‏بازار خودرو این روزها آشفته است و قیمت‏ها ‏از درِ کارخانه تا بازار گاهی بیش از صد ‏میلیون تومان تفاوت دارد. هرچند تفاوت قیمت خودروی کارخانه‏ای با خودروهای عرضه‏شده در بازار موضوع جدیدی نیست اما نیاز است بار دیگر این موضوع واکاوی شود. به اعتقاد نگارنده، یکی از مهم‏ترین دلایل تفاوت قیمت از کارخانه تا بازار، فروش خودرو زیر قیمت تمام‏شده است. اولین پارامتر این است؛ به عبارتی ما خودرو را به بازار ارزان عرضه می‏کنیم و به دلیل اینکه بازار تابع شاخص‏های ‏اقتصادی مانند تورم، برابری نرخ ارز و شرایط اقتصادی روز است، خود را با قیمت واقعی خودرو منطبق می‏کند، ‏در حالی که قیمت خودرو در کارخانه براساس یک تصمیم دولتی فریز می‏شود. لذا مهم‏ترین پارامتر آن این است که در کارخانه قیمت این کالا ارزان و غیرواقعی است. ‏یکی دیگر از دلایلی که در بازار با افزایش قیمت خودرو مواجه هستیم،عدم تعادل بین عرضه و تقاضا است. به عبارتی در ایران ‏به اندازه نیاز بازار، تولید خودرووجود نداردو این امر باعث شده است که میزان تقاضا در مقایسه با عرضه خودرو در کشور افزایش پیدا کند و این افزایش تقاضا فاصله قیمت را بیشتر کرده است. بنابراین ‏یک موضوع به سمت عرضه و قیمت در کارخانه برمی‏گردد که در آنجا قیمت‏ها ‏به صورت تصنعی پایین ‏آورده ‏شده است و یک موضوع هم به تقاضا برمی‏گردد ‏که نشان می‏دهد به اندازه نیاز بازار و تقاضا نمی‏توانیم خودرو تحویل دهیم. این دو مهم‏ترین عوامل افزایش قیمت در بازار هستند.

‏البته در این میان تلاش‏هایی ‏‏نیز از سوی خودروسازان برای متعادل‏سازی قیمت خودرو در بازار صورت گرفته است. به عنوان مثال ‏روش‏هایی ‏‏مانند پیش‏فروش خودرو ‏از سوی شرکت‏ها ‏عملیاتی شده است؛ اما همین روش پیش‏فروش نیز نشئت‏گرفته از بیشتر بودن تقاضا نسبت به عرضه است. ‏تعداد کسانی که تمایل دارند خودرو را به دلیل تفاوت قیمت در بازار و کارخانه، به قیمت غیرواقعی کارخانه‏ای خریداری کنند، بسیار زیاد است؛از این رو به نظر می‏رسد خودروسازان به دنبال متعادل‏سازی در بازار خودرو نیستند بلکه کنترل بیشتر تقاضای خودرو مد نظر آنهاست. در واقع آنها تنها نوعی روش توزیع را اعمال می‏کنند زیرا نمی‏توانند به همه کسانی که متقاضی خودرو به قیمت کارخانه هستند خودرو عرضه کنند و به اعمال این روش پناه آورده‏اند.

‏نتیجه آنکه به‏کارگیری روش‏هایی ‏‏همچون پیش‏فروش خودرو به کاهش قیمت‏ها ‏در بازار کمکی نمی‏کند. با این شیوه فقط می‏توان توزیع را مدیریت کرد تا خودرو وارد بازار شود و همان‏طور که پیش از این گفته شد، این بازار خودرو است که متناسب با شاخص‏های ‏اقتصادی قیمت کالا را مشخص می‏کند. ‏در عین حال نباید از دلال‏بازی‏های ‏بازار خودرو نیز غافل ماند. بحث دلالی باعث می‏شود که یک حباب در این قیمت ایجاد شود. البته به دلیل شرایط اقتصادی در ماه‏های ‏گذشته شاهد حضور کمرنگ‏تر دلال‏ها ‏در این بازار بوده‏ایم. اما علاوه بر آنچه گفته شد، توان تولید خودروسازان را نیز نباید فراموش کرد. متاسفانه توان تولید در شرکت‏های خودروساز در شرایط تحریمی چند سال اخیر بین 800 تا 900 هزار دستگاه است. ‏حال آنکه در شرایط پیش از تحریم‏ها ‏سالانه تولید خودرو در ایران تا یک میلیون و 200 هزار دستگاه نیز می‏رسید. آن زمان شرکای تجاری مانند چین نیز در ایران خودرو تولید می‏کردند و در نتیجه بازارهای داخلی از نظر پاسخگویی به تقاضای خودرو در وضعیت مطلوب‏تری قرار داشت. نباید این نکته را فراموش کرد که بخشی از توان تولید شرکت‏های ‏خودروساز به خودروهای مونتاژشده مانند خودروهای چینی، کره‏ای و... مربوط می‏شود. اما در حال حاضر که شرایط محدودیت‏های ‏بین‏المللی و تحریم‏های ‏اقتصادی فشار خود را بر تمام عرصه‏های ‏اقتصادی از جمله خودرو وارد آورده است، این شرکت‏ها نیز از سبد تولید خودروسازان داخلی خارج شده‏اند.به عبارتی در حال حاضر اکثر شرکت‏های چینی از ایران رفته‏اند و فقط یک تا دو شرکت آن هم به صورت محدود هنوز در ایران ‏کار می‏کنند. ‏این امر موجب شده تا توان تولید خودرو در ایران در دوره تحریم کاهش یابد و به 800 تا 900 هزار دستگاه در سال برسد. ‏

چنانچه تحریم‏ها ‏همچنان برقرار باشد و در شرایط اقتصادی کشور نیز شاهد تحول شگرفی نباشیم، در تولید خودرو نیز اتفاق خاص و تاثیرگذاری رخ نخواهد داد. بنابراین تنها کاری که می‏تواند تا حدی تقاضاهای کاذب را که صرفا برای بهره‏برداری از اختلاف قیمت کارخانه و بازار است از تقاضاهای واقعی تفکیک کند و موجب خروج دلالان از بازار خودرو شود، متعادل‏سازی قیمت است. به عبارتی قیمت باید در کارخانه واقعی شود و اجازه داده شود خودروسازان خودرو را به نرخ بالاتر از بهای تمام‏شده به بازار عرضه کنند. تنها در این ‏صورت است که انگیزه دلالی در این بازار از بین می‏رود. چراکه ‏قیمت خودرو در کارخانه به قیمت بازار نزدیک خواهد شد. از این رو ‏فشار تقاضا نیز در بازار کاهش خواهد یافت. ضمن اینکه شرکت‏های خودروساز نیز به واسطه این روش ‏از زیان خارج می‏شوند. در این صورت ‏شاید خودروسازان با افزایش توان نقدینگی بتوانند تعداد خودرو بیشتری تولید کنند. اقداماتی مانند داخلی‏سازی، کاهش هزینه ها ‏و فروش اموال غیر مولد از سوی خودروسازان در حال انجام شدن است؛ ولی استفاده از روش‏های ‏نام‏برده برای کاهش تقاضا و متعادل ‏سازی قیمت ها ‏در بازار خودرو ضروری و دارای اهمیت است.