انتشار کربن یکی از عوامل بسیار مهم در آلودگی هوا و تغییرات مخرب زیست محیطی در دنیا است و تلاش برای مقابله با انتشار کربن هم به عنوان یک اصل مهم مد نظر قرار گرفته است. به همین دلیل مطالعات زیادی در مورد میزان انتشار کربن هر بخش از اقتصاد انجام شد.

 مرکز مطالعاتی ریستاد انرژی اخیراً گزارشی در مورد میزان دی اکسید کربن منتشرشده در فعالیت‌های بالادستی صنعت نفت و گاز طبیعی در ده کشور بزرگ تولیدکننده نفت در دنیا ارائه داد. این سومین سالی است که گزارش موسسه ریستاد انرژی تهیه شده است و در گزارش اول که در سال ۲۰۱۸ ارائه شده بود امریکا به عنوان کشوری که آلاینده‌ترین صنعت نفت و گاز دنیا را دارد معرفی شد. در آن سال در نتیجه فعالیت‌های بالادستی صنعت نفت و گاز در امریکا ۱۳۳ میلیون تن گاز دی اکسید کربن منتشر شد و کشورهای روسیه و کانادا با انتشار به ترتیب ۱۱۶ میلیون تن و ۱۱۴ میلیون تن گاز دی اکسید کربن در جایگاه دوم و سوم قرار گرفتند. موسسه مطالعاتی ریستاد انرژی در بخش ابتدایی این گزارش با تشریح دلیل انجام این مطالعه و اهمیت توجه به مسائل زیست محیطی در شرایط کنونی حاکم بر اقتصاد دنیا نوشت: «هدف اصلی از تهیه این گزارش مطالعه میزان کربن منتشرشده از فعالیت‌های بالادستی صنعت نفت در دنیا و میزان تمرکز کشورها روی به‌کارگیری تکنولوژی‌های کم‌آلاینده بود. بررسی‌های ما نشان داده است تولید نفت شیل از نفت خاورمیانه آلاینده‌تر است و برای اینکه در مقابل این آلودگی ایستادگی شود باید از تکنولوژی‌های جدید استفاده شود.

 البته امریکا توانسته است میزان انتشار کربن به ازای هر بشکه نفت تولیدی را کم کند ولی بازهم باید سرمایه‌گذاری‌های بیشتری انجام شود که در وضعیت قیمتی کنونی این سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر نیست.»

این مرکز برای مقایسه این کشورها از واحدی به نام شدت انتشار کربن استفاده کرده است. شدت انتشار کربن به معنای میزان انتشار گاز دی اکسید کربن به ازای معادل هر بشکه نفت یا گاز تولیدی در کشور است. کشورهایی مانند ایران که هم صنعت نفت دارند و هم گاز، مجموع تولید آنها در نظر گرفته شده است ولی کشورهایی مانند عراق که صنعت گاز طبیعی ندارند، تنها تولید نفت در آنها معیار سنجش است.

کانادا آلاینده‌ترین صنعت نفت دنیا را دارد

این موسسه مطالعاتی با اشاره به این مطلب که در سال ۲۰۱۸ امریکا بیشترین میزان انتشار آلودگی به ازای هر بشکه نفت تولیدی در دنیا را داشت نوشت: «...اما در گزارش سال جاری وضعیت کمی تغییر کرده است. آمارهای سال گذشته نشان داد کانادا بالاترین شدت انتشار دی اکسید کربن به ازای هر بشکه نفت تولیدی را دارد در حالیکه کشور نفت‌خیز نروژ در رده کشورهایی قرار می‌گیرد که کمترین انتشار کربن را به خود اختصاص داده است.»

شدت انتشار کربن در ازای تولید هر بشکه نفت در کشور کانادا برابر با ۳۹ کیلوگرم است که سه تا پنج برابر متوسط انتشار کربن به ازای هر بشکه نفت تولیدشده در دنیا است. طبق مطالعات انجام‌شده در سال گذشته به طور متوسط در ازای تولید هر بشکه نفت در دنیا ۱۸ کیلوگرم دی اکسید کربن تولید شده بود. در این سال کشور کانادا در مجموع ۱۱۴ میلیون تن دی اکسید کربن تولید کرد و یکی از آلاینده‌ترین صنایع نفت و گاز دنیا را داشت.

