آنچه باعث شد ایران از گشایش‌های برجامی بهره‌مند نشود، قلدری ترامپ و زورگویی غیرمعقول او بود که با اعمال تحریم‌های سخت علیه شرکت‌ها و کشورهای همکار با ایران، اجازه عادی‌سازی شرایط را ندارد؛ حالا با فرض بهبود شرایط با حذف ترامپ از معادلات تصمیم‌گیری آمریکا، ایران باید قاعده مشخصی برای ازسرگیری همکاری‌های قبلی با محیط بین‌الملل داشته باشد و در این مسیر براساس منافع ملی، حتی با خود آمریکا نیز به‌عنوان یک کشور قانونی، روابط اقتصادی برقرار کند تا منافع آنها نیز در گرو حفظ هرگونه معاهده احتمالی باشد.
نکته دیگر اینکه در یادآوری برجام، این مسئله باید مدنظر باشد که زورگویی ترامپ باعث ترک همه شرکای تجاری و صنعتی ایران از کشور شد، پس اگر روزی قرار به بهبود اوضاع باشد، باید در مورد کسانی که همکاری با ایران را قطع کردند نیز مسئله زورگویی ترامپ مدنظر قرار گیرد و دلیل قطع همکاری آنها احصا شود. در این شرایط اگر شرکت یا کشوری چندین برابر روابط با ما، با آمریکا ارتباط داشته و به‌واسطه زورگویی ترامپ و حفظ تجارت خود با ایران قطع همکاری کرده، نمی‌توان اجازه ازسرگیری همکاری را به او نداد. مانند کشوری که سال‌ها شریک اول ایران در خرید نفت بوده و زیر سایه زورگویی ترامپ، نه‌تنها دیگر نفتی از ایران نخرید بلکه مجبور شد از برداشت پول بلوکه شده ایران نیز جلوگیری کند.
البته می‌توان تضامینی در همکاری‌های جدید برای شرکت‌های خارجی و کشورهای دیگر ایجاد کرد که در موارد احتمالی در آینده، قادر به ترک بی‌هزینه ایران و قطع رابطه با ما نباشند؛ اما دنیای تجارت، دنیای بده بستان و چانه‌زنی است و این احتمال وجود دارد که خارجی‌ها با چنین شرایطی حاضر به همکاری با ما نشوند. پس یکی از اصول در گشایش‌های احتمالی این است که ایران با نگاهی به قواعد تجارت بین‌المللی و درک اثرات زورگویی ترامپ بر این فضا وارد میدان شود.
جدای از همه این حرف‌ها، باید «استفاده از توان داخلی و توجه به بومی‌سازی‌ها» اکیداً در هرگونه گشایش سیاسی و اقتصادی احتمالی مدنظر قرار بگیرد؛ چراکه اگر چیزی قرار است ما را از تکرار آسیب‌های تحریم ایمن کند، ارج نهادن به همین توان داخلی و بومی‌سازی‌هاست. ما در جریان تحریم‌ها گرچه با حذف شدن از نظام بانکی و نقل‌وانتقال پول جهانی آسیب جدی دیده‌ایم اما به‌جز نظام پولی، در صنایع و حوزه‌ها نیز از جایی ضربه خورده‌ایم که به بیرون وابستگی داشته‌ایم. در حقیقت تحریم ما را ناچار کرد در برخی از حوزه‌ها به بومی‌سازی بپردازیم و به توان داخلی میدان بدهیم ازاین‌رو یکی از نکاتی که در هرگونه عادی‌سازی روابط بین‌الملل باید مدنظر قرار بگیرد، این است که بومی‌سازی‌ها در معرض خطر قرار نگیرند و به‌جای سرکوب شدن با واردات و رقیب تراشی، امکان ارتقای توانمندی و کیفیت با استفاده از تعامل با خارج و دریافت دانش فنی روز را پیدا کنند.

منبع : روزنامه همشهری