بازار اجتماعی آنلاین باسلام، پتلفرمی برای خرده فروش هاست. خرده فروش هایی که لزوما در شهرهای بزرگ زندگی نمی کنند یا محصولات پیچیده ای نمی سازند. تولیدکنندگانی که در باسلام آن ها را با نام غرفه دار می شناسیم، بیشتر صاحبان کسب وکارهای خانگی، سازندگان محصولات در روستاها یا کارگاه های کوچکند. این روزها که زیر سایه سنگین تحریم، تولید داخل رونق گرفته است، پتلفرم باسلام و غرفه دارانش بیشتر دیده شده اند. به تازگی بلومبرگ، در گزارشی از رونق ساخت ایران در دوره تحریم ها، به باسلام به عنوان بازار آنلاین عرضه کالای ایرانی اشاره کرده است. آیا آنطور که این رسانه استدلال کرده، تحریم است که به رونق باسلام  کمک کرده است؟ زمانی که تحریمی در کار نباشد یا درهای کشور به روی کالای خارجی باز شود، سرنوشت باسلام و غرفه دارانش چه خواهد شد؟ محمدرضا آقایا، موسس باسلام در گفت وگو با آینده نگر از آینده روشن تولیدکنندگان ایرانی می گوید. تولیدکنندگانی که آداب دادوستد را در این دوره به خوبی فراگرفته اند و باسلام برای عرضه کالای آن ها در بازارهای بین المللی برنامه دارد. آقایا باور دارد که بهبود وضعیت اقتصادی کشور با حذف تحریم ها، فرصتی برای صادرات محصولات ایرانی است نه از دست رفتن بازار داخلی. 

 باسلام یک  بازار اجتماعی برای کسب و کارهای خانگی و روستایی است؟ 

«باسلام» صرفا بازاری برای دادوستد  کسب و کارهای خانگی و روستایی نیست. علاوه بر این کسب وکارها، کارگاه هایی هم داریم که محصولشان را در فرایند پیچیده تری تولید می کنند و در باسلام می فروشند. با این حال آن ها هم در دسته کسب و کارهای کوچک جای می گیرند. در واقع در باسلام، این کسب وکارهای بزرگ و رسمی نیستند که محصول خودشان را می فروشند. بیشتر کسب وکارهای خانگی و کوچک  و کارگاهی اند که جایی هم ثبت نشده اند.

در واقع کسب وکارهایی که در برنامه ریزی های اقتصادی هم دیده نمی شوند؟

بله. به نظر من این نقطه ضعفی در برنامه ریزی اقتصادی در کشور ماست. فرصت خوبی برای اشتغال پایدار در این بخش نهفته است اما در هیچ دسته بندی قرار نمی گیرند، اطلاعاتشان تجمیع نمی شود و در آمارها دیده نمی شوند. این درحالی است که ارزش افزوده ایجاد می کنند.

غیاب برندهای خارجی در بازار ایران شرایط را برای تولیدکنندگان داخلی تسهیل کرده است. البته افزایش قیمت هم در مورد کالای داخلی می بینیم. در غرفه های باسلام چه خبر است؟

محصولات در باسلام در دسته بندی های مختلفی عرضه می شود. برای مثال محصولی مثل زعفران، بازار صادراتی هم دارد. به دلیل کرونا و تحریم صادرات این محصول کم شده است برای همین انبارها هم چنان پر بود که فصل برداشت دوباره رسید. برای همین افزایش قیمتی که در مورد دیگر کالاها رخ داد، برای زعفران به وجود نیامد. امروز ما در حصار داخلی گیر کردیم و خبری از برندهای خارجی نیست و محصولاتی مثل پوشاک، محصول کارگاه ها و طراحان لباس خرد است. در این بخش حجم فروش کالای داخلی قابل توجه است و بیش از موارد مشابه خارجی است که در بازار وجود دارد.

