وقتی شرکت وارنر مدیا سوم دسامبر اعلام کرد که همه فیلم‌های سینمایی‌ای را که قرار است طی سال آینده پخش کند همزمان روی HBO Max (سیستم پخش آنلاینش) خواهد گذاشت آه از نهاد عاشقان سینما و منتقدان درآمد. آنها بر مرگ سالن‌های سینما و تجربه دلپذیر آن مویه می‌کردند. اما آنها یک نکته مهم را از قلم انداختند: مرگ سینما به معنای پایان درآمدهای نجومی بازیگران و کارگردانان خواهد بود.

دهه‌ها، ستارگان سینما و کارگردانان تراز اول هالیوود هم دستمزد می‌گرفتند و هم درصدی از سود فیلم نصیب‌شان می‌شد و آن زمان که فیلمی می‌گرفت آنها به شدت سود می‌بردند. بقیه گروه فیلمسازی، نویسندگان و دیگر بازیگران از جای دیگری پاداش می‌گیرند: هر زمان که نسخه دی‏وی‏دی فیلم فروش برود یا شبکه‌ای تلویزیونی آن را پخش کند به آنها درصدی می‌رسد.

اما حالا با کرونا و نت‌فلیکس اوضاع فرق کرده است. اکثر فیلم‌هایی که روی نت‌فلیکس و دیگر سرویس‌های آنلاین پخش می‌شوند دیگر وارد سالن‌های سینما نمی‌شوند. این سرویس‌ها، دستمزد کارگردان، بازیگران و بقیه را همان اول پرداخت می‌کنند. این یعنی ستارگان، تهیه‌کنندگان و کارگردانان نمی‌توانند از محبوبیت ناگهانی فیلم‌شان بین تماشاچیان سینما سود ببرند. به همین خاطر است که کریس اسپایسر، مدیر شرکت حقوقی متخصص در صنعت سرگرمی می‌گوید «سیستم پخش آنلاین، این پتانسیل را دارد که کل سیستم مالی سینما را تغییر دهد. یعنی به جای اینکه پول اصلی به تهیه‌کنندگان و ستارگان برسد، به سرویس آنلاین خواهد رسید.»

بر اساس آمار ددلاین، پرسودترین فیلم سینمایی سال ۲۰۱۹ «انتقام‌جویان: پایان بازی» حدود ۹۰۰ میلیون دلا برای شرکت والت دیزنی به ارمغان آورد. ستارگان چنین فیلم محبوبی می‌توانند پول خیلی خوبی به جیب بزنند. بر اساس گزارش‌ها دستمزد و سهم رابرت داونی جونیور بازیگر نقش اول فیلم از سود آن حدود ۷۵ میلیون دلار بوده است. البته به ازای هر رابرت داونی جونیور تعداد زیادی تهیه‌کننده و سرمایه‌گذار هستند که پول از دست می‌دهند: پنج فیلم بزرگ از استودیوهای مختلف هالیوودی در سال ۲۰۱۹ هرکدام بیش از ۱۰۰ میلیون دلار ضرر کردند.

سرویس‌های پخش آنلاین نظیر نت‌فلیکس راه کم‏ریسک‌تری را پیش روی تهیه‌کنندگان فیلم و تلویزیون می‌گذارند. وقتی یکی از این سرویس‌ها فیلمی را می‌خرد عموما همه حقوق پخش آن در سراسر دنیا را یکباره پرداخت می‌کنند و از این لحاظ خیال سازنده فیلم را از نحوه واکنش تماشاچیان در نقاط مختلف دنیا به فیلمش راحت می‌کند. گروهی از فیلمسازان این شیوه را ترجیح می‌دهند بخصوص آنهایی که پروژه‌های کوچک شخصی‌شان در سیستم ابرقهرمانانه هالیوود جایی ندارد.

مثلا آلفونسو کوارون فیلم سیاه و سفید «رُما» را بر اساس دوران کودکی‌اش در مکزیکوسیتی کلا به اسپانیولی ساخت. تعداد کمی از استودیوهای هالیوودی راضی می‌شدند که چنین چیزی را تهیه کنند. اما نت‌فلیکس آن را به طور آنلاین در ۱۹۰ کشور پخش کرد - به علاوه پخش در صدها سالن سینما - و کوارون به خاطرش اسکار بهترین کارگردانی را گرفت.

