بشر مناسبات طولانی اما دشواری با هوش مصنوعی داشته است. چندین دهه است که در فیلم‌ها و رمان‌ها با موضوع غلبه روبات‌ها بر بشر مواجهیم و تصویر موهومی از هوش مصنوعی که هوش و تمدن بشری را شکست داده، برایمان ترسیم شده است. اما وقتی اتوماسیون و انجام امور به صورت خودکار وارد محیط‏های کاری شد، دیگر خبری از آن هراس موهوم از نابودی بشر وجود نداشت؛ بلکه تصویری کابوس‌شهری (دیستوپیایی) از آینده ترسیم شد که در آن انسان‏ها مهارت هیچ کاری ندارند و جایشان را روبات‌ها باید بگیرند. این دغدغه در ذهن بشر با رخداد بحران کرونا حتی تشدید هم شد. مثلا نتایج پژوهشی در انگلیس منتشر شد که نشان می‌داد در بخش‌های خرده‌فروشی و نیز رستوران و هتل‌داری، آینده مشاغل به خطر افتاده و کارکنان در این بخش‌ها به صورت ناگزیر باید جای خود را به روبات‌ها بدهند.

واقعیت این است که صاحبان کسب و کار می‌توانند تکنولوژی‌های ابداعی مختلف و جدیدی از جمله روبات‌های صنعتی و هوش مصنوعی را در امور خود به کار بگیرند اما راه حتی بیشتر از گذشته برایشان هموار شده است. یک نگاه درازمدت به قضیه این است که از ابزارهای جدید (مثلا روبات‌ها) برای غنی‌کردن فضای کار ایجاد شود و مهارت‌های بیشتری برای استفاده بهینه از آنها به کارکنان آموزش داده شود. اگر این طور نباشد، معنی‌اش این است که گزینه دیگری رخ داده: کسب و کارها بدون تحقیق و بررسی لازم وارد فضایی شده‌اند که نتیجه‌اش ایجاد خلأ در بازار مشاغل و کاهش بهره‌وری خواهد بود.

وقتی درباره اوج‌گیری روبات‌ها صحبت به میان می‌آید، همواره تصویری فیزیکی از خط تولیدی که روبات در آن دارد با سرعت کار می‌کند ارائه می‌شود. در عالم واقع هم یک غول صنعت فست‌فود آمریکا یعنی وایت‌کَسل در حال انجام مراحل آزمایشی کار با یک روبات آشپز است؛ روباتی که مثل بقیه کارکنان در این رستوران زنجیره‌ای مجبور نیست فاصله اجتماعی را رعایت کند یا دائم تست کرونا بدهد. نام این روبات که همبرگر سرخ می‌کند فلیپی است و توسط شرکت میسو روبوتیکز ساخته شده. جالب است بدانید در نیمه دوم سال ۲۰۲۰، تعداد روبات‌های کارگر صادرشده از ژاپن به سایر نقاط دنیا به میزان ۱۳ درصد افزایش داشته و روبات‌های آشپز هم از جمله آنها بوده‌اند. از سوی دیگر، در نقاط مختلف جهان افزایش اقبال مردم به خریدهای آنلاین باعث شده روبات‌های تشخیص‌گر هویت و مشخصات نیز استفاده گسترده‌تری پیدا کنند.

در این میان به نظر می‌رسد که خیلی‌ها مثل گذشته به هوش مصنوعی و استفاده از آن بدبین نیستند. یکی از آنها مایکل پریدیس مدیرعامل شرکت فائتم‌ اِی‌آی است که کارش استفاده از تکنولوژی پیشرفته برای مهارت‌آموزی جدید به کارکنان شرکت‌هایی است که اخیرا هوش مصنوعی بیشتری را در امور خود به کار گرفته‌اند. از نظر او، تکنولوژی‌های جدید باعث بهبود بهره‌وری کارکنانی خواهد شد که امور تکرارشونده را در شرکت‌ها به عهده داشته‌اند و حالا می‌توانند وارد مراحل تکمیلی در کار خود شوند.

پریدیس در مورد خطری که به خاطر اتوماسیون پیش روی مشاغل آینده وجود دارد هم چندان نگران نیست. درواقع او معتقد است که برای مهارت‌آموزی همیشه جا هست. مثلا اگر در یک دهه آینده نیاز کمتری به نیروی انسانی در حوزه حسابداری وجود داشته باشد و کار آنها به روبات‌ها واگذار شود، همواره مشاغل دیگری وجود خواهد داشت که همان نیروی کار را با مهارت جدیدتری نیاز داشته باشد. از جمله آنها می‌توان به متخصصان امنیت سایبری اشاره کرد. پریدیس می‌گوید منطقی نیست که شرکت‌ها عده‌ای را به خاطر اتوماسیون از کار بیکار کنند و سپس به آنها بیمه بیکاری بپردازند؛ بلکه باید همان نیروها برای پست‌های جدید آموزش ببینند.

در چنین مسیری به نظر می‌رسد که در دروس آموزشی دانشگاهی رشته‌هایی مثل مدیریت بازرگانی هم باید تغییراتی داده شود و شرایط جدید شرکت‌ها در آنها مورد توجه قرار بگیرد. تنها در این صورت است که امکان حفظ رشد پایدار اقتصادی وجود خواهد داشت. درک مدیران آینده درباره ارزش مهارت‌آموزی می‌تواند در این راستا بسیار مهم باشد. برای آن که در آینده برای مهارت‌آموزی به کارکنان قدیمی‌تر در شرکت‌ها دیر نشود، توجه به ایجاد تحول در نظام آموزشی بسیار حیاتی و فوری است.

روبات‌ها در انجام برخی کارها مثل امور تکرارشونده، محاسبه و برداشتن بار می‌توانند به راحتی جای نیروی انسانی را بگیرند. اما در بسیاری از حوزه‌های دیگر اینطور نیست. روبات‌ها قابلیت خلاقیت انسان‏ها و نیز توانایی درک شرایط پیچیده و چندجانبه را ندارند. در زمینه پیش‌بینی وقایع جهانی نیز ممکن است اوضاع همین باشد. روبات‌ها پیش‌بینی نکردند که پاندمی کرونا رخ می‌دهد. اما به نظر می‌رسد که وقوع بحران کرونا به شدت فضای اتوماسیون و استفاده از هوش مصنوعی را تغییر داده باشد و برخی کسب و کارها را به ضرورت و فوریت توجه به آن واداشته باشد. این تغییری مثبت برای جوامع خواهد بود.