درباره روزی که غیاب برندهای خارجی در بازار ایران به پایان برسد، چه فکر می کنید؟ اگر از فشار تحریم ها کم شود، وضعیت اقتصاد کلان بهتر شود و مثل سال های گذشته واردات محصولات مختلف از جمله پوشاک رونق بگیرد، باسلام چه وضعیتی پیدا می کند؟

در این باره نگران نیستم. فکر می کنم اگر اوضاع اقتصاد کلان خوب شود، همه از آن منتفع می شوند. اصلی ترین چالش کسب وکارها، کاهش قدرت خرید مردم است. وقتی وضعیت اقتصاد کلان کشور بهبود پیدا کند و با تقویت معیشت مردم، قدرت خرید بالا برود، سطح مصرف هم بالا می رود و این برای عرضه کنندگان یک فرصت است. باز شدن درهای کشور به روی عرضه کنندگان بین المللی به معنای فراهم شدن حضور عرضه کنندگان داخلی در بازارهای بین المللی است. بنابراین اصلی ترین کار و وظیفه ما در باسلام این است که در فضایی که امکان حضور در بازارهای جهانی را داریم، پای تولیدکننده ایرانی را به این بازارها باز کنیم. بیشتر محصولاتی که در باسلام عرضه می شود، از نیازهای روزمره مردم است. بعضی از این محصولات از مزیت رقابتی در کشور و جهان برخوردار است؛ مثل پسته، زعفران و صنایع دستی. فرض کنید یک زن در سیستان و بلوچستان یک سبد حصیری را به مشتری در تهران 50 هزار تومان می فروشد.  در شرایط عادی او این فرصت را  دارد تا محصول خود را در بازارهای بین المللی عرضه کند و  در ازای فروش محصول یورو دریافت کند. به نظر من صنایع دستی ایران در جهان مخاطب خوبی دارد و برای عرضه بیشتر به شفاف سازی تراکنش مالی و بسترهای پرداخت نیاز داریم. رخداد بزرگ در ماه های آینده این است که این کسب و کارها به  بازارهای بین المللی بروند و مشتری نهایی به طورمستقیم از تولیدکننده ایرانی کالا بخرد. اکنون هم بسیاری از تولیدکنندگان در «باسلام» فروش خارجی دارند، اما در پرداخت به دلیل تحریم چالش هایی داریم.

مسئله وفاداری مشتری و حیات طولانی مدت بنگاه های اقتصادی از چالش های همیشگی فضای کسب وکار در ایران است. یک دلیل عمده هم بی توجهی تولیدکنندگان به نیازهای مشتری است. زمانی که تنور رقابت در  بازار گرم شود، ممکن است کسب وکار شما هم به این دلیل از رونق بیفتد.

اعتبار سنجی یکی از مهم ترین عوامل در این باره است. فکر می کنم با سلام تنها پتلفرمی است که با استفاده از هوش مصنوعی اعتبار سنجی و امتیاز دهی به کسب و کارها را انجام می دهد. در مورد هر غرفه دار در باسلام پارامترهایی وجود دارد که به سنجش اعتبار آن کمک می کند و مشتری می تواند ببینید که هر غرفه دارد تا چه تعداد از محصولاتش را فروخته است. این رویه در «باسلام» به طور کامل شفاف است. مشخص است یک غرفه دار با محصول زعفران و عسل تاکنون چه تعدادی از این محصول را فروخته، چند درصد از مشتریان از محصول راضی بوده اند و معدل کلی این غرفه دار چقدر است. اگر مشتری ناراضی بوده، دلایل این نارضایتی در «باسلام» آمده است. در واقع مشتریان براساس بازخوردها در هر بازاری است که به فروشنده اعتماد می کنند. شما این را در اپ استورها دیده اید که هر اپلیکیشنی امتیازی را دریافت می کند، چقدر دانلود شده  و رتبه بندی می شود. در باسلام چنین اعتبارسنجی برای کسب وکارها ایجاد شده است. مشتری می تواند از معتبرترین و بهترین غرفه خرید کنند. غرفه دار هم برای اینکه بازخورد منفی دریافت نکنند، برای عرضه بهترین محصول تلاش می کنند. با وجود چنین نظامی در روابط مشتری و تولید کننده نباید نگران خدشه دار شدن وفاداری مشتری بود. همه چیز تولیدکنندگان در باسلام شفاف است. برای همین عرضه بهترین خدمات و کالا در اولویت قرار گرفته است. ما این پتلفرم را شفاف جلو بردیم و براساس ایجاد اعتماد بین دو طرف معامله کار را پیش می بریم.

