*زیست‌شناس مشهور آمریکایی، استاد مطالعات جمعیت در دانشگاه استنفورد و نویسنده کتاب تاثیرگذار «بمب جمعیت» در ۱۹۶۸

 از من درباره آینده زمین پس از کرونا، وضعت جمعیتی‌اش و مبحث انقراض پرسیدید. این سؤال خیلی بزرگی است چون وضعیت جمعیت انسان‌ها و جمعیت سیستم‌هایی که از زندگی ما حفاظت می‌کنند - دیگر موجودات زنده این سیاره - به شدت به یکدیگر وابسته‌اند و ما حالا در میانه بحران بیماری‌ای جهانگیر هستیم که هم بر وضعیت ما و هم بقیه موجودات زنده کره زمین تأثیر می‌گذارد. تعداد بالای جمعیت نژاد انسانی ما را به شدت در برابر بیماری‌های واگیردار آسیب‌پذیر کرده است. چون هرچه جمعیت بیشتر، احتمال انتقال یک ویروس یا باکتری از یک گونه حیوانی به انسان بیشتر می‌شود. ما به خاطر جمعیت‌مان زیست‌گاه تعداد زیادی از موجودات زنده - به‌خصوص حیوانات بزرگ‌تر - را نابود کرده‌ایم این باعث شده شرایط زندگی برای جوندگان (مثل موش) که می‌توانند بیماری‌ها را منتقل کنند بهتر شود. علاوه بر این ما گروه‌های زیادی از مردم را داریم تلاش می‌کند حیوانات را از زیستگاه‌های طبیعی‌شان بیرون بیاورند و در بازار عرضه کنند. نمونه کلاسیک این روند را می‌توانید در چین و آسیای جنوب شرقی مشاهده کنید: در بازارهای تره‌بار این کشورها هر چیزی از گربه زَبّاد تا مورچه‌خوار و خفاش پیدا می‌شوند و این‌ها حاملان ویروس‌های هستند که علاقه زیادی به انتقال به انسان دارند.

ما در میانه ششمین دوران انقراض گسترده گوناگونی زیستی روی زمین قرار داریم و این تنها دوران انقراضی است که ما دقیقاً می‌دانیم عامل اصلی‌اش چیست. عاملش جمعیت بالای انسان‌ها و شکل فعالیت‌های آنهاست. ما همین حالا هم توانسته‌ایم بخش عظیمی از موجودات زنده دیگر را نابود کنیم و آنها در واقع سیستم‌های حامی زندگی ما بودند و حالا داری بهایش را می‌پردازیم. مسئله اینجاست که در بلندمدت تنوع زیستی باقی‌مانده کره زمین هم همراه با ما سقوط خواهد کرد. ما علاوه بر نابودی خودمان، بقیه را هم به نابودی خواهیم کشاند.

معضل مصرف

مسئله البته فقط جمعیت بالای ما نیست. تعداد بالای ثروتمندان هم عامل مهمی به حساب می‌آید چون پولدارها مصرف بسیار بالاتری دارند. حالا تعداد انسان‌ها را اگر ضرب‌در میانگین مصرف کنم به رقم عظیمی می‌رسیم که مصرف کل ما روی زمین است. اگر به جای کلمه «مصرف» از کلمه واقعی‌تر «استخراج» استفاده کنیم می‌بینیم که ما به طور باورنکردنی‌ای در حال استخراج بی‌رویه از زیست‌کره سیاره‌مان هستیم و تحقیقات نشان می‌دهد که حتی با سطح استاندارد زندگی نسبتاً رقت‌آور کنونی در زمین - که اکثر مردم دنیا در حد میانگین آمریکایی‌ها زندگی نمی‌کنند - ما دو برابر حدی که ظرفیت زمین اجازه می‌دهد در حال مصرفیم. یعنی برای آنکه بتوانیم اوضاع زمین را در بلندمدت دست کم همین‌طور حفظ کنیم باید نصف این میزان مصرف داشته باشیم. ما با آغاز جنگ جهانی دوم مجبور شدیم الگوهای مصرف‌مان را تغییر دهیم و چنین چیزی حالا هم امکان دارد.

بازگشت به کدام نرمال؟

مردم و رسانه‌ها این روزها برای کشف واکسن کرونا لحظه‌شماری می‌کنند تا ما بتوانیم به وضعیت «نرمال» سال گذشته برگردیم. نرمال؟ وضعیت ما روی کره زمین به شدت غیر طبیعی بوده است.

گونه انسان خردمند (Homo sapiens) حدود ۳۰۰ هزار سال است که روی زمین حضور دارد و تعداد ما فقط طی ۳۰۰ سال گذشته ۱۵ برابر شده است. طی همین سیصد سال است که ما اتمسفر خود را به نابودی کشانده‌ایم، اکثر حیوانات بزرگ را از زمین محو کرده‌ایم، جنگل‌های کهن را نابود کرده‌ایم، منابع طبیعی غیرتجدیدپذیرمان را مصرف کرده‌ایم و بخش عمده خاک‌های حاصل‌خیز و منابع آب‌های شیرین زیرزمینی را از بین برده‌ایم.

گونه ما به کمک ابداع کشاورزی توانست این‌گونه روی زمین گسترده شود. شهرها به وجود آمدند، مالکیت خصوصی شکل گرفت و همراه آن نابرابری به وجود آمد و ارتش برای حفاظت از مالکیت خصوصی افراد ثروتمند زاده شد. ما همراه با کشاورزی، برده‌داری، نژادپرستی، سلاح‌های سنگین و مرزهای غیرمنصفانه را هم ابداع کردیم.

وضعیت کنونی در بلندمدت دوام نخواهد آورد. نرمال اینجا سقوط فاجعه‌بار تمدن جهانی است.

سیاست‌مداران دنیا در مورد هرچیز اختلاف نظر داشته باشند، سر یک مسئله تفاهم دارند: راه‌حل همه مشکلات «رشد» اقتصادی است. اما در اصل رشد چند صد سال اخیر مشکل اصلی زمین بوده است. اینکه بشر بتواند جلوی این روند جمعیتی و اقتصادی را بگیرد دور از ذهن به نظر می‌رسد، اما کرونا نشان داد با ادامه روند کنونی آینده چه طعمی خواهد داشت. می‌شود با اقدامات کوچک شروع کرد: از وضع مالیات روی تولیدکنندگان دی‌اکسید کربن یا آموزش به بچه‌ها در مورد زمین و محیط زیست.

ممکن است حرف‌هایم غیرعملی به نظر برسند. اما در بلندمدت هیچ‌چیز کشنده‌تر و غیرعملی‌تر از بازگشت ما به نرمال سال پیش نیست.