یک دلیل مهم در بالا بودن میزان انتشار کربن از پروژه‌های نفتی کانادا را می‌توان تولید نفت شیل در این کشور دانست که پروژه‌ای پرهزینه‌تر و آلاینده‌تر از تولید نفت عادی است.

عراق در جایگاه دوم است

عراق دومین کشور این فهرست است و برای تولید هر بشکه نفت در این کشور بالغ بر ۳۱ کیلوگرم دی اکسید کربن منتشر می‌شود. ضعف زیرساخت‌های صنعت گاز طبیعی در عراق باعث شده است تا در فرایند تولید نفت، حجم بالایی گاز طبیعی شعله‌ور شود و خود به انتشار کربن بیشتر در فرایند تولید نفت بینجامد. این در حالی است که در کشور نروژ از دهه ۱۹۷۰ میلادی شعله‌ور کردن گاز طبیعی در پروژه‌های نفتی و به منظور استخراج نفت ممنوع شده است و شماری از کشورهای فعال در زمینه محیط زیست هم این سیاست را اجرا کرده‌اند. این کشور در سال گذشته به طور متوسط ۵ میلیون بشکه نفت در هر روز تولید کرده است و سالانه ۵۶ میلیون تن دی اکسید کربن تولید کرده است.

ایران کجای این فهرست است

طبق این گزارش در سال گذشته ایران برای تولید هر بشکه نفت ۲۱ کیلوگرم دی اکسید کربن تولید کرده بود. در این سال میزان دی اکسید کربن تولیدشده در صنعت نفت ایران برابر با ۶۶ میلیون تن بود و در زمره کشورهای بزرگ تولیدکننده دی اکسید کربن قرار گرفت. ایران در رده‌بندی ارائه‌شده توسط این مرکز مطالعاتی جایگاه سوم را دارد و قبل از کشورهای چین و روسیه قرار گرفته است. در سال گذشته تولید دی اکسید کربن در این دو کشور به ترتیب برابر با ۱۶ کیلوگرم و ۱۴ کیلوگرم به ازای هر بشکه نفت بود. البته چین کشور نفت‌خیزی محسوب نمی‌شود و تنها ۶.۹ میلیون بشکه نفت در روز تولید کرد و کل دی اکسید کربن منتشر شده در سال قبل در نتیجه تولید نفت برابر با ۳۶ میلیون تن بود ولی روسیه که یکی از کشورهای بزرگ مالک ذخایر انرژی در دنیا است بالغ بر ۱۱۶ میلیون تن دی اکسید کربن را روانه جو زمین کرد.

امریکا، عربستان، قطر و امارات به ترتیب جایگاه ششم تا نهم این فهرست را دارند که میزان دی اکسید کربن منتشر شده از این کشورها در ازای تولید هر بشکه نفت بین ۱۲ کیلوگرم تا ۷ کیلوگرم است. اما میزان دی اکسید کربن تولیدشده در صنعت نفت امریکا در سال قبل از مرز ۱۳۳ میلیون تن گذشته است.

نروژ پاک‌ترین صنعت نفت دنیا را دارد

طبق این گزارش که بر مبنای اطلاعات سال ۲۰۱۹ تهیه شده است نروژ در ازای تولید هر بشکه نفت در بازار جهانی تنها ۷ کیلوگرم دی اکسید کربن تولید کرد و به عنوان پاک‌ترین صنعت نفت دنیا معرفی شد. این کشور در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی مکانیزم قیمت‌گذاری دی اکسید کربن را معرفی و اجرا کرد و در کنار آن، سیستم تجارت کربن اتحادیه اروپا را هم اجرا می‌کرد. همین مسئله سبب شد تا فعالان حوزه انرژی در این کشور توجه بیشتری به میزان کربن منتشر شده در جریان فعالیت اقتصادی خود داشته باشند و به‌کارگیری تکنولوژی‌های کم‌کربن و توجه به مسائل زیست محیطی در این کشور بیش از پیش اهمیت پیدا کند.

