اگر در حوزه تحقیقات پزشکی و دارویی تسلط خاصی نداشته باشید احتمالا شما هم مانند میلیاردها آدم دیگر در کره زمین تا همین یک سال قبل خبری از وجود شرکتی به نام بایون تک نداشتید چه برسد به این‏که با اسم‌های اوگور شاهین و اوزلم توره‌چی آشنا باشید. روز نهم نوامبر سال 2020 (19 آبان) جمعیت کره زمین با این نام‌ها آشنا شدند. این همان روزی است که خبر رسید مطالعه انجام شده روی ده‌ها هزار داوطلب نشان داده است که واکسن کووید۱۹ که توسط شرکت‌های «فایزر» و «بایون تک» در دست تولید است، می‌تواند به میزان بیش از ۹۰ درصد موثر باشد. سایت بلومبرگ نوشت: «نتایج حاصل از این واکسن از امیدبخش‌ترین پیشرفت‌های علمی در مقابله با ویروس کرونا بوده است.» درست پس از اینکه دنیا در حالتی بین امید و ناباوری، خبر تولید واکسنی در اروپا را دریافت کرد (که دست‏کم از سوی رسانه‌های جریان اصلی و مجامع بین‌المللی علمی تردیدهای واکسن نوع چینی و روسی در موردش وجود نداشت) جشن امیدواری آغاز شد و کشورها یک به یک شروع به اعلام کردند که به محض دریافت رسمی مجوزها از این واکسن استقبال می‌کنند، خبری که البته کمی بعدتر با دریافت نتایج مربوط به واکسن شرکت مدرنا و بعد واکسن دانشگاه آکسفورد تبدیل به واقعیت محکم‌تری شد. در عین حال درست همزمان با شادی آمدن واکسن، رسانه‌های جمعی خیلی زود حواس مخاطبان را به چهره‌های اصلی در پس نام بایون تک جلب کردند: زن و شوهر ترک‏تبار مهاجری که حالا نامشان در زمره منجیان زمین به ثبت می‌رسد. نشریه گاردین در توصیف آنها نوشت: «شاهین و توره‌چی نمونه‌های دست‏اولی از توفیق ادغام مهاجران (از جمله مهاجران ترک) در جامعه آلمان هستند. آنها نه‏تنها توانستند جای پای خود را در آلمان محکم کنند، بلکه به شکوفایی رسیدند و این را مدیون کار سخت، روحیه کارآفرینی و سنت‌های محکم فرهنگی هستند.» اینکه دو دانشمند با پیشینه مهاجرتی به این موفقیت بزرگ علمی و انسانی دست پیدا کردند در رسانه‌های بسیاری بازتاب پیدا کرد. نیویورک تایمز در گزارشی به زندگی و کار و فعالیت این زوج پرداخت که ترجمه بخش‌هایی از آن را در این قسمت می‌خوانید.
دو سال پیش دکتر اوگور شاهین در کنفرانسی در برلین روی سن رفت و یک پیش‌بینی حیرت‌انگیز کرد. او خطاب به سالنی مملو از متخصصان بیماری‌های واگیردار گفت که شرکتش ممکن است قادر باشد با استفاده از تکنولوژی RNA در صورت بروز یک همه‌گیری جهانی، به سرعت دست به تهیه واکسن بزند.
در آن زمان دکتر شاهین و شرکت بایون تک در خارج از دنیای کوچک استارت‏آپ‌های بیوتکنولوژی اروپایی کمتر شناخته شده بود. بایون تک که توسط دکتر شاهین و همسرش دکتر اوزلم توره‌چی تاسیس شد، بیشتر بر روی درمان سرطان تمرکز داشت. این شرکت هرگز محصولی به بازار عرضه نکرده بود. آن زمان کووید 19 هنوز وجود نداشت.
اما حرف‌های دکتر شاهین مانند پیشگویی‌های پیامبرگونه از آب درآمدند.
