رقابت‌پذیری اقتصادی شاخصی است که می‌تواند در عملکرد اقتصادی کشورها نقش مهمی داشته باشد. طبق تعریف مجمع جهانی اقتصاد رقابت‌پذیری اقتصادی به معنای وجود مجموعه‌ای از مؤسسات، سیاست‌ها و فاکتورهای مختلف در اقتصاد یک کشور است که می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری فعالیت‌های اقتصادی و افزایش راندمان شود. در ادامه این تعریف آمده است: «سوالی که بارها پرسیده شده این است که چه عواملی باعث می‌شود تا یک کشور در فهرست اقتصادهای رقابت‌پذیر وارد شود و پاسخ به این سؤال این است که هرچه در یک کشور زمینه برای پیشرفت اقتصادی و اجتماعی و انسانی فراهم‌تر باشد، آن کشور می‌تواند قدرت رقابت‌پذیری بالاتری داشته باشد.»

اما بارها این سؤال مطرح می‌شود که چرا این شاخص محاسبه می‌شود و این رده‌بندی‌ها چه اهمیتی دارد. موسسه مطالعاتی‌ام ام دی در پاسخ به این سؤال نوشته است: «افزایش قدرت رقابت‌پذیری اقتصادی یک کشور به معنای افزایش سطح رفاه مردم ساکن در آن کشور و افزایش فرصت‌های شغلی در اختیار مردم است. مطالعات نشان داده است اقتصادهای رقابت‌پذیر، اقتصادهایی هستند که توان رشد پایدار اقتصادی را دارند و در جریان این رشد اقتصادی تمامی مردم بهبود وضعیت زندگی خود را تجربه خواهند کرد. در واقع رشد اقتصادی در این کشورها تنها به طبقه خاصی منفعت نمی‌رساند بلکه تمامی مردم کشور از آن سود خواهند برد. به تعبیر بهتر تمامی مردم کشور از میوه‌های رشد اقتصادی بهره‌مند می‌شوند و کاهش فاصله طبقاتی اقتصادی را تجربه خواهند کرد.»

رقابت‌پذیرترین اقتصادهای دنیا در سال ۲۰۲۰ کدام‌اند

 موسسه مطالعاتی‌ای ام دی در سال جاری، سی و دومین گزارش رقابت‌پذیری اقتصادی خود را منتشر کرد. در این گزارش ۶۳ کشور دنیا بر مبنای شاخص رقابت‌پذیری با هم مقایسه و برترین کشورها انتخاب شده‌اند. جالب این‌جاست که در سال جاری اقتصادهای بزرگی مانند امریکا و چین شاهد افت جایگاه خود نسبت به سال قبل بودند و اقتصادهای کوچک ارتقای جایگاه را تجربه کرده‌اند.

طبق گزارش این موسسه، سنگاپور برای دومین سال متوالی به عنوان رقابت‌پذیرترین اقتصاد دنیا معرفی شده است و کشورهای دانمارک و سوئیس و هلند و هنگ‌کنگ جایگاه دوم تا پنجم این فهرست را به خود اختصاص داده‌اند. آرتورو بریس رئیس مرکز مطالعات رقابت‌پذیری جهانی و استاد رشته فاینانس در این زمینه گفت: «اقتصادهای کوچک در سال جاری عملکرد بهتری نسبت به کشورهای بزرگ داشتند زیرا این کشورها در مقابله با پاندمی کرونا موفق‌تر از کشورهای بزرگ عمل کردند. کشورهایی که بالاترین شاخص رقابت‌پذیری اقتصادی را دارند به عنوان کشورهایی که بیشترین امکان جذب سرمایه‌های خارجی را دارند معرفی می‌شوند. این کشورها می‌توانند با سرعت بالاتری رشد کنند و بازار کار پویاتری داشته باشند.»

طبق این گزارش در سال ۲۰۲۰ کشورهای سوئد و نروژ و کانادا و امارات در این رده‌بندی جایگاه ششم تا نهم را داشتند و امریکا در این فهرست جایگاه دهم را به خود اختصاص داد.

بر طبق گزارش تهیه شده در سال ۲۰۲۰ تایوان در فهرست رقابت‌پذیرترین کشورهای دنیا جایگاه ۱۱ را دارد و قطر چهاردهمین کشور فهرست است، در حالی که کشورهای آلمان و استرالیا به ترتیب جایگاه هفده و هجده را به خود اختصاص داده‌اند. چین در این رده‌بندی جایگاه بیست، عربستان سعودی جایگاه بیست و چهار، مالزی جایگاه بیست و هفت، فرانسه جایگاه سی و دو، و اندونزی جایگاه چهل را دارد.