 در نتیجه توجه دولت نروژ به مسائل زیست محیطی بود که بسیاری از حوزه‌های نفتی فراساحلی این کشور به طور کامل با نیروی برق کار می‌کنند و در نتیجه انتشار کربن در نتیجه کار در این حوزه‌های نفتی به حداقل رسیده است. بررسی‌های انجام شده توسط صنعت نفت کشور نروژ نشان می‌دهد در شماری از پروژه‌های نفتی این کشور هیچ ردپایی از انتشار کربن دیده نمی‌شود که موفقیت بزرگی برای آنها محسوب می‌شود.

قیمت نفت چقدر خواهد شد

مسئله دیگری که در بازار نفت و گاز اهمیت دارد، قیمت این منابع انرژی است زیرا اگر قیمت این منابع درسطح بالایی باشد سرمایه‌گذاری شرکت‌های نفتی در این صنعت افزایش می‌یابد و امکان برخورداری از تکنولوژی‌های باکیفیت‌تر هم بیشتر می‌شود. این مسئله امکان کنترل انتشار کربن را هم فراهم خواهد کرد.

این مرکز مطالعاتی متوسط قیمت نفت با تاکید بر این نکته که در سال جاری ما شاهد افزایش قیمت نفت در بازار جهانی خواهیم بود ولی این روند افزایشی کند خواهد بود نوشت: «بدون شک ازنیمه دوم امسال قیمت نفت در بازار جهانی رشد می‌کند که دلیل آن را می‌توان کاهش عرضه نفت توسط کشورهای اوپک پلاس و کاهش تولید نفت شیل امریکا به دلیل افت قیمت نفت در بازارهای جهانی دانست. اما این روند افزایشی بسیار کند خواهد بود و رشد ناگهانی قیمت محقق نمی‌شود. بر مبنای این مطالعه در فصل چهارم امسال متوسط قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال برابر با ۴۸ دلار امریکا خواهد بود وتافصلآخرسال ۲۰۲۱ این روند افزایشی ادامه دارد تا اینکه هر بشکه نفت در بازار جهانی با قیمت ۶۱ دلار مبادله خواهد شد.»

ریستاد انرژی متوسط قیمت هر بشکه نفت در بازار جهانی در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ میلادی را به ترتیب ۵۹ دلار و ۵۵ دلار اعلام کرد و تاکید کرد که روزهای فروش نفت صد دلاری به پایان رسیده است و تا  نیمه دهه جاری میلادی این تجربه در دنیا تکرار نمی‌شود. یک دلیل مهم برای باقی ماندن قیمت نفت در سطح ۶۰ دلار طی دو سال آینده را می‌توان ثبات هزینه‌های تولید نفت دانست که در این روزهای رکود اقتصادی این مسئله ادامه خواهد داشت. اولیور مورس یکی از تحلیل‌گران بازار نفت در موسسه اس اند پی گلوبال در این مورد به ورلد اویل گفت: «ما با شرایط تازه‌ای در بازار نفت روبه‌روهستیم و باید به این وضعیت تازه عادت کنیم. در این شرایط تازه متوسط قیمت نفت در بازار جهانی پایین‌تر است و اقتصادهای صادرکننده باید سیاست‌های اقتصادی خود را متناسب با این وضعیت تنظیم کنند. مطالعات ما نشان داده است که بازار نفت دنیا در قیمتی زیر ۶۰ دلار به تعادل خواهد رسید و حداقل تا سال ۲۰۲۵ میلادی قیمت نفت در همین سطح باقی می‌ماند.»

وی ادامه داد: «نمی‌توان به درستی گفت سطح قیمت تعادلی نفت در بازه سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ میلادی برابر با ۵۵ دلار است یا ۴۰ دلار، ولی با اطمینان می‌توان گفت که این قیمت کمتر از ۶۰ دلار است و احتمال اینکه بالاتر از ۴۵ دلار باشد بیش از ۸۰ درصد است.»