بازار نفت در سال ۲۰۲۰ میلادی روزهای پرتنشی داشت و قیمت نفت به کمتر از ۳۰ دلار به ازای هر بشکه رسید. در این سال برای اولین بار در طول تاریخ دنیا قیمت فروش آتی نفت امریکا به کمتر از صفر رسید. عامل اصلی این تنش‌ها افت تقاضای نفت در دنیا بود. همه‌گیری ویروس کروما باعث تعطیلی فعالیت‌های اقتصادی در دنیا شد و تقاضا برای نفت و فراورده‌های نفتی کم شد. از طرف دیگر بسته شدن مرزها و توقف پروازها هم سبب شد تا تقاضا برای سوخت هواپیما که یکی از اصلی‌ترین فراورده‌های نفتی است کاهش یابد. در این شرایط عقل حکم می‌کرد که تولید نفت در دنیا کاهش یابد تا متناسب با تقاضای کاهش‌یافته در جهان باشد ولی درست در همین زمان بود که دو کشور عربستان و روسیه جنگی قیمتی را در بازار آغاز کردند. جنگی که در بدترین زمان ممکن اتفاق افتاد و بازار نفت را ویران کرد.

 در نتیجه این جنگ قیمتی عربستان تولید خود را بیشتر کرد و محصولاتش را با قیمت پایین‌تر به بازار عرضه کرد. مدتی نگذشت که کشورها انبار کردن نفت مازاد را آغاز کردند و تمامی انبارهای استراتژیک نفتی پر شد و حتی نفتکش‌های زیادی روی آب به عنوان انبار نفت استفاده شد. زمانی که ظرفیت انبارهای نفتی در دنیا در حال تکمیل شدن بود، قیمت نفت در بازار روند کاهشی به خود گرفت و این کاهش قیمت تا آنجا ادامه پیدا کرد که به دلیل بالاتر بودن هزینه انبار کردن نفت نسبت به هزینه برهم زدن قراردادهای نفتی، قیمت نفت آمریکا برای فروش در بازار آتی منفی شد. این قیمت منفی نشان می‌داد که خریداران تنها در صورتی می‌توانستند نفت را دریافت کنند که فروشنده هزینه انبار آن را نیز متحمل شود. این اتفاق در ماه آوریل سال جاری افتاد و زنگ خطری را برای کشورهای مالک نفت در دنیا به صدا درآورد و آنها به تکاپو افتادند تا بازار را کنترل کنند.

دو نگرانی اصلی فعالان صنعت نفت

 اوج تنش در این بازار در ماه آوریل سال جاری اتفاق افتاد و باعث شد تا فعالان صنعت نفت در دنیا نام «آوریل سیاه» را برای آوریل سال ۲۰۲۰ انتخاب کنند. ماهی که به دلیل اوج‌گیری شیوع کرونا، فعالیت‌های اقتصادی در بسیاری از کشورهای دنیا تعطیل شد و تجارت و تولید هم کاهش یافت. اما تیرگی در بازار نفت دنیا باقی نماند و به تدریج ما شاهد افزایش قیمت نفت در بازار بودیم. سوالی که این روزها در محافل اقتصادی به گوش می‌رسد این است که آیا می‌توان بازار نفت سال جاری را بازاری باثبات و قابل اعتماد دانست یا اینکه شوک‌های دیگری در راه است؟