امروز چند تولیدکننده در باسلام کالا می فروشند؟

50 هزار تولیدکننده در باسلام غرفه دارند و بیشتر از 500 هزار محصول در باسلام عرضه می شود. رتبه باسلام امروز که با شما صحبت می کنم در سایت الکسا در رتبه 140 است و مدام در حال بهبودی است. 300 هزار نفر اپلیکیشن با سلام را نصب کردند. ماهانه 17 میلیون نفر از سایت باسلام بازدید می کنند. درباره تراکنش های مالی هم بگویم که از نیمه سال گذشته تا امروز به طور میانگین در هر ماه 40 درصد رشد را تجربه کردیم.

یک چالش عمده برای کسب وکارهای نوپا جذب سرمایه است. بعضی سرمایه گذارها با بازارهای آنلاین کمتر ارتباط برقرار می کنند. استدلال آن ها این است که دیجی کالا رقیب بزرگی است و یکی از آن داریم و باید به ایده های تازه بها داد. شما در جذب سرمایه چالشی داشتید و این استدلال را شنیدید؟

ما از نظر مدل کسب وکار با دیجی کالا تفاوت های زیادی داریم که باید به طور مفصل درباره آن حرف زد.  اما در جذب سرمایه چالش های زیادی داشتیم. حالا که مخاطب اصلی نشریه شما، اعضای اتاق بازرگانی تهران اند، بد نیست به این اشاره کنیم که چرا اعضای اتاق برای سرمایه گذاری روی استارت اپ ها حساب نمی کنند و به مدل های قدیمی و سنتی کسب وکار چسبیده اند؟ در جهان و داخل کشور گرایش اصلی به استارت آپ هاست. هرچند ریسک کار بالاست اما بازدهی هم در کار استارت آپی بالاست. هم چنین فرصت عرضه سهام در بورس برای استارت آپ ها وجود دارد. بنابراین سرمایه گذاری روی کسب وکارهای نوپا فرصتی برای اعضای اتاق های بازرگانی است.

رویه کار در باسلام با دیگر بازارهای آنلاین چه تفاوتی دارد؟

در با سلام غرفه دار و مشتری به طور مستقیم تعامل می کنند. یعنی با هم گفت وگو دارند مثل اینستاگرام  و دیگر شبکه های اجتماعی و امکان تبادل نظر وجود دارد. هیچ محدودیتی در ارتباط و تعامل برای شناسایی و اعتماد در باسلام وجود ندارد. مردم می توانند بعد از اعتماد به فروشنده خرید کند. ما در باسلام انباری نداریم. 87 درصد از عرضه محصولات به طور مستقیم توسط تولیدکنندگان انجام می شود. یعنی پیش از تحویل، این محصولات وارد هیچ انباری نمی شوند بلکه به طورمستقیم از تولیدکننده به مشتری می رسد. همین زمینه فعالیت در مقیاس بیشتر را فراهم کرده و انعطاف کار را بالا برده است. 13درصد از محصولات هم وارد انبار می شود و بعد ارسال می شود که البته این انبارها برای ما نیست. ما با شرکت های لجستیکی برای دپوی موقت کالا و بسته بندی قرارداد بستیم. این هم فرصت خوبی برای غرفه دارهاست و نیازی به ارسال کالا به جای دیگری ندارند. نکته مهم اینکه بلافاصله پس از اعلام رضایت مشتری با غرفه دار تسویه می کنیم. بیشترین مدت زمانی که پول دست باسلام می ماند، هفت روز است. همین که مشتری اعلام رضایت کند، کار تمام شده است. این رویه هم به اعتماد بیشتر مشتری کمک می کند. درواقع پول پیش از این کالا به دست مشتری برسد در یک حساب دپوزیت باقی می ماند یا به عبارت ساده تر بگویم، پول بین باسلام و غرفه دار است تا مشتری کالا را تحویل بگیرد و بگوید این همانی است که می خواستم. این رویه سرعت عمل در باسلام را هم بالا برده است و به تقویت اصلی ترین عامل موفقیت ما کمک کرده، که همان اعتماد دو طرف است.

