کمتر صنعتی در دنیا هست که در نتیجه شیوع ویروس کرونا به اندازه صنعت توریسم آسیب دیده باشد. صنعتی که پیش از این اتفاق سالانه بالغ بر یک میلیارد سفر را ثبت کرده بود و به طور مستقیم ۲۷۵۰ میلیارد دلاردرآمد برای اقتصاد دنیا ایجاد کرده بود، حال با بسته شدن مرزهای کشورها و حتی شهرهای داخل کشورها به روی مسافران، در آستانه مرگ قرار دارد. مرگی که می‌تواند اقتصاد دنیا را نیز به گریه بیندازد. به گزارش کنسول جهانی سفر و توریسم درآمد مستقیم این صنعت در سال ۲۰۱۸ برابر با ۲۷۵۰ میلیارد دلار و در سال ۲۰۱۹ برابر با ۳۲۱۰ میلیارد دلار بود در حالیکه مجموع درآمد مستقیم و غیرمستقیم این صنعت به بالغ بر ۹۴۲۰ میلیارد دلار رسید. بنابراین از بین رفتن صنعتی که این سهم عظیم را در اقتصاد دنیا دارد، می‌تواند آسیبی بسیار بزرگ به اقتصاد جهان وارد کند به خصوص که نمی‌توان در مورد زمان دقیق احیای این صنعت به درستی صحبت کرد. آمارها نشان می‌دهد درآمد مستقیم این صنعت در سال ۲۰۰۶ برابر با ۱۶۲۹ میلیارد دلار بود و در سال ۲۰۱۰ به مرز ۱۹۱۱ میلیارد دلار رسید. در سال ۲۰۱۵ میزان درآمد مستقیم این صنعت از مرز ۲۳۲۰ میلیارد دلار گذشت.

مسئله مهمی که این روزها مورد بحث قرار دارد این است که هزینه تحمیل‌شده به صنعت توریسم دنیا و صنایع مرتبط در نتیجه همه‌گیری ویروس کرونا چقدر است و جبران این هزینه چقدر زمان نیاز دارد.

باید در نظر داشت برآورد هزینه‌ای که در نتیجه این همه‌گیری به صنعت توریسم دنیا تحمیل شده است، بسیار دشوار است زیرا رشد روزافزون زیان این صنعت کاملاً وابسته به روند شیوع ویروس در دنیا است. به گزارش کنسول سفر و توریسم جهانی در صورتیکه این بحران در دنیا ادامه پیدا کند بالغ بر ۷۵ میلیون فرصت شغلی در دنیا از بین می‌رود و بالغ بر ۲.۱ هزار میلیارد دلار از درآمد این صنعت حذف می‌شود. مسئله مهم این است که حذف این فرصت‌های شغلی و درآمد صنعت روزانه حس می‌شود. زمانی که شرکت‌های هوایی اقدام به تعدیل نیرو می‌کنند یا هتل‌های بزرگ و زنجیره‌ای در دنیا در آستانه ورشکستگی قرار می‌گیرند یا شرکتی به بزرگی شرکت هرتز که اصلی‌ترین کارش اجاره ماشین برای مسافران خارجی بود، ورشکسته می‌شود، همه نشان می‌دهند که آسیب واردشده به صنعت توریسم و صنایع زیردستی آن بسیار زیاد و غیرقابل ارزیابی است.

صنعت توریسم امریکا بیشترین آسیب را متحمل شد

بررسی‌ها نشان داده است که آسیب واردشده به صنعت توریسم در امریکا بیش از دیگر کشورها بود. این صنعت سالانه بالغ بر ۲.۶ هزار میلیارد دلار درآمد برای اقتصاد امریکا دارد و برای ۱۵.۸ میلیون نفر به صورت مستقیم و غیر مستقیم شغل ایجاد کرده است.

اما دلیل تأثیر بیشتر این بحران روی صنعت توریسم امریکا در مقایسه با دیگر کشورها چیست؟ در درجه اول باید در نظر داشت که امریکا یکی از توریستی‌ترین کشورهای دنیا بود و از طرف دیگر بیشترین شمار مبتلایان و قربانیان ویروس را داشت و به همین دلیل تمایل برای سفر به این کشور با شدت زیادی کاهش پیدا کرد. به گزارش اتحادیه صنعت توریسم امریکا تا ماه می‌سال جاری بالغ بر ۴.۶ میلیون فرصت شغلی مرتبط با این صنعت از بین رفته است و در صورتیکه این وضعیت تا سه ماه بعد ادامه داشته باشد، شمار فرصت‌های از بین رفته در این کشور به بیش از ۶.۶ میلیون می‌رسد.

