اگر یک مسئله باشد که دونالد ترامپ و دولتش همیشه موضع ثابتی روی آن داشتند، تمرکز وسواس‌گونه روی تجارت و آلرژی شدید آنها به کسری تجاری‌های دوجانبه است. البته توجه داشته باشید که در قاموس این دولت، تجارت فقط به کالاهای تولید شده اطلاق می‌شود، نه به خدمات. ترامپ هرگز به خودش زحمت نداده که موضوع تجارت خدمات را بفهمد؛ و اهمیت این مسئله در اقتصاد آمریکا هم از چشم او افتاده است.

من هرگز نتوانستم درک کنم که چرا او این‌قدر درباره تجارت «کالاها» هیجان‌زده می‌شود. شاید عینی‌بودنِ کالاها باعث می‌شود دنیای پیچیده امروزی برای او ساده‌تر تعریف شود. به هر حال، آن روایتی که آمریکایی‌ها از کسری تجاری کالاها تعریف کرده‌اند باعث شده که به ترامپ نوعی حس قربانی‌شدگی دست بدهد. او در سال ۲۰۱۸ موضوع را به وضوح در سخنرانی خود مطرح کرد: «ما مملکتی هستیم که همه سرمان کلاه گذاشته‌اند. تقریبا همه کشورهای دنیا موقع تجارت و کسب و کار با ما، کلاهمان را برداشته‌اند.»

همان‌طور که حدس می‌زنید، نقطه اصلی توجه او در این موضوع هم چین است. ترامپ می‌گوید: «چین سالانه ۵۰۰ میلیارد دلار یا حتی بیشتر از ما کلاهبرداری می‌کرد؛ اما من این وضع را تغییر دادم.» اینجاست که ریشه‌های ماموریتی که انگار او برای خودش تعریف کرده بود مشخص می‌شود. اما همین وسواس توهم‌گونه با مسئله قربانی‌شدگی باعث شد که ترامپ خودش را محق بداند که در مسائل تجاری تقریبا با همه شرکای آمریکا وارد دعوا بشود. از کره‌ای‌ها و ژاپنی‌ها و اروپایی‌ها بگیرید تا مسئله خودرو و آلومینیوم و فولاد و حتی لبنیات. ترامپ همیشه هم توجیهی برای این دعواها داشته؛ مثلاً گفته که مکزیک بیش از اندازه از معاهده تجارت آزاد آمریکای شمالی سود برده و آمریکا نمی‌تواند این را تحمل کند.

قربانیِ یکی از اخیرترین حملات به شرکای تجاری آمریکا هم کشور ویتنام بوده و به نظر نمی‌رسد آمریکا قصد داشته باشد به این زودیها دست از سر ویتنام بردارد. آمریکا ویتنام را متهم کرده که ارزش واحد پول خود را دستکاری کرده تا تراز تجاری‌اش با آمریکا به هم بخورد.

رابرت لایتایزر که دست راست ترامپ در امور تجاری است گله کرده که افزایش مازاد تجاری کالاهای ویتنام با آمریکا اصلاً در حالت عادی امکانِ رخداد نداشته و حتماً دستکاری در ارزش واحد پول ویتنام باعث ایجاد این وضع شده است. ترامپ حتی پا را از این هم فراتر گذاشته و ویتنام را بدترین سوءاستفاده‌کننده از تجارت با امریکا خوانده است.

درست است که ویتنام در یک دهه اخیر نقش خود را به عنوان یک صادرکننده تولیدی (به خصوص به آمریکا) به وضوح افزایش داده است؛ اما لزوماً معنی‌اش این نیست که ویتنام در ارزش واحد پول خود دستکاری می‌کند. هر چه باشد، ویتنام در حال حاضر هفتمین تأمین‌کننده کالا به مقصد امریکاست. از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۹، صادرات این کشور به آمریکا پنج برابر شده و به ۶۶.۶ میلیارد دلار رسیده است. از آن سو، ویتنام با جمعیت صد میلیون نفری‌اش همچنان کشوری نسبتاً فقیر است و طبعاً اشتهای وارداتش از آمریکا آن قدر زیاد نیست. بنابراین تعجبی ندارد که مازاد تجاری ۵۵ میلیارد دلاری با آمریکا پیدا کرده باشد. اگر این رقم را با مازاد تجاری چین که ۳۰۰ میلیارد دلار است مقایسه کنیم، می‌بینیم تازه وضع ویتنام خیلی هم عجیب نیست. اما ظاهراً این ارقام به شدت مقامات آمریکایی را ناراحت می‌کند.

جالب اینجاست که بخش مهمی از این مازاد، به دلیل انتقال کارخانه برندهای غربی از خاک چین به خاک ویتنام صورت گرفته است که آن هم در درجه اول، برای فرار از جنگ تجاری ترامپ با چین صورت گرفته بود. بنابراین آن استراتژی معروف آمریکا مبنی بر اینکه «آمریکا در اولویت است» خیلی هم به سود آمریکا نیست.

درواقع تعداد کارخانه‌هایی که به جای بازگشت به خاک آمریکا ترجیح داده‌اند به ویتنام یا کشورهای مشابه نقل مکان کنند اصلاً کم نیست. در اکثر موارد، دستمزدهای کارگران این کارخانه‌ها پایین است و اصلاً نمی‌توان تصور کرد که چنین دستمزدی در خاک آمریکا به نیروی کار ارائه شود. پس این هم یک مانع دیگر در راه کاهش مازاد تجاری کشوری مثل ویتنام با آمریکا است.

نکته دیگر هم این است که نظرسنجی‌های انجام‌شده حاکی از آن است که بسیاری از کارخانه‌ها اصلاً قصد خروج از چین را هم ندارند و بنابراین بخش مهمی از برنامه تجاری ترامپ به نتیجه نرسیده است. اصولاً هدف اصلی از جنگ‌های تجاری ترامپ این بود که چین از اقتصاد امریکا جدا شود؛ اما شاید حتی این هدف هم برآورده نشده باشد. برای تسلا و وال‌مارت و جنرال موتورز و غیره، هیچ راهی برای چشم‌پوشی از بازار بزرگ چین وجود ندارد و نخواهد داشت. با این اوصاف، آمریکا با جنگ‌های تجاری‌اش هم خودش و هم دیگران را قربانی کرده و هیچ کس از این مهلکه جان سالم به‌در نخواهد برد.