مواد شیمیایی به عنوان ماده اولیه بسیاری از صنایع کشور، نقش موثری در تداوم تولید بر عهده دارند و صنایع کلیدی کشور مانند غذا، پلاستیک و لاستیک، خودرو، پوشاک و..‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏همگی وابستگی جدی به مواد اولیه شیمیایی دارند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تجارت مواد اولیه و فرآورده‌های شیمیایی به عنوان یکی از مهم‌تریننهاده‌های تولید صنعتی در کشور، در دهه‌های اخیر رشد کمی و کیفی پرشتابی را تجربه کرده است و تصویر واقعی آن، بسیار متفاوت از تصویر سنتی است که در دهه‌های گذشته نمایان شده بود‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏صنایع و مواد شیمیایی سهمی معادل ۲۶ درصد از صنعت کشور و بیش از ۶ درصد از تولید ناخالص ملی ایران را به خود اختصاص داده‏اند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏با این حال تصور عمومی از این صنایع، فروشگاه‌های بازار کیمیا است که به صورت نیمه‏تعطیل مشغول فعالیت هستند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تصویری که تنها بخش بسیار کوچکی از فعالیت تامین مواد شیمیایی مورد نیاز کشور را نمایان می‌کند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏به سراغ پرهام رضایی، رئیس انجمن واردکنندگان مواد شیمیایی استان تهران رفتیم و از او در خصوص بررسی وضعیت تامین مواد شیمیایی مورد نیاز کشور سوال پرسیدیم‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

* وضعیت بازار مواد شیمیایی را در حال حاضر چطور ارزیابی می‌کنید؟

با توجه به اینکه امسال جهش تولید به عنوان شعار رسمی سال انتخاب شد، لازم بود همه توان کشور در خدمت این هدف قرار گیرد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏از جمله اینکه واردات مواد اولیه کارخانه‌ها و نهاده‌های تولید، در اولویت باشد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏در این زمینه با برخی مشکلات در مبادله بانکی، ثبت سفارش و ترخیص گمرکی، تخصیص و تامین ارز مواجه بودیم ولی در مجموع، شرکت‌های عضو انجمن تمام توان و ارتباطات تجاری و مالی خود را به کار گرفتند که بازار با کمبود مواجه نشود‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏هرچند انتظار می‌رود برای سال آینده، دولت با تسهیل مقررات تجاری، به شرکت‌های واردکننده این امکان را بدهد که توان خود را صرفا برای مقابله با تحریم‌ها به کار ببرند و در پشت دیوار بلند مقررات محدودکننده دولتی، انرژی‏شان را از دست ندهند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

* محدودیت‌های گمرکی، چه تبعاتی در بازار مواد شیمیایی برجای گذاشت؟

طی دو سال اخیر به دلیل تغییر برخی سیاست‌های گمرکی در حوزه مواد اولیه صنایع غذایی، شاهد افزایش کالای قاچاق در این بخش بودیم که انجمن واردکنندگان مواد شیمیایی، پیگیر اصلاح سیاست‌های منجر به این وضعیت است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏از نظر این انجمن، تسهیل تجارت قانونی و شناسنامه‏دار، بهترین راه جلوگیری از تجارت غیررسمی است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏فروش و واردات مواد اولیه شیمیایی فقط باید توسط شرکت‌های شناسنامه‏دار انجام پذیرد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏زیرا کیفیت محصولات وارداتی باید برای مصرف‏کننده‌ها مطلوب باشد.

* مروری بر تنوع قیمت خرده‏فروشی مواد شیمیایی در فروشگاه‌های مختلف به ویژه ناصرخسرو، از رواج دلالی و واسطه‌های مکرر در زنجیره تامین حکایت دارد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دلیل این وضعیت چیست و چه راهکاری برای تنظیم بازار پیشنهاد می‌کنید؟

در شرایطی که محدودیت‌های وارداتی وجود نداشته باشد، کارخانه‌های بزرگ محصول خود را از واردکنندگان شناسنامه‏دار تهیه می‌کنند و با بحران قیمت یا تامین مواجه نمی‌شوند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما با توجه به برخی محدودیت‌های گمرکی، تنظیم بازار به هم خورده است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دلال‌ها مواد شیمیایی را چند دست بین خودشان می‌چرخانند و قیمت را بالا می‌برند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

* وقتی از جهش تولید صحبت می‌شود، برخی تصور می‌کنند این کار از طریق محدودیت‌های وارداتی تحقق می‏یابد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏آیا این تحلیل در زمینه مواد شیمیایی درست است؟

