مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت کار در گزارشی به تحلیل آماری روند تورم پرداخته است. طبق این گزارش، نرخ تورم در کشور براساس گروه‌های هزینه‌ای به‌صورت ماهانه قابل‌سنجش و ارائه است کـه هریـک از گروه‌ها ضرایب دارای اهمیت متفاوتی هستند. از بین 12 گروه عمده هزینه، 4 گروه «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها»، «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها»، «بهداشت و درمـان» و «حمل‌ونقل» بـه ترتیب دارای بیشترین وزن در سبد خانوار هستند به‌طوری‌که بـیش از 76 درصـد از ضـریب اهمیـت سـبد کالاهـا و خدمات موردنیاز خانوارهای کشور و نیز مناطق شهری و روستایی را به خود اختصاص داده‌اند کـه البتـه از ایـن میـان، سهم دو گروه «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها» و «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها»، بیش از 59 درصد است. ازاین‌رو در گزارش حاضر وضعیت شاخص مذکور برای 4 گروه فوق موردبررسی قرارگرفته است.

آن‌طور که از مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت کار برمی‌آید: در آبان ماه 99 نسبت به ماه قبل (تورم ماهانه) گروه‌های «سبزیجات» (گوجه‌فرنگی، پیاز، فلفل دلمه‌ای، لوبیا سبز، سیب‌زمینی) با 36.3 درصد، «گوشت قرمز و گوشت ماکیان» (مرغ ماشینی، گوشت گاو یا گوساله، گوشت گوسفند) با 19.1 درصد و «روغن هاها و چربی» (روغن نباتی جامد، کره غیرپاستوریزه، روغن مایع) با 18.7 درصد بالاترین نرخ تورم ماهانه را داشته‌اند که به نظر می‌رسد تغییر فصل و پایان برداشت برخی سبزیجات و صیفی‌جات در زمینه‌ای کشاورزی و شروع عرضه تولیدات گلخانه‌ای، قاچاق دام توسط برخی افراد سودجو، افزایش هزینه‌های تولید ناشی از بالا رفتن قیمت نهاده‌های دامی، تغییر نحوه ارز تخصیصی به واردات مواد اولیه روغن‌ها در افزایش قیمت این اقلام تاثیرگذار بوده است. گروه «حمل‌ونقل» با منفی 1.1 درصد کمترین نرخ تورم ماهانه را داشته است که ناشی از کاهش قیمت انواع اتومبیل‌سواری نسبت به ماه قبل است.

تورم نقطه‌به‌نقطه در آبان ماه 1399 نشان می‌دهد که گروه‌های «حمل‌ونقل» با 96.5 درصد و «سبزیجات» با 91.8 درصد و «میوه و خشکبار» با 65.2 درصد بالاترین نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه را داشته‌اند که در مقایسه با مهر 1399 گروه «سبزیجات» جایگزین گروه «نان و غلات» شده است. در این بخش گروه «آب، برق و سوخت» با 9.7 درصد کمترین نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه را داشته است.

علاوه بر این، طی 12 ماهه منتهی به آبان ماه 1399 (تورم سالانه)، گروه‌های «حمل‌ونقل» با 63.7 درصد، «چای، قهوه، کاکائو، نوشابه و آب‌میوه (نوشابه‌های غیرالکلی)» با 39.9 درصد و «نان و غلات» با 37.3 درصد بالاترین نرخ تورم 12 ماهه را داشته‌اند که در مقایسه با مهر 1399 نیز همین روال بوده است. گروه‌های «محصولات خوراکی طبقه‌بندی نشده در جای دیگر» با 9.0 درصد، «ارتباطات» با 10.0 درصد و «گوشت قرمز و گوشت ماکیان» و «آب، برق و سوخت» هر دو با 10.9 درصد کمترین نرخ تورم 12 ماهه را داشته‌اند.

در آبان 99، گروه «سبزیجات»، «گوشت قرمز و گوشت ماکیان» و «نان و غلات» بیشترین ضریب تأثیر را در افزایش تورم ماهانه داشته‌اند.

*امواج تورمی از چه سالی آمدند؟

طبق گزارش مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت کار، افزایش تورم در موج اول در سال 1387 را می‌توان حاصل افزایش نقدینگی در اقتصاد کشور دانست. موج دوم تورم در سال‌های 1390 تا 1392 را باید به دور اول تحریم‌ها مرتبط دانست.

شایان توجه است از دهه 1380 تاکنون، نرخ تورم تک‌رقمی فقط طی دو سال پیاپی 1395 و 1396 در مناطق شهری و روستایی، ثبت‌شده است.

 نرخ تورم روستایی طی سال‌های 1387 تا 1392 و نیز سال‌های 1395 تا 1398 از نرخ تورم شهری پیشی گرفته که به نظر می‌رسد به دلیل وابسته‌تر شدن روستاها به شهرها و افزایش شدت آن در شرایط تورمی خاص است. درهرصورت تأثیر تورم در سال‌های مذکور بر خانوارهای روستایی بیشتر بوده است.

در مناطق شهری، گروه «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها» دارای بیشترین وزن بوده، در حالی که در مناطق روستایی گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها» بیشترین وزن در سبد خانوار را به خود اختصاص داده است. ازاین‌رو می‌توان گفت هرگونه تغییر قیمت در این بخش‌ها اثرات متفاوتی بر خانوارهای روستایی و شهری دارد.

 افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل (به‌واسطه افزایش قیمت سوخت، افزایش قیمت قطعات خودرو و ...) به‌طور غیرمستقیم برافزایش قیمت‌ها در مناطق روستایی اثر بیشتری دارد. افزایش تورم در سال‌های اخیر را باید حاصل 4 عامل زیر دانست: «افزایش حجم نقدینگی؛ افزایش قیمت دلار؛ افزایش تورم انتظاری که تورم کاذب را در پی داشته است و افزایش تقاضای یک‌باره برای برخی از اقلام مانند مرکبات، مواد شوینده و... به علت شیوع بیماری کرونا.»

همچنین منفی شدن تورم ماهانه در اردیبهشت، خرداد و شهریور 1396 در مناطق روستایی و نیز اردیبهشت 1396 در مناطق شهری حاکی از نزدیک شدن کشور به شرایط بسیار مطلوب ازنظر تورم بود.

 از اردیبهشت 1397 تورم ماهانه با جهش‌های فزایندهای مواجه شده است که اصلی‌ترین علت آن را می‌توان تأثیر روانی تحریم‌ها دانست.

در سال 1399 نیز علاوه بر ادامه تحریم‌ها و بروز نوسانات نرخ ارز، موضوع شیوع ویروس کرونا با تأثیراتی که بر عرضه و تقاضای برخی اقلام خوراکی، شوینده و همچنین بسته شدن مرزها و متعاقباً تغییر در نحوه صادرات و واردات کالاها و اقلام ایجاد کرد، سبب بروز نوسانات و جهش‌های تورمی شد.