موفقیت نت‌فلیکس و افول تعداد تماشاچیان سالن‌های سینما تمام شرکت بزرگ رسانه‌ای را به ساخت فیلم برای سرویس‌های پخش آنلاین وادار کرده است. این روند پیش از کرونا هم وجود داشت و کرونا آن را تشدید کرد. اما تصمیم غافلگیرانه کمپانی برادران وارنر که کل تولیدات ۲۰۲۱ خود را همزمان در HBO Max و سالن‌های سینما اکران کند باعث خشم سرمایه‌گذاران و فیلم‌سازانی شد که فکر می‌کردند برای سالن‌های سینما فیلم می‌سازند و قرار است درآمدهای نجومی نصیب‌شان شود. مدیران برادران وارنر طی هفته‌های بعد از اعلام خبر، تلاش زیادی کردند از این گروه فیلمسازان دلجویی مالی شود.

اما دلجویی کارساز نیست و تفاوت درآمد پخش آنلاین و آفلاین واقعا عظیم است: مثلا فیلم «زن شگفت‌انگیز ۱۹۸۴» که روز کریسمس همزمان در سالن‌های سینما و HBO Max اکران شد: طی آخر هفته اولش در سینماهای آمریکا ۱۶.۷ میلیون دلار فروخت. قسمت قبل «زن شگفت‌انگیز» که سال ۲۰۱۷ اکران شد در آخر هفته اولش در آمریکا ۱۰۳ میلیون دلار فروخته بود.

وارنر بعد از اعلام خبر پخش آنلاین، مذاکره با تهیه‌کنندگان، ستاره‌ها و سرمایه‌گذاران را بر سر قراردادهای تازه شروع کرد. سازندگان فیلم‌های پرهزینه ای چون ماتریکس ۴، تل‌ماسه ‪(Dune) و در ارتفاعات (In the Heights) توانسته‌اند در مذاکرات هم دستمزد تضمین‌شده بالاتری را قبل از اکران بگیرند و هم درصد پاداش خود را از اکران (هر چند محدود) سینمایی بالا ببرند. جیسون کیلار، مدیرعامل وارنر مدیا گفته که «جهت‌گیری ما در چنین وضعیت‌هایی همیشه سخاوتمندانه بوده است.»  اگرچه کیلار گفته که این استراتژی پخش واکنشی موقت به کرونا است، اکثر مدیران صنعت سرگرمی بر این باورند که بازگشت وارنر و دیگر شرکت‌ها به مدل قدیمی دشوار خواهد بود. جیسون بلام، تهیه‌کننده آمریکایی می‌گوید: «سخت است که خمیردندان را به تیوپ برگردانید.»

ویروس باشد یا نباشد، اکثریت کسب و کار سینما آنلاین خواهد شد، و این همان راهی است که تلویزیون رفت. نت‌فلیکس در سال ۲۰۲۱ بیش از ۷۰ فیلم سینمایی منتشر خواهد کرد (یا همزمان با اکران سینمایی‌ آنها یا کمی از پس از اکرانشان). آمازون و هولو هم چند ده فیلم سینمایی دیگر را به همین شیوه اکران خواهند کرد.

استودیوهای سنتی که طی سال‌های اخیر مزایای «تجربه سینمایی» را می‌ستودند و در برابر موج نت‌فلیکس مقاومت می‌کردند حالا به سرعت در حال تولید فیلم برای سرویس‌های آنلاین شرکت مالک‌شان هستند. دیزنی فیلم‌هایش را در دیزنی پلاس پخش خواهد کرد و سرچ‌لایت پیکچرز که سابقه درخشانی در تولید فیلم‌های اسکاری دارد برای هولو فیلم خواهد ساخت. HBO Max همین حالا هم فیلم‌های اختصاصی خودش را پخش می‌کند. حتما فیلم‌هایی خواهند بود که هفته‌ها و ماه‌ها اکران سینمایی خواهند داشت و بعد آنلاین پخش می‌شوند اما آنها در اقلیت خواهند بود. همزمان پرهزینه‌ترین فیلم‌ها هم زودتر از سابق وارد شبکه‌های آنلاین خواهند شد.

کیلار می‌گوید: «اگر در مقیاس کلان به وضعیت صنعت رسانه طی ۱۵ سال گذشته نگاه کنیم یک روند جلب توجه می‌کند. تغییر! تنها چیزی که می‌توانیم رویش حساب کنیم همین تغییر است.»

*باز هم خبر مرگ هالیوود

*بروک بارنز، خبرنگار هنری نیویورک تایمز

«هالیوود مثل مصر است: پر از اهرام فروریخته. هیچ وقت به حالت سابق برنخواهد گشت. همچنان فرو خواهد ریخت تا روزی که باد آخرین تکه از دکور استودیو را پرت کند توی شنزار.»