اگر محدودیت‌های سفر تا انتهای تابستان ادامه پیدا کند بحران بزرگ‌تری برای صنعت ایجاد می‌شود. زیرا این صنعت بیشترین درآمد خود را در فصل‌های بهار و تابستان تجربه می‌کند. راجر داوز مدیرعامل اتحادیه صنعت توریسم امریکا بر این باور است که تأثیر همه‌گیری ویروس کرونا روی صنعت توریسم امریکا شش برابر یا هفت برابر حملات تروریستی یازده سپتامبر خواهد بود. به همین دلیل است که کنگره اقدام به ارائه بسته حمایتی مالی معادل دو هزار میلیارد دلار به این صنعت کرد.

این بسته حمایتی می‌تواند صنعت توریسم و صنایع زیردستی آن را برای چند ماه زنده نگه دارد ولی بقایآن برای درازمدت میسر نیست. این صنعت تنها در شرایطی می‌تواند رشد کند که فعالیت‌های اقتصادی از سر گرفته شود، مرزها باز شود و سفرهای تفریحی و تجاری از سر گرفته شود.

شرکت‌های هوایی زمین‌گیر شدند

باید در نظر داشت یکی از مهم‌ترین بخش‌های مرتبط با صنعت توریسم، صنعت حمل و نقل هوایی است. صنعتی که این روزها تقریباً زمین‌گیر است. در فاصله سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۹ میلادی درآمد صنعت هوایی در دنیا روند صعودی داشته است. در سال ۲۰۰۳ میلادی درآمد این صنعت برابر با ۳۲۲ میلیارد دلار بود و در سال ۲۰۱۰ به مرز ۵۶۴ میلیارد دلار رسید. در سال ۲۰۱۵ درآمد صنعت حمل و نقل هوایی از مرز ۷۲۱ میلیارد دلار گذشت و درسال ۲۰۱۹ به ۸۳۸ میلیارد دلار رسید. قبل از همه‌گیری کرونا انتظار می‌رفت این صنعت درآمد بالغ بر ۸۷۲ میلیارد دلار در سال جاری داشته باشد. انتظاری که به دلیل شیوع یک ویروس در دنیا از بین رفت.

 به گزارش اتحادیه بین‌المللی حمل و نقل هوایی به دلیل رکود اقتصادی دنیا و افزایش محدودیت‌های سفر در دنیا و بسته بودن مرزهای شمار زیادی از کشورها به روی مسافران بین‌المللی در سال جاری درآمد صنعت حمل و نقل هوایی ۲۵۲ میلیارد دلار کمتر از سال ۲۰۱۹ خواهد بود. این رقم معادل کاهش ۴۴ درصدی میزان درآمد نسبت به سال قبل از آن است. این در حالی است که در ماه مارس پیش‌بینی شده بود صنعت حمل و نقل هوایی با زیان ۱۱۳ میلیارد دلاری در نتیجه همه‌گیری کرونا روبه‌رو شود.

 بر طبق این گزارش در سال جاری میزان درآمد شرکت‌های هوایی در کشورهای آسیا -پاسیفیک بیش از دیگر مناطق دنیا کاهش خواهد یافت. در سال ۲۰۲۰ این کشورها افت ۸۸ میلیارد دلاری درآمد را تجربه می‌کنند که به دلیل افت ۳۷ درصدی میزان تقاضا برای سفرهای هوایی اتفاق می‌افتد.

کشورهای اروپایی در سال جاری شاهد افت ۷۶ میلیارد دلاری درآمد شرکت‌های هواپیمایی خواهند بود و امریکای شمالی افت ۵۰ میلیارد دلاری میزان درآمد را تجربه می‌کند. بررسی‌ها نشان داده است که شرکت‌های هوایی بین‌المللی از جمله دو شرکت هوایی دلتا و یونایتد ایرلاینز برای کمتر از دو ماه نقدینگی در اختیار دارند و به تعبیر بهتر تنها برای دو ماه می‌توانند هزینه‌های خود را تأمین کنند. این آمار ارائه‌شده توسط اتحادیه بین‌المللی حمل و نقل هوایی می‌تواند تا اندازه زیادی افزایش موج تعدیل نیرو یا دادن مرخصی‌های اجباری بدون دستمزد کارمندان شرکت‌های هوایی را توجیه کند.