نزدیک به دو ماه پیش شرکت بایون تک و فایزر اعلام کردند که واکسن تولیدی توسط دکتر شاهین و تیمش تاثیری بیش از 90 درصد در پیشگیری از شیوع بیماری در میان داوطلبان مرحله آزمایشی داشته است. نتایج درخشان بایون تک و فایزر آنها را به جستی بلند جلوتر از تمام رقبای حاضر در مسابقه برای یافتن درمانی برای بیماری قرار داد، بیماری‏ای که جان بیش از 1.2 میلیون نفر را در سراسر دنیا گرفت. دکتر شاهین در مصاحبه‌ای گفت: «این (واکسن) ممکن است شروع پایان گرفتن دوره کووید باشد.»
بایون تک کار بر روی واکسن را ژانویه آغاز کرد، بعد از اینکه مطالعه مقاله‌ای در ژورنال پزشکی لنست دکتر شاهین را به این نتیجه رساند که ویروس کرونا که در آن زمان داشت به سرعت در بخش‌هایی از چین گسترش پیدا می‌کرد، تبدیل به انفجار و ظهور یک پاندمی تمام‏عیار خواهد شد. دانشمندان شرکت مستقر در مینز آلمان همگی تعطیلاتشان را کنسل کردند تا مشغول کار بر روی پروژه‌ای شوند که نامش را «سرعت نور» گذاشتند. دکتر شاهین در مصاحبه‌ای گفت: «در سطح دنیا شرکت‌های زیادی نیستند که امکانات و صلاحیت لازم برای تولید سریع واکسن را به اندازه ما داشته باشند. بنابراین داشتن این ملزومات برای ما فرصت نبود بلکه برای انجام این کار احساس وظیفه کردیم چون فهمیدیم که می‌توانیم جزو اولین شرکت‌های تولیدکننده واکسن باشیم.»
پس از اینکه بایون تک چند گزینه خوش‏آتیه واکسن را شناسایی کرد دکتر شاهین به این نتیجه رسید که شرکت برای تست سریع آنها، گرفتن مجوز از سازمان‌های مسئول و عرضه بهترین نمونه واکسن به بازار، کمک لازم دارد. بایون تک و فایزر که از سال 2018 و در زمینه ساخت واکسن آنفلوانزا مشغول به همکاری هستند، از ماه مارس به توافق برای همکاری بر روی واکسن کرونا رسیدند. از آن زمان دکتر شاهین که ترک است با آلبرت بورلا، رئیس اجرایی یونانی شرکت فایزر رفاقتی به هم زده‌اند. این دو در مصاحبه‌ای گفتند که پیوند آنها به خاطر زمینه‌های مشترکشان ایجاد شده: دانشمند و مهاجر بودن.
شکل‌گیری بایون تک
دکتر شاهین 55 ساله در شهر اسکندرون ترکیه متولد شد. او در 4 سالگی به همراه خانواده‌اش به شهر کلن آلمان نقل مکان کرد، جایی که والدینش در کارخانه فورد مشغول به کار شدند. او با رویای پزشک شدن بزرگ شد و پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه کلن به این آرزو رسید. سال 1993 او مدرک دکترایش را از همان دانشگاه و به خاطر کار بر روی ایمونوتراپی سلول‌های تومور دریافت کرد. در همان اوایل کار حرفه‌ای‌اش بود که با دکتر توره‌چی آشنا شد. زنی که اول در آرزوی راهبه شدن بود و عاقبت از تحصیل در رشته پزشکی سر درآورده بود. دکتر توره‌چی که حالا 53 سال دارد و ریاست بخش پزشکی شرکت بایون تک بر عهده او است، در آلمان متولد شده. او دختر یک پزشک ترک است که از استانبول به آلمان مهاجرت کرده بود. دکتر شاهین و دکتر توره‌چی در روز ازدواجشان و بعد از پایان مراسم به آزمایشگاه محل کارشان بازگشتند.
