این روزها از برخی کارشناسان می‌شنویم که پول زیادی در دوران کرونا در حساب‌های مردم تلنبار شده و خرج‌شدن آنها می‌تواند باعث تسریع رشد اقتصادی در بسیاری از کشورهای جهان شود. اما پرسش بزرگی در اینجا مطرح می‌شود: آیا مصرف‌کنندگان واقعا قصد دارند دوباره به پول‌خرج‌کردن برگردند؟

اقتصاددانان هشدار داده‌اند که پیش‌بینی میزان تمایل خانوارها به خرج‌کردن در دوران پساکرونا اصلا کار آسانی نیست. درواقع دوران کرونا یک دوران استثنایی و حتی بی‌سابقه بوده است؛ دورانی که در آن، پول زیادی در دستان افراد زیادی در یک دوره کوتاه بی‌استفاده مانده است.

آلفرد کامر رئیس بخش اروپایی صندوق بین‌المللی پول در این خصوص می‌گوید: «پول‌ها پس‌انداز شده‌اند اما هنوز از خرج‌کردن آنها خبری نیست و پیش‌بینی رفتارهای آینده مصرف‌کنندگان هم مثل معمای حل‌نشده است.» یکی از کلیدهای حل این معما این است که بفهمیم چه کسانی بیشترین پول را جمع کرده‌اند. الگوهای هزینه خانوارها معمولا به شدت با هم فرق دارد و به درآمد و سن آنها وابسته است. افراد مسن‌تر و ثروتمندتر معمولا کمتر خرج می‌کنند و بخش بیشتری از درآمدشان را ذخیره می‌کنند. در سمت مقابل، افراد جوان‌تر و کم‌پول‌تر قرار دارند.

اگر این الگو را به شرایط فعلی هم تعمیم دهیم، می‌بینیم که احتمال دارد بخش بزرگی از پول‌های پس‌اندازشده در دوران کرونا، با سرعت خرج نشوند. اما حتی اگر این‏طور هم باشد، میزان خرج‌شده آن‏قدر هست که بتواند روند احیای اقتصاد را تسریع کند. اقتصاددانان بارکلیز می‌گویند پول‌های ذخیره‌شده واقعا زیاد است: غیر از پس‌اندازهایی که به صورت معمول انجام می‌شد، از زمان آغاز بحران کرونا در آمریکا ۷ درصد از درآمد سالانه خانوارها هم پس‌انداز شده است. این رقم در انگلیس بالغ بر ۶ درصد از تولید ناخالص ملی و در اتحادیه اروپا بالغ بر ۵ درصد از تولید ناخالص ملی است.

بخش اعظمِ این ذخایر، ظاهرا به صورت غیربرنامه‌ریزی‌شده پس‌انداز شده‌اند و علتش هم عدم توانایی مصرف‌کنندگان برای خرج‌کردن در حوزه‌های موردنظرشان به صورت عادی است. برخی از عادی‌ترین مخارج خانوارها در دوران پیش از کرونا - مثل غذا خوردن در رستوران‌های محلی، حضور در استادیوم‌های ورزشی و رفتن به سفر- به کل در دوران کرونا تعطیل شد و طبعا پول‏هایی که باید اینجا خرج می‌شد بی‌استفاده ماند. البته برخی مخارج هم بنا بر نیازهای دوران کرونا به مخارج خانوارها اضافه شده که از جمله آنها می‌توان به خدمات قابل استفاده در منزل - از جمله اشتراک تلویزیون‌های اینترنتی- اشاره کرد.

البته تا اینجا بحث بیشتر در مورد خانوارهایی بوده که شغل‌شان به صورت دورکاری قابل انجام بوده و در دوران کرونا هم از درآمدشان کاسته نشده است. نباید فراموش کرد که پول‌های خرج‌نشده اصلا به شکل یکسان در میان خانوارها پراکنده نبوده‌اند. مثلا در آمریکا بنا بر اعلام فدرال رزرو، بیشترین پس‌اندازها توسط یک‌پنجم بالای ثروتی جامعه انجام گرفته است. همچنین بررسی‌ها در انگلیس، فرانسه و آلمان که توسط یوگاو در ماه‌های ژانویه و فوریه انجام شد، حاکی از آن بود که ۲۰ درصد ثروتی بالای جامعه عملا پس‌اندازهای خود را در دوران کرونا به نسبتی کاملا بیشتر از بقیه جامعه افزایش دادند.

در باب ارتباط سن و پس‌انداز هم آمار دوباره همین نکته را نشان داده‌اند که افراد مسن‌تر، درصد بسیار زیادی از درآمد خود را پس‌انداز می‌کنند. اقتصاددانان می‌گویند به همین دلیل نباید روی خرج‌شدن پس‌اندازهای گروه‌های سنی بالاتر در دوران پساکرونا حساب باز کرد.

البته در صورتی که بخش‌های گردشگری و رستوران و تفریحات دیگر به صورت کامل باز شوند، روند خرج‌کردن پول‌های کرونایی سرعت خواهد گرفت؛ اما اینکه تاثیرگذاری این پول‏ها برای احیای اقتصادهای مختلف دنیا در چه بازه زمانی انجام خواهد گرفت مسئله واضحی نیست.

الیور راکاو از آکسفورد اکانامیکز که مدتی است روی این مسئله کار کرده، می‌گوید حتی اگر خانوارها به بخش زیادی از پس‌انداز خود دست نزنند، باز هم پولی بیشتر از یک سال گذشته خرج خواهد شد؛‌ و این خودش برای احیای اقتصاد کافی است. او پیش‌بینی کرده که خانوارهای اروپایی تا سال ۲۰۵۰ میلادی تقریبا یک پنجم از پول‌هایی را که در دوران کرونا پس‌انداز کرده بودند، خرج کنند. این یعنی تقریبا ۳.۱ درصد افزایش در مخارج مصرف‌کنندگان در سال جاری میلادی. این رقم در سال ۲۰۲۲ به ۷ درصد خواهد رسید و هر چه بخش‌های مختلف اقتصادی بیشتری باز شوند، درصد خرج‌شدن پول در آنها هم بالاتر خواهد رفت. راکاو پیش‌بینی کرده که که رشد مخارج مصرف‌کنندگان در سال جاری و آینده میلادی به احیای اقتصاد در کشورهای اتحادیه اروپا منجر شود.