از طرف دیگر پروتکل‌های تازه‌ای که برای شرکت‌های هوایی در نظر گرفته شده است، می‌تواند هزینه زیادی به این شرکت‌ها تحمیل کند و آنها هم این هزینه‌های مازاد را در قیمت بلیت‌ها لحاظ می‌کنند. افزایش قیمت بلیت‌ها در شرایطی که اقتصاد دنیا در رکود است و میزان درآمد مردم کاهش چشمگیری پیدا کرده است خود می‌تواند آسیب مضاعفی به این صنعت وارد کند.

بررسی‌ها نشان داد اخیراً پروتکل‌های تازه‌ای برای پروازها درنظر گرفته شده است. پروتکل‌هایی از قبیل ضرورت انجام آزمایش کرونا قبل از پرواز و استفاده از ماسک و ژل‌های ضدعفونی‌کننده در زمان ورود به هواپیما. همچنین تمامی کادر پرواز باید در تمام طول سفر ماسک و شیلد داشته باشند و در برخی از خطوط هوایی حتی استفاده از لباس محافظ هم ضروری اعلام شده است.

 از طرف دیگر خالی گذاشتن یک صندلی در میان مسافران به گونه‌ای که فاصله بین افراد در پرواز بیش از ۱.۵ متر باشد هم می‌تواند ظرفیت مسافران برای هر سفر هوایی را کاهش دهد و شرکت‌های هوایی برای تأمین هزینه‌ها مجبور می‌شوند تا قیمت بلیت را افزایش دهند. در این وضعیت نمی‌توان به درستی آینده‌ای برای میزان تقاضای سفرهای هوایی در نظر گرفت، مگر اینکه دارویی برای بیماری کرونا پیدا شود یا صنعت هوایی بتواند راهی برای کاهش هزینه‌ها پیدا کند.

صنعت هتل‌داری هم قربانی شد

صنعت هتل‌داری هم از صنایع دیگری بود که در این بحران آسیب زیادی متحمل شد. بررسی‌ها نشان داده است هرچه یک هتل لوکس‌تر باشد، میزان آسیب اقتصادی واردشده به این هتل بیشتر بوده است. اما هتل‌ها را می‌توان به دو صورت طبقه‌بندی کرد. اول طبقه‌بندی آنها بر مبنای میزان لوکس بودن یا تعداد ستاره‌های هتل و دوم طبقه‌بندی بر مبنای منطقه‌ای که هتل در آن قرار گرفته است.

آمار نشان می‌دهد میزان درآمد هتل‌های لوکس به ازای هر اتاق ۱۳.۹ درصد در ماه مارس نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است. میزان درآمد هتل‌های درجه بالا ـ هتل‌های پنج‌ستاره‌ای که در سطحی پایین‌تر از هتل‌های لوکس در دنیا قرار دارند ـ به ازای هر اتاق ۱۵.۲ درصد کمتر شده است. درآمد هتل‌های چهارستاره به ازای هر اتاق در سال جاری ۱۲.۴ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بود. درآمد اقامتگاه‌های اقتصادی تنها ۸.۶ درصد به ازای هر اتاق کاهش داشته است که دلیل کمتر بودن میزان افت درآمد این هتل‌ها را می‌توان کم‌هزینه‌تربودن فرایند کار در این هتل‌ها دانست.

 در یک طبقه‌بندی دیگر میزان افت درآمد هتل‌ها بر مبنای منطقه‌ای که در آن واقع شده‌اند، ارزیابی شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد میزان درآمد هتل‌هایی که در شهرهای بزرگ واقع شده‌اند به ازای هر اتاق ۱۸.۳ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است. در حالیکه درآمد ریسورت‌ها در دنیا ۱۲.۴ درصد و درآمد هتل‌های واقع‌شده در مناطق حومه شهر ۸.۸ درصد کاهش داشته است.

 به عنوان مثال هتل ماریوت که یکی از هتل‌های بزرگ و زنجیره‌ای در دنیا است اعلام کرد میزان درآمدش در فصل اول سال جاری ۷۵ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کمتر شد و به همین دلیل این هتل یکی از بزرگترین دریافت‌کننده‌های حمایت مالی از طرف دولت امریکا بود. طبق گزارش دولت امریکا هتل‌ها و رستوران‌ها در مجموع ۳۵۰ میلیارد دلار کمک مالی دریافت می‌کنند که بخشی به صورت پرداخت مستقیم و بخش دیگر به صورت تسهیلات وام‌های کم‌بهره و معافیت مالیاتی است.

