جوزف سانچزِ فیلیپینی در مدرسه‌ای خصوصی در امارات متحده عربی نگهبان بود و هفت سالی می‌شد که در این کشور کار می‌کرد. با بروز بحران کرونا، مدرسه تمام فعالیت‌هایش را آنلاین کرد و سانچز و عده‌ای دیگر از کار بیکار شدند. سانچز چهار ماه حقوق هم طلب دارد اما می‌گوید دیگر نمی‌خواهد بدون شغل در آن کشور بماند چون از پس هزینه‌هایش برنمی‌آید. پیش‌تر، او سه چهارم از دستمزدش را برای خانواده‌اش در فیلیپین می‌فرستاد اما حالا آنها هم بی‌پول مانده‌اند.

سانچز تنها یک نفر از یک میلیون کارگر اهل آسیای جنوبی است که در کشورهای عربی در آسیای غربی مشغول به کار بودند و بعد از بحران کرونا، به خاطر لغو پروازهای بین‌المللی حتی نتوانستند به وطن خود برگردند و بی‌پول و سرگردان شدند.

بر اساس پیش‌بینی‌ها، بحران کرونا می‌تواند به از دست رفتن ۹۰۰ هزار فرصت شغلی در امارات متحده عربی منجر شود. نشانه‌های کنار گذاشتن کارگران خارجی هم فراوان است. تعطیلی مدارس خصوصی که در امارات به شیوه تحصیلی هند اداره می‌شدند، یکی از این نشانه‌هاست. این چیزی است که کم‌تر کسی در میان خانواده‌های هندی در امارات انتظارش را داشت؛ به خصوص با توجه به اینکه در زمان اوج قیمت نفت، چنین مدارسی یک لیست انتظار بلند بالا داشتند و هر کسی نمی‌توانست فرزندش را در این مدارس نام‌نویسی کند.

البته باید به این نکته هم توجه داشت که بحران در بازار اشتغال حتی قبل از کرونا هم شروع شده بود و کاهش قیمت نفت باعث شده بود که تقاضا برای نیروی کار خارجی در کشورهای ثروتمند حوزه خلیج فارس کاهش پیدا کند. در این میان، کارگران خارجی که در برخی حرفه‌ها نیمی از فرصت‌های شغلی را پر کرده بودند، حتی پیش از بحران کرونا هم وضعیت دشواری را پیش روی خود دیده بودند. اما پولی که کارگران خارجی به کشورشان می‌فرستادند اصولاً برای اقتصادهای آسیای جنوبی بسیار مهم و مؤثر بود و حتی نیروی پیش‌برنده مصرف در این کشورها به شمار می‌آمد.

حالا این شرایط تغییر کرده و البته این تحول مختص به امارات نیست بلکه اوضاع در عربستان سعودی نیز به همین ترتیب است. در گزارشی که از چالش‌های مربوط به بحران کرونا توسط موسسه سرمایه‌گذاری جدوه منتشر شده، پیش‌بینی شده که فقط در سال جاری میلادی ۱.۲ میلیون نیروی کار خارجی از عربستان سعودی خواهند رفت. از سوی دیگر، بر اساس برنامه‌هایی که حکومت عربستان سعودی دنبال می‌کند، قرار بر این است که اتباع این کشور شغل‌های بیشتری را به عهده بگیرند و بنابراین بازار کار برای نیروهای خارجی به وضوح کوچک شده است. این برنامه به سعودی‌سازی معروف شده است. اما نکته اینجاست که چنین سیاست‌هایی در کوتاه‌مدت باعث ایجاد اختلال در اقتصاد کشوری مثل عربستان سعودی خواهد شد؛ چون شهروندان عربستان سعودی هیچ تمایلی به کار در مشاغل کم‌دستمزد نشان نمی‌دهند.

جالب اینجاست که در سال‌های اخیر، شرایط نامناسبی که بسیاری از کارگران خارجی در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از لحاظ اسکان و خورد و خوراک داشتند، باعث اعتراضات حقوق بشری شده بود و نهادهای بین‌المللی خواهان تغییر این شرایط شده بودند. این مسئله اما هیچ وقت حل نشد و حالا با بروز بحران کرونا، صورت مسئله به کل پاک شده است. همچنین رفتارهای نژادپرستانه با کارگران خارجی که بارها سوژه رسانه‌ها در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس شده بود، در زمان بحران کرونا وارد مرحله جدیدی شد، به طوری که حتی یک بازیگر کویتی به نام حیات الفهد پیشنهاد کرد کارگران خارجی را در میان بیابان قرنطینه کنند تا جا در بیمارستان‌ها برای شهروندان کویتی باز شود و این مسئله جنجال زیادی به پا کرد.

بر اساس آمار موجود، اتباع خارجی نیمی از نیروی کار در کشورهای حوزه خلیج فارس را تشکیل می‌دهند و اتباع هند، پاکستان، فیلیپین و سریلانکا بیشترین درصد یعنی بین ۷۰ تا ۸۰ درصد از آنها هستند. حضور این اتباع هم از لحاظ تأمین نیروی کار برای کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مؤثر بود و هم برای اقتصاد کشورهای متبوع آنها. درواقع یک موقعیت برد-برد به حساب می‌آمد. بازگشت آنها به کشورهایشان فشار جدیدی را بر اقتصاد آنها وارد خواهد کرد، به خصوص چون بازار اشتغال از قبل و به خاطر رکود ناشی از بحران کرونا دارد شرایط دشواری را سپری می‌کند. بخش بهداشت و درمان نیز وضعیت مشابهی دارد و باید فشار مضاعفی را با بازگشت این نیروهای کار به وطن‌شان تحمل کند.

مسئله پولی که کارگران خارجی برای خانواده‌هایشان در وطن‌شان می‌فرستادند، روی اقتصاد این کشورها تأثیر زیادی- حتی فراتر از سرمایه‌گذاری مستفیم خارجی یا کمک بین‌المللی- داشت و حتی مانعی در برابر شوک‌های اقتصادی به شمار می‌آمد. اما بانک جهانی پیش‌بینی کرده که این درآمدها در کشورهای با درآمد پایین و متوسط در سال جاری به اندازه یک پنجم کاهش پیدا کند. این شرایط درواقع به یک شرایط باخت-باخت کامل تبدیل شده است.