 در انتهای این فهرست کشورهای ونزوئلا، آرژانتین و مغولستان قرار دارند. کشورهای هند و ترکیه و روسیه به ترتیب جایگاه ۴۳ و ۴۶ و ۵۰ را دارند.

دلیل موفقیت سه کشور اول فهرست چیست

در مورد دلیل موفقیت سه کشور اول این فهرست مطالعات زیادی انجام شده است. در مورد سنگاپور عملکرد اقتصادی بسیار قدرتمند کلید موفقیت محسوب می‌شود که دلیل این قدرت هم حجم بالای سرمایه‌گذاری و تجارت خارجی در این کشور آسیایی است. از طرف دیگر بازار کار این کشور بسیار پویا و نرخ اشتغال بسیار بالا است. مطالعات نشان داده است طی یک دهه اخیر همواره نرخ بیکاری در این کشور پایین‌تر از نرخ بیکاری طبیعی بوده است و همین مسئله رشد تقاضا و مصرف را نیز به همراه آورده است.

در گزارش این موسسه آمده است: «سنگاپور دارای عملکردی پایدار در حوزه سیستم‌های آموزشی و زیرساخت‌های تکنولوژیکی و مخابراتی و صادرات تکنولوژی‌های های-تک است و همین مسئله نقشی مهم در تقویت جایگاه اقتصادی این کشور دارد.»

دانمارک که دومین کشور این فهرست است به دلیل قدرت بالای اقتصادش و پویایی بازار کارش امتیاز زیادی دریافت کرده است. البته کارآمدی سیستم بهداشت و آموزش هم باعث شد تا این کشور فرصت زیادی برای افزایش قدرت رقابت خود در عرصه رقابت‌پذیری داشته باشد. در میان کشورهای اروپایی، دانمارک بیشترین موفقیت را در جذب سرمایه‌های خارجی داشت که دلیل این مسئله قوانین حمایتی از سرمایه‌گذاران خارجی بود. از طرف دیگر راندمان بالای فعالیت‌های اقتصادی در این کشور و بهره‌وری نیروی کار هم در این بخش اثرگذار بوده است. در پنج سال اخیر دانمارک به عنوان کارآمدترین کشور در حوزه کسب و کار در قاره سبز معرفی شده است.

در سومین جایگاه کشور سوئیس قرار دارد که با افزایش تدریجی جایگاه خود توانسته است این رتبه را در سال ۲۰۲۰ از آن خود کند. طبق گزارش منتشرشده توسط موسسه‌ای‌ام دی در سال ۲۰۱۸ سوئیس جایگاه پنجم دنیا در فهرست کشورهای رقابت‌پذیر را داشت و در سال گذشته توانست به جایگاه چهارم برسد ولی در سال ۲۰۲۰ سومین جایگاه را از آن خود کرد. دلیل این پیشرفت سریع در کشور سوئیس افزایش حجم و ارزش تجارت بین‌المللی این کشور بود. این فاکتور افزایش نرخ رشد اقتصادی و تقویت عملکرد اقتصادی این کشور را به همراه داشت. از طرف دیگر سوئیس دارای زیرساخت‌های علمی بسیار قدرتمندی است و سیستم‌های آموزشی و بهداشتی بسیار کارآمدی دارد که این فاکتورها هم باعث ارتقای مداوم جایگاه این کشور در میان کشورهای رقابت‌پذیر در دنیا شده است.

کدام کشورها ارتقای جایگاه را تجربه کردند

کشور نروژ در سال جاری جایگاه هفتم فهرست را به خود اختصاص داده است در حالی که در سال گذشته جایگاه یازدهم را داشت. دلیل افزایش چهارپله‌ای جایگاه این کشور در فهرست اقتصادهای رقابت‌پذیر دنیا را می‌توان بهبود فضای کسب و کار و افزایش حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی ذکر کرد. بریتانیا هم در این بازه یک‌ساله توانست از جایگاه ۲۳ به جایگاه ۱۹ برسد. نظریه‌های مختلفی در مورد دلیل ارتقای جایگاه بریتانیا وجود دارد از جمله اینکه برگزیت باعث شده است تا سیاست‌های اجراشده برای تقویت فضای کسب و کار در این کشور افزایش پیدا کند. دولت بریتانیا برای موفقیت‌آمیز بودن دوره گذر از بحران برگزیت می‌خواهد زمینه را برای ایجاد انگیزه برای کارافرینی در کشور فراهم کند و قوانین دست و پاگیر در این حوزه را از میان برداشته است. در سال جاری بریتانیا به عنوان بیستمین کشور دنیا از نظر کارایی فضای کسب و کار معرفی شد در حالی که در سال ۲۰۱۹، جایگاه سی و یکم را از نظر کارایی فضای کسب و کار داشت.

