چیزی تا زمان تقدیم آخرین لایحه بودجه دولت روحانی به مجلس باقی نمانده است. تا به الان هم این لایحه به‌طور رسمی منتشرنشده و تنها صحبت‌های از آن مطرح‌شده است. اما آن‌طور که از صحبت مسئولان برآمده، قیمت دلار در بودجه 11 هزار و 500 تومان و قیمت نفت هم 40 دلار خواهد بود. به اعتقاد من هر دو این قیمت برای بودجه معقول است.

اما بحثی که درباره همه لوایح بودجه مطرح می‌شود، درصد وابستگی آنها به نفت است که در 40 سال گذشته هیچ‌وقت این مهم محقق نشده است. برای کاهش وابستگی بودجه به نفت، باید دیدگاه مسئولان تغییر کند. این دیدگاه هم ربطی به اصولگرا و اصلاح‌طلب ندارد. درواقع تجربه ثابت کرده، این دو طیف، در تصمیم‌های اقتصادی شبیه هم عمل می‌کنند. به طور مثال دولت روحانی تقریباً همان اقداماتی را انجام داد که دولت احمدی‌نژاد در طول دوره‌اش انجام داده است. این دولت معتقد است کسری بودجه‌اش را به شیوه غیرپولی تأمین کرده، اما تورم همین‌طور بالا رفته است. اگر روش غیرپولی بوده، چرا تورم این میزان بالا رفته است. اما دولت همچنان هم الان و هم در آینده خواهد گفت که ما از منابع پولی و بانک مرکزی و بانک‌ها استفاده نکردیم.

اما کاهش وابستگی اقتصاد به نفت مستلزم این است که در سیاست خارجی هم نوع نگاه به دنیا و اقتصاد با دگرگونی بنیادین و اساسی همراه شود. اما اگر همین جریان فکری که تا به الان بر اقتصاد کشور حاکم بوده، در آینده هم باشد چیزی تغییر نمی‌کند.

البته باید دقت کرد که مشکلات اقتصادی در کشور به‌اندازه‌ای است که دولت ناگزیر است برای مدت کوتاهی از درآمدهای نفتی برای حل آنها استفاده کند. دولت به‌غیراز نفت درآمد دیگری ندارد. تولید ناخالص داخلی در ده سال گذشته تقریباً ثابت باقی‌مانده و درآمد سرانه کاهش پیداکرده است. درعین‌حال، مشکلات کرونا، خدای‌نکرده نیازهای امنیتی، ناترازی های بانک‌ها، تأمین اجتماعی و صندوق‌های بازنشستگی هم وجود دارد که دولت را درگیر خود می‌کند. حل کردن این مسائل به درآمد نیاز دارد، درآمد دولت هم که نفت است. بنابراین برای حل مشکلات، دولت مجبور به استفاده از درآمدهای نفتی خواهد بود. اما این مسئله باید کوتاه‌مدت باشد. درواقع حتی در کوتاه‌مدت نمی‌توان به‌راحتی درآمدهای نفتی را کنار گذاشت و از آن استفاده نکرد.

بااین‌حال ما باید واقع‌بین باشیم. دولت مجبور است مشکلاتش را حل کند. بنابراین بهتر است بگوید در کوتاه‌مدت مجبور به استفاده از درآمدهای نفتی هستم. اما برنامه میان‌مدت تنظیم می‌کنیم تا با ساختارهای جدید، اول‌ازهمه بودجه عمومی دولت از درآمدهای نفتی جدا شود، و درنهایت اقتصاد از افسار وابستگی نفت رهایی پیدا کند.

وقتی دولت مدام برای هرکدام از مشکلات ریزودرشتش از صندوق توسعه وام می‌گیرد، یعنی همچنان به نفت وابسته است. حالا این وابستگی غیرمستقیم شده است.

ایران باید در عدم وابستگی به نفت مانند ژاپن و نروژ عمل کند. ژاپن اصلاً درآمد نفتی ندارد اما می‌بینیم که از ابرقدرت‌های اقتصادی دنیاست. نروژ هم تمام درآمدهای نفتی خود را وارد صندوق توسعه‌اش می‌کند که هیچ‌وقت این درآمد وارد اقتصادش نمی‌شود. درآمدهای نفتی نروژ خارج از اقتصاد این کشور سرمایه‌گذاری می‌شود. اما صندوق توسعه ما به‌کل متفاوت از صندوق توسعه نروژ است. آنها هیچ‌وقت از این درآمدهای نفتی حتی برای توسعه و رشد داخل کشور استفاده نمی‌کنند. شاید بخشی از درآمد که از طریق سرمایه‌گذاری منابع صندوق به‌دست‌آمده را استفاده کنند، اما هیچ‌وقت از اصل منابع داخل صندوق استفاده نمی‌کنند.

بااین‌حال، ما می‌دانیم که عدم وابستگی به نفت در کشور در کوتاه‌مدت ممکن نیست. اقتصاد ما اقتصاد نفتی است. به همین دلیل هم هر وقت نفت تحریم شود، اقتصاد ایران به هم می‌ریزد.