دیوید او. سلزنیک، تهیه‌کننده عصر طلایی هالیوود این پیش‌بینی تیره و تار را در ۱۹۵۱ انجام داد. یک تکنولوژی سرگرمی جدید - تلویزیون - وارد بازار شده بود و سینما را به عنوان نیرویی فرهنگی از قدرت تهی می‌کرد. از آن زمان تاکنون بارها هالیوود خبر مرگ خودش را اعلام کرده: چه آن وقت که در دهه ۱۹۶۰ استودیوهای هالیوودی توسط شرکت‌های بی‌ربط خریده شدند، چه در دهه ۱۹۷۰ که «جنگ ستارگان» و «سوپرمن» فیلم‌‌ها را به تبلیغات اسباب‌بازی مبدل کردند. بعد در دهه ۱۹۸۰ نوبت ورود دستگاه‌های پخش ویدئوی خانگی (VCR) بود، دهه ۹۰ غول‌های رسانه‌ای سربرآوردند، دهه ۲۰۰۰ دهه دنباله‌های تمام‌ناشدنی فیلم‌های فانتزی بود و بالاخره دهه ۲۰۱۰ که نت‌فلیکس آمد. هرکدام از این تغییرات باعث شد هالیوود دچار بحران وجودی شود و فکر کند دنیا به پایان رسیده. اما این ظاهر قضیه بود. در باطن، جوهره صنعت فیلم دست‌نخورده باقی مانده است.

این‌بار چطور؟ این بار هالیوود با بحران متفاوتی روبروست. صنعت فیلم آمریکا در تاریخ ۱۱۰ ساله‌اش هیچ‌وقت این‌چنین از همه طرف در معرض دگرگونی - و تهدید - نبوده است. روند تغییرات آنچنان سریع است که تعداد زیادی از نویسندگان، کارگردانان و مدیران استودیوها سردرگم و بی‌روحیه شده‌اند. یک تهیه‌کننده پرسابقه هالیوود چند روز پیش به من گفت: «انگار داریم در تاریکی مطلق قدم می‌زنیم.» اینها طبیعتا افرادی احساساتی‌اند اما هر چه با تعداد بیشتری از آنها صحبت می‌کنید بهتر متوجه می‌شوید که این‌بار ترس‌شان واقعی‌ است.

نت‌فلیکس کسب و کار اینترنتی‌اش را سال ۲۰۰۷ راه انداخت و مدت‌ها طول کشید تا به بازیگر اصلی صنعت سرگرمی تبدیل شود. اما کرونا روند حرکت به سمت پخش آنلاین را به شدت سرعت بخشید. نیمی از ۵۴۷۷ سالن سینما در آمریکا هنوز تعطیل‏اند و چندین سینمای زنجیره‌ای در آستانه ورشکستگی قرار گرفته‌اند. به همین خاطر است که پیکسار «روح» جدیدترین انیمیشنش را روی کریسمس یک‏راست روی دیزنی پلاس پخش کرد.

این وضع کنونی این صنعت است. اما از سال ۲۰۲۲ چه انتظاری می‌رود؟ آیا با از بین رفتن کرونا جوانان و نوجوانانی که به اکران آنلاین جدیدترین فیلم‌ها عادت کرده‌اند مثل پدران و پدربزرگان‌شان به سالن‌های سینما برخواهند گشت؟ سال پیش حدود ۳۳ درصد سینماروها در آمریکا و کانادا زیر ۲۴ سال سن داشتند. و انتظار می‌رود تا زمان واکسیناسیون کامل مردم، اکثر جوانان حدود یک سال باشد که هیچ فیلمی را در سینما ندیده‌اند. و عادات مردم به همین راحتی تغییر می‌کند. بر اساس نظرسنجی‌ها خیلی از افراد کم سن و سال مشکلی با دیدن فیلم در خانه و حتی در اسمارت‌فون‌هایشان ندارند.

مایکل شمبرگ، از تهیه‌کنندگان کهنه‌کار فیلم‌هایی مثل «ارین براکوویچ» و «اندوه شدید» این مسئله را به وضوح می‌بیند: «سینما به عنوان فرم هنری قرار نیست بمیرد. اما سنت سینماروی که ما با آن بزرگ شدیم به پایان رسیده. سینما باید خودش را بازتعریف کند تا دیگر مهم نباشد که آن را کجا می‌بینید. متاسفانه تعداد زیادی از سینماگران هنوز آماده اعتراف به این حقیقت جدید نیستند.»