دارد؟ امریکایی که تا انتهای ماه آوریل بالغ بر ۲۴۰ میلیون دوز واکسن تزریق کرده بود و خبرها از تکمیل واکسیناسیون ۳۰ درصد از جمعیت بزرگسال امریکا حکایت داشت. کشوری که اخیراً خبر از عرضه بالغ بر ۶۰ میلیون دوز واکسن به کشورهای در حال توسعه و افزایش صادرات مواد اولیه تولید واکسن به هند، داده است.

اقتصاد دنیا در حال ورود به دوره تازه‌ای است

سهم اقتصاد امریکا در اقتصاد دنیا بسیار بالا است ولی این کشور به تنهایی نمی‌تواند اقتصاد جهان را از رکود خارج کند. این کشور برای تقویت نرخ رشد اقتصادی دنیا نیاز به یک همراه قدرتمند دارد و این همراه قدرتمند کشوری نیست جز چین. کشوری که دومین اقتصاد بزرگ دنیا است، در سال‌های اخیر با سرعت بالایی رشد کرده است و مهم‌تر اینکه در سالی که تمامی کشورها با رکود ناشی از کرونا روبه‌رو بودند، با سرعت بالایی رشد را تجربه کرده است. اقتصاد چین در فصل اول امسال رکورد رشد اقتصادی ۱۸.۳ درصدی را نسبت به سال قبل شکست و حجم تولید در این کشور با بالاترین سرعت در طول تاریخ رشد کرد.

اما سؤال این است که شرایط کشور هند و برزیل در وضعیت اقتصادی دنیا چه تاثیری خواهد داشت؟ هند قبل از شروع همه‌گیری کرونا پنجمین اقتصاد بزرگ دنیا بود و موج تازه همه‌گیری در این کشور باعث شده است تا کارشناسان اقتصادی در مورد از دست رفتن یک سال اقتصادی دیگر برای این کشور صحبت کنند. با این پیش‌بینی‌ها اقتصاد این کشور اگر در سال جاری رکود را تجربه نکند، در خوش‌بینانه‌ترین حالت رشدی را تجربه نمی‌کند. اوضاع اقتصادی این کشور تا چه حد می‌تواند روی وضعیت اقتصادی دنیا تأثیر بگذارد؟

طبق گزارش‌های بانک جهانی اقتصاد امریکا و چین در مجموع سازنده ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی دنیا است و به همین دلیل رشد اقتصادی این دو کشور می‌تواند باعث ارتقای نرخ رشد اقتصادی دنیا شود. این در حالی است که سهم هند در اقتصاد دنیا کمتر از ۵ درصد است و برزیل هم سهمی کمتر از هند در اقتصاد دنیا دارد. در نتیجه رشد اقتصادی دو کشور امریکا و چین حتی در شرایطی که هند با چالش‌های زیادی روبه‌رو است و احتمال از دست رفتن یک سال در اقتصاد این کشور به دلیل موج بالای همه‌گیری در آن زیاد است، می‌تواند زمینه را برای رشد اقتصادی جهان فراهم کند.

بازار نفت چه وضعیتی خواهد داشت

بازار نفت در این سال با پیچیدگی‌های تازه‌ای روبه‌رو خواهد بود. از یک طرف رشد اقتصادی امریکا و چین باعث می‌شود تا تقاضا برای نفت و فراورده‌های نفتی در این کشورها افزایش یابد. از طرف دیگر بحرانی که در هند به عنوان یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت در دنیا وجود دارد باعث می‌شود تا تقاضای این کشور به شدت تنزل پیدا کند. حال سؤال این است که این دودستگی در شرایط اقتصادی دنیا چه تاثیری روی قیمت نفت یا میزان تقاضا دارد؟

دو مرکز بزرگ مطالعاتی دنیا یعنی جی پی مورگان و گلدمن ساکس در گزارش‌های جداگانه‌ای تلاش کردند به این سؤال پاسخ دهند. بر مبنای مطالعات آنها در سال جاری شاهد افزایش قیمت کالاهای اساسی به خصوص نفت خواهیم بود زیرا سرعت بالای واکسیناسیون در کشورهای غربی بستر را برای تسریع روند احیای اقتصادی و عبور از بحران سال ۲۰۲۰ فراهم کرده است. آن‌ها خبر از شروع چرخه افزایشی قیمت نفت در بازار داده‌اند و تاکید کردند حال زمانی است که کشورهای صادرکننده نفت می‌توانند هزینه‌های ناشی از یک سال بحرانی را جبران کنند.

کریستین مالک، تحلیل‌گر ارشد جی پی مورگان در این مورد می‌گوید: «ما بر این باوریم که قیمت نفت در دنیا روند افزایشی خود را ادامه خواهد داد. در انتهای ماه آوریل هر بشکه نفت در دنیا با قیمت بالغ بر ۶۷ دلار مبادله می‌شد و پیش‌بینی می‌شود تا شش ماه آینده هر بشکه نفت در بازار جهانی با قیمت ۸۰ دلار به فروش برسد.»

البته پیش‌بینی افزایش قیمت نفت می‌تواند به این معنا باشد که تولیدکنندگان نفت شیل در امریکا باز هم وارد میدان خواهند شد و تولید را افزایش می‌دهند؛ شرکت‌هایی که در یک سال گذشته و به دلیل قیمت پایین نفت در بازار، از فعالیت امتناع کردند و حال که قیمت در مسیر افزایشی است فرصتی برای کسب سود پیدا خواهند کرد.

آیا قیمت نفت به بیش از ۸۰ دلار می‌رسد

اما مسئله مهم دیگر این است که آیا قیمت نفت از مرز ۸۰ دلار فراتر می‌رود یا خیر؟ گلدمن ساکس در این مورد نوشت: «همه‌چیز بستگی به عملکرد اقتصادی امریکا و چین و وضعیت اقتصادی دنیا دارد. در صورتی که اقتصاد دنیا رشد کند، تقاضا برای نفت رشد خواهد کرد و قیمت این منبع ارزشمند انرژی افزایش خواهد یافت و حتی احتمال رسیدن قیمت تا مرز ۹۰ دلار تا نیمه دوم امسال هم وجود دارد. اگر دنیا با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو شود، جهش‌های تازه‌ای به وجود بیاید یا خبری مبنی بر بی‌اثری واکسن‌ها منتشر شود، شرایط در بازار نفت متحول خواهد شد.»

نکته مهم این است که امروزه بحث در تمامی محافل مطالعاتی در مورد این مسئله است که قیمت نفت در بازار تا چه حد افزایش خواهد یافت. یعنی سقفی که برای افزایش قیمت می‌توان پیش‌بینی کرد چقدر است؟ باید در نظر داشت برای رسیدن به زمانی که دنیا رشد قیمت را تجربه کند باید حداقل دو ماه صبر کرد ولی بدون شک از نیمه دوم امسال سرعت رشد قیمت نفت در بازار و سرعت رشد تقاضای نفت افزایش خواهد یافت.