ارتقای جایگاه بریتانیا در فهرست رقابت‌پذیرترین اقتصادهای دنیا در شرایطی اتفاق افتاده است که همسایه‌اش یعنی فرانسه با یک پله تنزل جایگاه نسبت به سال قبل، جایگاه سی و دو را در میان اقتصادهای رقابت‌پذیر داشت.

از دیگر کشورهایی که در سال ۲۰۲۰ توانسته است جایگاه بهتری در فهرست اقتصادهای رقابت‌پذیر دنیا کسب کند، کانادا است. در سال جاری کانادا جایگاه هشتم را دارد در حالی که در سال ۲۰۱۹ جایگاه سیزده این فهرست را به خود اختصاص داده بود. دلیل ارتقای جایگاه این کشور هم بهبود بازار کار است؛ البته باز بودن جامعه و دارا بودن اقتصاد باز هم در این رشد بی‌تأثیر نبود.

در امریکای لاتین شاهد تغییرات کمی در جایگاه کشورها در یک سال مورد مطالعه بودیم. در سال گذشته بهترین جایگاه در عرصه اقتصادهای رقابت‌پذیر به شیلی اختصاص داشت که برابر با ۳۸ بود و پایین‌ترین جایگاه هم به ونزوئلا اختصاص داشت که برابر با ۶۳ بود.

کدام کشورها جایگاهشان نسبت به قبل کاهش یافته است

آمارها نشان می‌دهد برای دومین سال متوالی جایگاه امریکا در فهرست کشورهای رقابت‌پذیر دنیا کاهش یافته است. این کشور در گزارش سال ۲۰۱۸ جایگاه اول فهرست را داشت و در سال ۲۰۱۹ این جایگاه را به سنگاپور تحویل داد و خود در جایگاه سوم قرار گرفت؛ ولی با همه‌گیری کرونا و تشدید بحران‌های اقتصادی در این کشور بزرگ، در سال ۲۰۲۰ امریکا جایگاه دهم فهرست را از آن خود کرد. مرکز مطالعاتی‌ای ام دی در گزارش خود در مورد وضعیت امریکا نوشت: «جنگ‌های تجاری که در اوایل ریاست جمهوری دونالد ترامپ در امریکا آغاز شده است، باعث شد هردو کشور امریکا و چین قدرت رقابت خود را در دنیا از دست بدهند و فرصت رشد اقتصادی از هر دو کشور گرفته شود. باید پذیرفت یکی از عوامل اثرگذار در رشد اقتصادی، تجارت آزادانه کالا و خدمات است و مانع‌تراشی در این مسیر می‌تواند وقفه‌هایی در مسیر رشد اقتصادی کشورها ایجاد کند.»

در ادامه آمده است: «این دو کشور که پیش‌تر در میان سریع‌ترین و قدرتمندترین اقتصادهای دنیا بودند، حال جایگاه‌های دهم و بیستم را در فهرست رقابت‌پذیرترین اقتصادهای دنیا دارند و حجم و ارزش تجارت بین‌المللی آنها تنزل یافته است. بر مبنای این گزارش چین هم از جایگاه ۱۴ در سال ۲۰۱۹ به جایگاه ۲۰ در فهرست اقتصادهای رقابت‌پذیر دنیا تنزل جایگاه داد.»

از دیگر کشورهایی که در یک سال گذشته افت جایگاه را تجربه کرد، هنگ‌کنگ است. این کشور در سال ۲۰۲۰ جایگاه پنجم را دارد ولی در سال ۲۰۱۹ جایگاه دوم فهرست را به خود اختصاص داده بود. دلیل کاهش جایگاه این کشور را می‌توان افت عملکرد اقتصادی این کشور، افزایش تنش‌های اجتماعی داخلی و کاهش سرمایه‌گذاری‌های خارجی در کشور دانست. جایگاه امارات هم در بازه یک‌ساله مورد مطالعه از رتبه پنجم به نهم فهرست تنزل یافته است و تأثیر بحران‌های ایجادشده در بازار نفت و تنش‌های منطقه خاورمیانه در این افت جایگاه اثبات شده است.