تصور کنید سرتیترهای اخبار سیاسی انگلیس در سی سال آینده چه خواهد بود. قطعا مقابله با بیکاری‌های گسترده ناشی از اتوماسیون یا افزایش حداقل دستمزد یا مسائل زیست‌محیطی را در آنها پیدا خواهید کرد؛ اما خبری از بحث در خصوص پیوستن به اتحادیه اروپا نخواهد بود. به جایش احتمالا سخنان اعضای حزب کارگر و محافظه‌کار را خواهیم دید که دارند برای حملات بیشتر به اتحادیه اروپا از همدیگر پیشی می‌گیرند. در سی سال آینده، هیچ نشانی از اروپادوست‌ها در انگلیس به جا نخواهد ماند.

اما چطور با قطعیت این حرف را می‏زنم؟ چون تجربه سوییس را دیده‌ام.

رای مردم انگلیس به خروج از اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۶ تجربه‌ای بود که مردم سوییس قبلا آن را از سر گذرانده بودند. در سال ۱۹۹۲، بیش از ۵۰ درصد از مردم سوییس در رای‌گیری اعلام کردند که با پیوستن به بازار واحد اروپایی مخالفند. درنتیجه آنچه که برای سوییس باقی ماند، یک معاهده تجاری کلاسیک مربوط به سال ۱۹۷۲ بود.

بر این اساس، سوییسی‌ها همچنان از تجارت بی‌تعرفه با اتحادیه اروپا در زمینه کالاهای صنعتی سود می‌بردند. اما اکثر صادرکنندگان سوییسی به تدریج متوجه شدند که در دسترسی به بازارهای اتحادیه اروپا با موانع و هزینه‌های زیاد و نیز عدم قطعیت حقوقی مواجه‌اند و رقابت‌پذیری‌شان کاهش پیدا کرد.

نتیجه‌اش یک دهه رشد اندک اقتصادی بود. صادرکنندگان سوییسی که به دنبال دسترسی آسان‌تر به بازارهای اتحادیه اروپا بودند، مجبور شدند تولید را برون‌سپاری کنند. این کار ابتدا به آلمان و سپس به اعضای تازه‌پیوسته به اتحادیه اروپا محول شد. از سوی دیگر، یک بحران مالی که تبدیل به حباب بازار مسکن نیز شده بود، اقتصاد سوییس را در دهه ۱۹۹۰ میلادی با مشکلات زیادی مواجه کرد.

شاید تصورش امروز سخت باشد، اما سوییس در فاصله سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۲ میلادی بدترین عملکرد اقتصادی را در میان کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه داشت. این در حالی بود که دولت سوییس برای جبران ضرباتی که در بخش صادرات متحمل شده بود، بار کسری مالی بالغ بر ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی را نیز بر دوش کشیده بود.

این تصویری است از آنچه که از این به بعد در انتظار انگلیس خواهد بود. صادرکنندگان انگلیسی نیز مثل سوییسی‌ها مجبور خواهند شد برای حفظ رقابت‌پذیری خود، به تدریج تولید و فرصت‌های شغلی را به کشورهای عضو اتحادیه اروپا منتقل کنند. دردسرهای اقتصادی نیز که در انتظار انگلیس است از سوییس دهه ۱۹۹۰ سخت‌تر خواهد بود. اقتصاد امروزی انگلیس از اقتصاد آن‌ روز سوییس آسیب‌پذیرتر است. نسبت سرمایه‌گذاری تجاری به تولید ناخالص داخلی در انگلیس در حال حاضر هیچ شباهتی به اقتصادهای بزرگ اروپا (غیر از ایتالیا) ندارد. رشد تولید پایین است و تنها مشاغل کم‌درآمد توانسته‌اند روند رو به رشدی داشته باشند. صادرات هم ضعیف بوده است. انگلیس حتی بیشتر از ایتالیا یا اسپانیا به مصرف داخلی وابسته است. از همه بدتر اینکه پاندمی کرونا به شدت به کسب و کارهای انگلیسی ضربه زده است. پیش‌بینی شده که لندن در سال ۲۰۲۰ دچار کسری بودجه ۱۶.۹ درصدی شده باشد. این در حالی است که رقم مشابه در پاریس ۹.۵ درصد و در برلین ۶.۳ درصد است.

با توجه به این واقعیات اقتصادی، طولی نخواهد کشید که کسب و کارهای انگلیسی شروع به فشار بر دولت برای تعامل مجدد با بازار واحد اتحادیه اروپا کنند. لابی سوییس نیز در دهه ۱۹۹۰ همین کار را کرد. احتمالا دیپلمات‌های انگلیسی در سال‌های آینده به بروکسل رفت و آمد خواهند کرد تا توافق تجاری موجود را تکمیل کنند و راه‌هایی برای مشارکت انگلیس در برخی بخش‌های آن پیدا کنند. همان سناریویی که دیپلمات‌های سوییسی در دهه ۱۹۹۰ با آن مواجه بودند رخ خواهد داد و انگلیسی‌ها مجبور خواهند شد در ازای گرفتنِ دسترسی‌هایی به بازار، خود را با برخی از مقررات اتحادیه اروپا تطبیق دهند.

البته سوییسی‌ها از مذاکراتی که انجام دادند نتیجه خوب گرفتند. در سال ۲۰۰۲ آنها موفق شدند رفت و آمد آزاد نیروی کار و نیز دسترسی به بازار واحد اروپایی را برای خود تضمین کنند. به تدریج اقتصاد این کشور رشد خوبی کرد و از سال ۲۰۰۳ رشد تولید ناخالص داخلی سوییس در سومین جایگاه بین کشورهای غربی قرار داشته است.

اما این پایان کار نبوده است. ۲۸ سال پس از آن رای تاریخی، پرسش در مورد اتحادیه اروپا همچنان موضوع دشواری در عرصه سیاسی سوییس است. معاهدات تجاری اصولا قادر به پایان‌بخشیدن به جنگ‌های فرهنگی نیستند. بنابراین در انگلیس نیز این جنگ حتی به رغم رسیدن به توافق‌های تجاری با اتحادیه اروپا ادامه خواهد یافت. وقتی برگزیت رخ داد، برخی مقامات اتحادیه اروپا ابراز امیدواری کردند که نسل آینده در انگلیس کمی اروپادوست‌تر باشد و به مصالحه با اروپا توجه نشان دهد. اما اگر تجربه سوییس را ملاک قرار دهیم، می‌توان پیش‌بینی کرد که این اتفاق رخ نخواهد داد. امروزه حتی درصد کم‌تری از مردم سوییس نظر مثبتی به اتحادیه اروپا دارند و احتمالا این درصد در انگلیس نیز در سال‌های آینده نسبت به دوران رای‌گیری برگزیت بیشتر خواهد شد.