قبل از ایجاد هر نوع محدودیت گمرکی، باید ببینیم کالایی که برای آن برنامه‏ریزی می‌کنیم، چه نقشی در زنجیره تولید و تجارت دارد‏ ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏و این‏که این محدودیت، به نفع تولیدکنندگان خواهد بود یا ضرر آنها؟دامنه مواد شیمیایی بسیار گسترده است و اثرگذاری این مواد، درحوزه مواد اولیه بسیاری از واحدهای تولیدی است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏افراد حاضر در این انجمن می‌توانند ثبات را برای واحدهای تولیدی ایجاد کنند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏متاسفانه در گذشته به واحدهای شیمیایی به عنوان واحدهای اثرگذار توجه کمتری شده است درحالی که ۸۰ درصد تولیدات کشور وابستگی به واردات دارند و بخش عمده‏ای از آنها مواد شیمیایی است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏به همین دلیل به منظور حفظ پویایی واحدهای صنعتی، لازم است از زنجیره‌های تاثیرگذار بر واحدهای تولیدی حمایت شود که بخشی از این زنجیره، واردات مواد اولیه شیمیایی است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تامین مواد اولیه، پیش‏نیاز تولید بوده و جهت ادامه فعالیت، یک ضرورت به شمار می‌رود‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏لذا انجمن واردکنندگان مواد شیمیایی تهران می‌کوشد تا با ارائه اطلاعات صحیح، اشکالات و ضعف‌های سیاست‏گذاری را به سیاست‏گذاران گوشزد کند.

* وضعیت بازار جهانی و داخلی مواد شیمیایی را در سال آینده چطور پیش‏بینی می‌کنید؟

یکی از عوامل مهم موثر بر قیمت مواد شیمیایی، نوسان‌های قیمت نفت خام، گاز طبیعی و فراورده‌های آن است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این نوسانات می‌تواند در بازارهای زیرمجموعه مانند مواد شیمیایی با پایه نفتی نیز تاثیرگذار باشد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏بی‏شک کاهش قیمت نفت بر قیمت جهانی و منطقه‏ای مواد شیمیایی تاثیر گذاشته و افزایش‌های بعدی آن نیز تاثیر خود را خواهند داشت‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏قیمت مواد شیمیایی با پایه نفتی در ۶ ماهه اخیر با نوسانات زیادی همراه بود‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏درواقع نمودار قیمت پایدار نبوده است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اما در کنار این موضوع ما با بحران کرونا مواجه شدیم، بحرانی که توانست نظم بازار را به هم ریزد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏درواقع اگر در شرایط عادی قرار داشتیم، با کاهش قیمت نفت شاهد خروجی‌های دیگری از بازار بودیم، زیرا در سال‌های گذشته کاهش قیمت نفت را تجربه کرده‏ایم که توانست بر قیمت حلال‌ها تاثیر گذاشته و با کاهش ۵۰ درصدی همراه شوند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏در حال حاضر با نوسان قیمت مواد شیمیایی مواجه هستیم اما این در حالی است که کالایی وارد کشور نمی‌شود و بسیاری از کارخانه‌ها در کشورهای دیگر به دلیل ویروس کرونا با حداقل ظرفیت فعالیت می‌کنند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏از سویی دیگر با تعطیلی بنادر هند مواجه هستیم‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏معضل جدید در بازار که در آینده با آن مواجه می‌شویم، کسری مواد اولیه است، اما باید به این نکته اشاره داشت که ظرفیت مصرفی کارخانه‌های داخل کشور نیز کاهش یافته است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏متاسفانه بحران کرونا در کشور توانست ظرفیت تولید برخی صنایع مادر را کاهش دهد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏حال معضل مواد اولیه به بحث ظرفیت تولید برمی‌گردد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اگر شرایط مناسبی برای واحدهای تولیدی به وجود آید و آنها بتوانند تولید را افزایش دهند، بدون شک در تامین مواد اولیه با مشکل همراه خواهیم بود اما در صورتی که میزان ظرفیت تولید همچنان کاهشی باشد، این مشکل چندان نمایان نمی‌شود.

* شبکه خرده‏فروشی مواد شیمیایی را چطور ارزیابی می‌کنید؟

درباره طرح انتقال فروشندگان و توزیع‏کنندگان، در ۱۰ سال گذشته مشکلات متعددی در این منطقه وجود داشته است و اغلب فروشگاه‌های رسمی و غیررسمی، به دلیل عدم اطلاعات کافی درخصوص شرایط نگهداری کالاها یا نداشتن مکان مناسب، شرایط پرخطری دارند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏انتظار ما این است که گزارش‌های کارشناسی شرکت ساماندهی مشاغل شهرداری تهران و مصوبات شورای تامین، زودتر اجرا شود‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این گزارش‌ها و مصوبات، ضامن امنیت شهروندان است و نباید معطل کنیم تا خدای ناکرده شاهد حوادثی مانند پلاسکو یا کلینیک سینا باشیم‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏سلامت مردم باید بر هر چیزی اولویت داشته باشد‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏بر اساس گزارش‌های غیررسمی، بیش از 2 هزار فروشنده غیرمجاز در آپارتمان‌های مسکونی سطح شهر مشغول خرید و فروش مواد شیمیایی هستند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏به ویژه آنکه اغلب این فروشندگان غیرمجاز، کار خودشان را تبلیغ هم می‌کنند و اطلاعات آنها موجود است‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏این فروشندگان فاقد مجوز، مالیات نمی‌پردازند و شرایط پرمخاطره‏ای را برای همسایگان خود ایجاد می‌کنند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏عمده فروشندگان آپارتمانی مواد شیمیایی، واردکننده شناسنامه‏دار و رسمی نیستند بلکه از کارت‌های بازرگانی اجاره‏ای برای این کار استفاده می‌کنند‏. ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏باید جلوی افرادی را که شناسنامه کاری ندارند و در واحدهای مسکونی تجارت می‌کنند با قاطعیت گرفت.