بلومبرگ در گزارشی که از رونق ساخت ایران در دوره تحریم نوشت، به بازار اجتماعی باسلام هم اشاره کرد. اینکه یک رسانه بین المللی به باسلام اشاره کند برای شما خوشحال کننده بود؟

بیشتر ترسیدم. هم به خاطر شرایط داخلی و هم خارجی. در داخل بعضی ها دوست ندارند یک کسب وکار بین المللی شود. در خارج هم، به هرحال به دلیل شرایط تحریم نگران هستیم. چون محصولات را به مشتری خارجی عرضه می کنیم و نگران شدم که با اشاره بلومبرگ به کسب وکار ما مسیرهای فعالیت باسلام محدود شود و چالشی برای ما ایجاد کنند.

با وجود موانعی مثل تحریم و چالش های داخلی آینده کار باسلام را چطور می بینید؟

من واقعا به آینده کار خوش بین هستم. کسب وکارهای روستایی و بنگاه های خردی که مردم آن را ساخته اند، ظرفیت خوبی دارد و باسلام فرصت عرضه این محصولات به مشتریان را فراهم کرده است. یک روند خوب برای تولیدکنندگان ایرانی، آماده شدن برای حضور بین المللی است. غرفه ها در باسلام هویت پیدا کرده اند و زمانی برای فروش بین المللی اقدام می کنند که بخش عمده ای از مسیر را در بازار داخل طی کردند. بنابراین صادرات نقطه دور از ذهنی برای آن ها نیست و در آن تازه کار نخواهند بود. مشتری خارجی وقتی ببینید یک غرفه دار در کشور خودش بیش از 100 هزار کالا را فروخته و چنین امتیازی کسب کرده، به خرید تمایل پیدا می کند. غرفه دار با فعالیت در بازار داخل فوت و فن های بسته بندی و کسب رضایت مشتری را آموخته  و می تواند در صادرات بهتر عمل کند. من فکر می کنم یکی از بهترین رخدادها برای این کسب وکارها بین المللی شدن آنهاست و اینکه  محصول مردم در بازارهای جهانی فروخته شود. من اطمینان دارم که مشتری خارجی از این محصولات استقبال می کند.  به ویژه محصولاتی مثل زعفران، فرش و عطر ایرانی که مزیت رقابتی دارد. نکته مهم دیگر این است که در این بازار خبری از قیمت گذاری و دخالت دولت ها نیست. این بازاری است که به نحوی از شر دخالت دولت خارج بوده است. در این بازار از تعرفه های سنگین یا محدودیت هایی که برای دیگر بنگاه ها وجود دارد، خبری نیست. بنابراین قیمت براساس مکانیزم عرضه و تقاضا در بازار است که تعیین می شود. اینجا رقابت برای جلب اعتماد بیشتر حرف اول را می زند و در مورد حضور بین المللی غرفه داران هم همین است.

مقررات مربوط به تامین اجتماعی و مالیات از دردسرهای فضای کسب وکار است. فکر می کنید چقدر برای غرفه داران در باسلام مشکل زا شود؟

امیدوارم هیچ وقت مالیات و تامین اجتماعی سراغ این کسب وکارهای کوچک نرود یا دست کم زمانی به سراغ آن ها برود که بزرگ شده اند و بتوانند فشارها را تاب بیاورند. بهتر است قانونی داشته باشیم که تا مدت زمان مشخصی این کسب وکارها مالیاتی ندهند تا جان بگیرند و بتوانند به کار خود ادامه دهند.