شرایط تغییر خواهد کرد

شاید به دلیل همین بحران بزرگ اقتصادی است که کشورهای دنیا به تدریج در حال باز کردن مرزها و از میان برداشتن موانع برای سفر هستند. از اوایل ماه جولای سال جاری بسیاری از کشورهای توریستی اروپا مرزهای خود را به روی توریست‌ها باز می‌کنند و از اواسط ماه می‌هم مرزهای داخلی در کشورهای امریکا و اروپا و استرالیا باز شده است به این معنا که ممنوعیت سفر از میان رفته و مردم می‌توانند از تعطیلات تابستان استفاده کنند. در چین هم آمارها از افزایش رزرو هتل توسط مسافران خبر می‌دهد. در اوایل ژانویه سال جاری ۴۳ درصد از ظرفیت هتل‌ها اشغال شده بود و این آمار تا نیمه همین ماه به مرز ۷۰ درصد رسید ولی با افزایش شمار مبتلایان به کرونا و توقف پروازها در انتهای ماه ژانویه تنها ۷.۹ درصد از ظرفیت هتل‌ها در چین اشغال شده بود. با پایان بحران در چین میزان سفرها در این کشور رشد کرد تا اینکه در روز ۱۵ مارس سال جاری ۱۴.۸ درصد ظرفیت هتل‌ها اشغال شد و این روند افزایشی تا نیمه ماه می‌به مرز ۲۱ درصد رسید.

کنسول جهانی سفر و توریسم بر این باور است که دنیا به صنعت توریسم نیاز دارد و نمی‌تواند هزینه از بین رفتن این صنعت را بدهد. مرگ صنعت توریسم به معنای مرگ میلیون‌ها شغل وابسته به این صنعت است و پرداخت این هزینه کلان برای اقتصاد دنیا امکان‌پذیر نیست. از سال ۲۰۰۰ تاکنون همواره سهم درآمد مستقیم و غیرمستقیم صنعت توریسم در اقتصاد دنیا بیش از ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان بوده است و به همین دلیل حذف شدن آن برای اقتصاد غیرممکن است. سهم درآمد مستقیم صنعت توریسم به تولید ناخالص داخلی دنیا بالغ بر ۳ درصد بوده است.

بسته بودن مرزها در دنیا و توقف پروازهای بین‌المللی هزاران میلیارد دلار به اقتصاد دنیا آسیب وارد می‌کند و به همین دلیل است که باید برای حل این معضل چاره‌ای اندیشید. چاره‌ای که بتواند بیماری امروز اقتصاد دنیا را درمان کند.

 از طرف دیگر دنیا تجربه یک همه‌گیری و روش مقابله با آن را دارد و می‌داند که با رعایت چه نکاتی احتمال ابتلا به این ویروس و ویروس‌های دیگر از بین می‌رود. بنابراین با وجود اینکه فعالیت‌های اقتصادی از سر گرفته شده است و مردم در مجامع مختلف حضور دارند ولی اصول بهداشتی را بیشتر رعایت می‌کنند و همین مسئله شانس بیماری را کمتر می‌کند.

 با توجه به همین رویکرد است که سران بسیاری از کشورهای دنیا از جمله امریکا اعلام کردند حتی با آغاز موج دوم بیماری هم تعطیلی دوباره فعالیت‌های اقتصادی انجام نمی‌شود. در این شرایط تمامی دولت‌ها از مردم می‌خواهند زندگی عادی خود را از سر بگیرند ولی هم‌زمان اصول بهداشتی را بیشتر در نظر بگیرند و در صورت مشاهده علایم بیماری از حضور در مجامع خودداری کنند.

 کنسول جهانی توریسم و سفر بر این باور است که صنعت توریسم می‌تواند منجی اقتصاد دنیا باشد و زمینه را برای تسریع روند بازسازی اقتصاد فراهم کند. اما این مهم در شرایطی محقق می‌شود که مرزها باز شود و اصول بهداشتی در زمان پرواز و در هتل‌ها رعایت شود و کشورهای میزبان هم از مسافران استقبال کنند. در این صورت است که هم صنعت توریسم رشد می‌کند و هم اقتصاد کشورهای میزبان و صنعت حمل و نقل هوایی می‌تواند از بحران اقتصادی برهد.