شینزو آبه، نخست‌وزیر نام‌آشنای ژاپن که مدت درازی هم بر سر قدرت بود، مدتی است که به دلیل مشکلات مربوط به سلامتی‌اش از قدرت کناره گرفته و یکی از چهره‌های نزدیک به او یعنی یوشیهیده سوگا جای او را گرفته است. این تحویل قدرت در دوران بحران کرونا رخ داد. حالا یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌ها درباره آینده ژاپن این است که آیا سوگا می‌تواند میراث شینزو آبه در رهبری ژاپن را به خوبی حفظ کند یا نه؟

نکته مهم در شناخت یوشیهیده سوگا این است که او با نخست وزیران سابق ژاپن خیلی فرق دارد. سوگا ارتباط خانوادگی خاصی با عرصه سیاست در ژاپن ندارد، اهل شهر بزرگی مثل توکیو نیست و تحصیلات عالی هم ندارد. اما در زمینه کاری و نفوذ، او شهرتی بسیار زیاد دارد. برخی صاحب‌نظران برای توصیف میزان نفوذ سوگا و نقش‌آفرینی آینده او، لقب «دیک چنی ژاپن» را به او داده‌اند. منظور این است که او مغز متفکر پشت دولت ژاپن است و حالا هم برای به نتیجه‌رساندن اهداف این دولت مشکل خاصی نخواهد داشت.

خیلی‌ها در ژاپن دوست دارند بدانند که آیا سوگا برنامه‌های اقتصادی شینزو آبه که به آبه‌نومیکز مشهور شده بودند را ادامه خواهد داد یا نه. منطقی‌ترین حالتش این است که پاسخ به این سؤال مثبت باشد. سوگا مدت‌ها با آبه کار می‌کرده است. استراتژی اقتصادی آبه این بود که اقتصاد لنگان ژاپن احیا شود و در همین راستا او توانست کاری کند که از اواخر سال ۲۰۱۲ تا اواخر سال ۲۰۱۹ (درست پیش از بروز بحران کرونا) بیش از پنج میلیون ژاپنی به بازار کار بپیوندند. حالا فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های ژاپن دیگر نگران پیدا کردن شغل و ورود به بازار کار نیستند. تعداد مکان‌های درنظر گرفته‌شده برای بی‌خانمان‌ها هم به شدت کاهش پیدا کرده است چون بی‌خانمان‌های سابق، حالا شغل و درآمد دارند. بی دلیل نبود که رای‌دهندگان ژاپنی در انتخابات سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷ به حزب لیبرال دموکراتیک آبه رأی دادند.

بر اساس یک نظرسنجی که توسط روزنامه آساهی شیمبون ژاپن انجام شد، ۷۱ درصد از ژاپنی‌ها از عملکرد دولت شینزو آبه راضی بوده‌اند و به رغم کوتاه‌بودنِ مدتی که سوگا بر سر کار آمده، درصد رضایت آنها از او نیز بالا و حدود ۶۲ درصد است.

سوگا برای آن‌که همچنان نظر مثبت مردم ژاپن نسبت به خود را حفظ کند، باید حتماً به برنامه‌های اقتصادی شینزو آبه پایبند بماند. البته گفتنش آسان است ولی ممکن است اجرای این مسیر خیلی آسان نباشد. از یک سو مقاومت شدیدی در برخی سطوح (از جمله سیاستمداران، صاحبان کسب و کار و بوروکرات‌ها) نسبت به آبه‌نومیکز (برنامه‌های اقتصادی شینزو آبه) وجود دارد و از سوی دیگر، تصورات موجود درباره این برنامه نیز همیشه درست نیست.

مثلاً بسیاری از ناظران خارجی اهمیت دستاوردهای شینزو آبه در زمینه ایجاد اشتغال در ژاپن را دست کم گرفته‌اند و علتش هم ثابت‌ماندن متوسط دستمزد بوده است. اما افزایش دستمزدها معمولاً نیاز به زمان دارد؛ به خصوص در ژاپن که هنوز سیستم دوگانه‌ای را در بازار کار خود می‌بیند که حقوق و مزایای زیادی را نصیب نیروی کار تمام‌وقت می‌کند اما نیروی کار پاره‌وقت یا غیردائم از تمام آن مزایا بی‌بهره می‌ماند.

توصیه اقتصاددانان به سوگا این بوده که در همان مسیری گام بردارد که شینزو آبه برای توسعه اقتصادی ژاپن دنبالش می‌کرد. اما در عین حال یکی از نقاط قوت یوشیهیده سوگا این است که او به هیچ یک از شاخه‌های درون حزبی موجود در حزب لیبرال دموکراتیک ژاپن تعلق ندارد و بنابراین احتمال اینکه او را برای تغییر در مسیرش تحت فشارهای سیاسی بگذارند خیلی زیاد نیست. مشاورانی هم که سوگا برای خودش انتخاب کرده، به جای آن که به صورت سنتی از بین بانکداران و صاحبان شرکت‌های بزرگ باشند، از بین طرفداران اصلاحات اجتماعی انتخاب شده‌اند.

در زمینه سیاست خارجی نیز ظاهراً سوگا در مسیر ضروری برای تأمین منافع ملی ژاپن قرار گرفته است. او در اولین سفر خارجی خود به کشورهای ویتنام و اندونزی سفر کرد و این نشانه‌ای از تعهد او به همکاری ژاپن با کشورهای منطقه جنوب شرق آسیا برای مقابله با نفوذ چین بود. سوگا این مسئله را پنهان نکرده که به گسترش مناسبات دفاعی و استراتژیک با کشورهایی مثل اندونزی و ویتنام اهمیت زیادی می‌دهد.

این تحول در وضعیت ژاپن در شرایطی رخ می‌دهد که توکیو در زمینه سرمایه‌گذاری‌های مربوط به زیرساخت‌ها در آسیا عرصه را برای چین خالی نگذاشته است و همزمان، به تبدیل‌شدن به شریک دفاعی کشورهای مختلف در آسیا نیز علاقه نشان داده است. این نقش‌آفرینی ژاپن تا حد زیادی مرهون کارهایی است که شینزو آبه در دوران نخست‌وزیری‌اش انجام داد و باعث برقراری ثبات در منطقه و اعتماد به ژاپن شد؛ همان چیزی که در دوران‌های رکود به شدت جای خالی‌اش احساس می‌شد. ژاپن می‌داند که در برخی کشورها مثل کامبوج و لائوس آن‌قدر سرمایه‌گذاری و نفوذ چین بالاست که دیگر جایی برای نقش‌آفرینی توکیو باقی نمی‌ماند. اما در برخی کشورهای دیگر مثل فیلیپین اتفاقاً اوضاع فرق دارد و جا برای سرمایه‌گذاری و نفوذ ژاپن هم زیاد است. البته سوگا هم برای گرفتن نقش بیشتر برای ژاپن خیلی باانگیزه است. هرچه باشد، اسم او را دیک چنی ژاپن گذاشته‌اند. پس باید دید او در آینده برای ژاپن چه می‌کند.