سایت اویل پرایس در گزارش اخیر خود تلاش کرد تا پاسخ این سؤال را پیدا کند. طبق این گزارش بازار نفت دنیا وضعیت بسیار شکننده‌ای دارد و هر تحول کوچک یا بزرگی می‌تواند بازار را تحت تأثیر قرار دهد. در این شرایط پرتنش دو نگرانی بزرگ برای این بازار وجود دارد. اول احتمال شیوع موج دوم ویروس کرونا دردنیا که زمینه را برای تعطیلی فعالیت‌های اقتصادی فراهم کند و دوم احتمال عدم پایبندی اوپک پلاس به تعهد کاهش تولید. طبق این گزارش کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت در خاورمیانه یعنی کشورهای عربستان و امارات و کویت مصمم هستند که سیاست کاهش تولید را ادامه دهند زیرا ادامه اجرای این سیاست مانع از کاهش چشمگیر قیمت نفت می‌شود ولی آیا دیگر کشورهایی که در این تعهد با اوپک همراه شده بودند هم می‌توانند به تعهدشان پایبند باشند؟ آیا روسیه به عنوان یکی از قدرتمندترین تولیدکنندگان نفت برای قدرت‌نمایی در بازار تولید خود را افزایش نمی‌دهد یا امریکا برای حفظ صنعت نفت و کسب درآمد در روزهای بعد از کرونا تولید خود را بیشتر نخواهد کرد؟

همه‌گیری ویروس کرونا همان‌طور که اقتصاد دنیا را دچار سردرگمی و تنش، و عدم اطمینان در مورد آینده اقتصاد دنیا را بیشتر کرده، صنعت نفت را هم با بحران روبه‌رو کرده است. نگرانی در مورد احتمال بروز موج دوم ویروس کرونا در دنیا، تعطیلی دوباره فعالیت‌های اقتصادی و توقف پروازهای بین‌المللی مسئله‌ای است که در تمامی محافل صنعت نفت دنیا مورد بحث قرار می‌گیرد.

آیا بازار روی آرامش را می‌بیند

آژانس بین‌المللی انرژی اخیراً پیش‌بینی خوش‌بینانه‌تری در مورد میزان تقاضای نفت در سال جاری ارائه داده است. طبق پیش‌بینی ماه می در سال ۲۰۲۰ تقاضای نفت در دنیا روزانه ۸.۶ میلیون بشکه کمتر از مدت مشابه سال قبل خواهد بود. این در حالی است که یک ماه قبل پیش‌بینی شده بود میزان تقاضا در سال جاری ۹.۳ میلیون بشکه در روز کمتر از سال قبل باشد.

این آمار نسبتاً خوش‌بینانه در دنیای پرتنش امروزی تنها در صورتی محقق می‌شود که دنیا بتواند از موج دوم همه‌گیری کرونا برهد و خبری از افزایش نرخ مرگ و میر و تعطیلی اقتصاد نباشد. آژانس بین‌المللی انرژی از این احتمال به عنوان خطر بزرگی که اقتصاد متزلزل و آسیب‌دیده دنیا را تهدید می‌کند نام برده است.

شاید این سؤال پیش بیاید که چرا کاهش ۸.۶ میلیون بشکه‌ای تقاضای نفت در هر روز به عنوان یک آمار خوش‌بینانه و امیدوارکننده معرفی شده است؟ پاسخ این سؤال را می‌توان با توجه به وضعیت بازار در فصل اول و دوم سال جاری مشاهده کرد. در فصل اول سال جاری تقاضای نفت در دنیا بالغ بر ۱۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و در فصل دوم هم دنیا افت ۱۹.۹ میلیون بشکه‌ای تقاضا در هر روز را تجربه کرد. البته انتظار می‌رود در فصول انتهایی سال جاری بازار وضعیت بهتری داشته باشد ولی سال ۲۰۲۰ به عنوان یک سال سخت برای صنعت نفت در تاریخ ثبت خواهد شد.

در پایان باید گفت بازار نفت در سال جاری روزهای پرتلاطمی را طی کرده است و عدم اطمینان در مورد آینده اقتصاد دنیا با وجود شیوع ویروس کرونا در دنیا باعث شده است تا تصمیم‌گیری‌ها سخت‌تر از قبل باشد. به نظرمی‌رسد بازار نفت هم برای درمان نیاز به واکسن کرونا دارد و کشف این واکسن است که می‌تواند حال بازار نفت را مانند حال اقتصاد دنیا بهبود بخشد.