یک سال پیش در این روز بود که سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد ویروس کرونا جدید، وضعیت اورژانس بهداشت عمومی و نگرانی بین‌المللی را ایجاد کرده است. در آن زمان کمتر از 100 مورد ابتلا از این بیماری وجود داشت و ویروسی که ما الان آن را بانام کووید 19 می‌شناسیم موجب مرگ هیچ فردی خارج از چین نشده بود. سی‌ان‌ان گزارشی در یک‌سالگی کرونا منتشر کرده است.

تدراس آدهانوم قبریزوس، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی گفت: این هفته صد میلیون مورد ابتلا اعلام شده و در دو هفته گذشته موارد بیشتری نسبت به شش ماه اول پاندمی گزارش‌شده است. یک سال پیش من گفتم که جهان فرصتی برای جلوگیری از انتقال گسترده این ویروس جدید دارد. برخی از کشورها به این فراخوان توجه کردند و برخی دیگر به آن بها ندادند.

فراخوانی اضطراری نادری که درباره آن گفته می‌شود و گاها بانام PHEIC شناخته می‌شود، طبق قوانین بین‌المللی بالاترین سطح هشدار است و در طول تاریخ تنها 6 بار اعلام‌شده است.

این فراخوان به کشورها اطلاع‌رسانی می‌کند که باید اقدامات فوری لازم را انجام دهند. اما به گفته کارشناسان دلیلی وجود داشته که برخی کشورها به آن توجه کردند و برخی دیگر آن را نادیده گرفتند. چراکه این فراخوان الزام اجرایی ندارد.

به گفته لارنس گوستین، استاد حقوق بهداشت عمومی از دانشگاه جوج تاون و مدیر مرکز همکاری سازمان بهداشت جهانی در زمینه حقوق بهداشت عمومی و حقوق بشر، این اعلامیه قدرت کمی برای همراه کردن جهانی دارد و هیچ بودجه‌ای هم در اختیار ندارد.

گوستین گفت: تنها قدرت وضعیت اضطراری اعلام‌شده، توصیه به دولت‌ها است. اما بیشتر دولت‌ها، به‌خصوص در ایالات‌متحده و اروپا تقریباً به‌طورکلی به توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی پایبند نبودند.

حالا سازمان بهداشت جهانی به دنبال تغییر در این سیستم است. ممکن است تغییراتی در مجمع جهانی بهداشت در ماه می رخ دهد. این دومین باری است که گوستین و دیگر دانشمندان حقوقی درباره لزوم اصلاحات فوری بحث می‌کنند تا اختیارات قوی‌تر و بودجه بیشتر برای سازمان بهداشت جهانی لحاظ شود. تا اگر چنین بیانیه‌های اضطراری در بحران جهانی بهداشت رخ داد، مؤثرتر عمل کند.

*چطور وضعیت اضطراری رخ می‌دهد؟

همان‌طور که در مقررات بین‌المللی بهداشتی آمده است، برخی از بیماری‌ها یا حوادث بهداشت عمومی باید به‌اندازه کافی خطرناک باشد که نیاز به یک واکنش بین‌المللی هماهنگ داشته باشد.

هنگامی‌که یک کشور سازمان بهداشت جهانی را در مورد تهدید سلامتی خود مطلع می‌کند، این سازمان کمیته خبره‌ای را تشکیل می‌دهد تا داده‌ها و گزارش‌های مختلف را بررسی کنند. سپس کمیته پیشنهادی را به مدیرکل سازمان بهداشت جهانی ارائه می‌دهد تا تصمیم نهایی گرفته شود.

اگر وضعیت اضطراری اعلام شود، سازمان بهداشت جهانی لیستی از توصیه‌ها را برای دولت‌ها ارائه می‌دهد تا بیماری متوقف یا از گسترش آن جلوگیری شود. سازمان بهداشت جهانی توصیه‌هایی هم در مورد نحوه به اشتراک‌گذاری اطلاعات ارائه می‌دهد.

*اگر بیماری نزدیک باشد، دولت‌ها علاقه‌ای به اعلامیه سازمان بهداشت جهانی ندارند

موارد انگیزشی و منفی بسیاری برای دولت‌ها و ارائه اطلاعات بهداشت عمومی به سازمان بهداشت جهانی وجود دارد و هیچ تضمینی هم برای ارائه آن وجود ندارد.

مارا پیلینگر، کارشناس حقوق بهداشت جهانی می‌گوید: دولت‌ها ترجیح می‌دهند که سازمان بهداشت جهانی آنها را صدا نکند و بالاترین سطح هشدار صادر نشود. چراکه این وضعیت ممکن است به آنها برای کنترل شیوع کمک نکند. این وضعیت حتی می‌تواند ورود کمک‌های بشردوستانه را سخت‌تر و می‌تواند هزینه‌های اقتصادی بیشتری را تحمیل کند.

در لحاظ تئوری، اعلامیه‌های اضطراری باید زنگ خطری ایجاد کند تا سایر کشورها ترغیب به اقدامات لازم نه‌فقط برای محافظت از خود بلکه برای جلوگیری از شیوع بیماری و بیشتر گسترش پیدا نکردن آن انجام دهند. در عوض اعلامیه‌های اضطراری اغلب کشورها را به صدور محدودیت‌های سفر و تجارت علیه این کشور تحریک می‌کند. بنابراین این وضعیت باعث می‌شود این کشورها ازنظر اقتصادی رنج ببرند و از طرفی هم محدودیت‌های سفر اغلب بی‌اثر هستند، چراکه دیر یا زود آرام‌آرام اجرا خواهد شد.

*نیاز به اقتدار بیشتر

با اعلامیه های اضطراری، هیچ کشوری ملزم به ارسال کمک فنی یا مالی به دیگر کشورها نیست. کمک‌ها در سایه اراده و هماهنگی سیاسی رخ می‌دهند. چین در شیوع کووید 19 نیازی به پول نداشت اما سال 2018 که ابولا شیوع پیداکرده بود، کنگو به کمک نیاز داشت.