این زوج ابتدا بر تدریس و تحقیق متمرکز بودند، از جمله تدریس در دانشگاه زوریخ، جایی که دکتر شاهین در آزمایشگاه رالف زینکرناگل، برنده نوبل پزشکی سال 1996 مشغول به کار شد.
سال 2001 بود که دکتر شاهین و دکتر توره‌چی شرکت گانیمد فارماسوتیکال را بنیان گذاشتند که کارش تولید داروهای درمان سرطان با استفاده از آنتی بادی‌های مونوکلونال بود. پس از چندین سال آنها شرکت بایون تک را هم با هدف استفاده از بازه گسترده‌تری از روش‌های تکنولوژیک تاسیس کردند، از جمله آر ان ای پیام‏رسان (Messenger RNA) برای مداوای سرطان. دکتر شاهین در مصاحبه‌ای به یک روزنامه محلی گفت: «ما قصد داریم یک شرکت عظیم داروسازی اروپایی بنا کنیم.»
حتی پیش از پاندمی هم بایون تک تکانه‌هایی ایجاد می‌کرد. این شرکت میلیون‌ها دلار سرمایه جذب کرده بود و حالا بیش از هزار و 800 نفر کارمند دارد و دفاتری در برلین و سایر شهرهای آلمان به اضافه کمبریج در ماساچوست. سال 2018 این شرکت همکاری‌اش با فایزر را شروع کرد. سال گذشته بنیاد بیل و ملیندا گیتس 55 میلیون دلار در این شرکت سرمایه‌گذاری کرد تا خرج درمان اچ.آی.وی و بیماری سل شود. در سال 2019 هم دکتر شاهین برنده جایزه مصطفی شد؛ یک جایزه سالانه ایرانی که به مسلمانان حوزه دانش و تکنولوژی تعلق می‌گیرد.
دکتر شاهین و دکتر توره‌چی شرکت اولشان یعنی گانی‌مد را در سال 2016 به قیمت 1.4 میلیارد دلار فروختند. سال گذشته بایون‌تک سهامش را در بازار بورس عرضه کرد. در ماه‌های اخیر ارزش بازاری این شرکت از 21 میلیون دلار گذشته و این زوج را در میان ثروتمندترین‌های آلمان قرار داده است.
این زوج میلیاردر به همراه دختر نوجوانشان در آپارتمانی معمولی در نزدیکی محل کارشان زندگی می‌کنند، اتومبیل ندارند و با دوچرخه سر کار می‌روند.
بورلا، رئیس اجرایی فایزر می‌گوید: «اوگور شخصیت بسیار بسیار منحصربه‌فردی است. او فقط به علم اهمیت می‌دهد، حرف زدن در مورد تجارت اصلا در اشل کاری او نیست. اصلا از این کار خوشش نمی‌آید. او دانشمند و مردی با پرنسیب است. صددرصد به او اطمینان دارم.»
در آلمان که مسئله مهاجرت همچنان مسئله‌ای حساس قلمداد می‌شود، موفقیت دو دانشمند ترک‏تبار مایه سرور شد. سایت تجاری محافظه‌کار فوکوس نوشت: «آلمان با این زوج نمونه درخشانی از موفقیت در ادغام را به نمایش گذاشت.»
دکتر شاهین امسال برای سیاست زمان بسیار اندکی داشت. بایون تک آن‌قدر سرگرم ساخت واکسن بود که شرکت هنوز جزئیات قرارداد همکاری‌اش با فایزر را نهایی نکرده است. دکتر شاهین می‌گوید: «اعتماد و رابطه شخصی در چنین کسب و کاری اهمیت بسیاری دارند چون همه چیز به سرعت اتفاق می‌افتد. ما قراردادمان در بسیاری از موضوعات را نهایی نکرده‌ایم.»
دکتر شاهین و دکتر توره‌چی داده‌های اعتبار واکسن را یکشنبه شب (یک روز پیش از اعلام نتایج به صورت عمومی) دریافت کردند و این لحظه را با دم کردن چای ترکی در خانه به خاطر سپردند: «البته که جشن گرفتیم، خیالمان راحت شد.»