روزی که تعداد تلفات آمریکایی‌ها از ویروس کرونا به صد هزار نفر رسید، بازار سهام رشد کرد. روزی که وزارت بازرگانی آمریکا اعلام کرد تولید ناخالص داخلی این کشور در سه ماهه اول سال به میزان پنج درصد کاهش پیدا کرده، بازار سهام رشد کرد. وقتی آمریکایی‌ها در اعتراض به قتل جورج فلوید به خیابان‌ها آمدند و جلوی نژادپرستی و خشونت پلیس ایستادند، بازار سهام رشد کرد.

اصلاً این‌طور به نظر می‌آید که سهام هیچ کار دیگری جز اینکه بالا برود ندارد. آوریل بهترین ماهی بود که داو جونز از زمان دولت ریگان به خودش دیده بود؛ و اوضاع در ماه می هم عالی بود. در همان فاصله زمانی که تعداد تلفات آمریکایی‌ها از ویروس کرونا از صد نفر به صدهزار نفر رسید، اس‌اندپی ۵۰۰ به میزان ۲۰ درصد رشد کرد. علت چیست؟

یک جواب عامیانه به این سؤال این است که «بازار سهام که اقتصاد نیست.» چنین حرفی درست مثل این است که بگویید «گردنم که بدنم نیست!» گردن شما بخشی از بدن‌تان است و بازار سهام هم بخشی از اقتصاد است. در هر دو مورد، اگر اولی دارد رفتاری غیرعادی از خودش نشان می‌دهد، باید موضوع را بررسی کنید تا تاثیرش روی دومی را ببینید.

بررسی دقیق‌تر ماجرا کمی پیچیده و گیج‌کننده است. در ماه‌های اخیر آمریکایی‌ها با بچه‌هایشان در خانه حبس شدند، باید از خانه کار می‌کردند و کارهایی را که قبلاً به دیگران می‌سپردند، خودشان انجام می‌دادند. اما همین افراد شروع به خرج‌کردن پولشان در اقتصاد مجازی کردند و رشد تجارت الکترونیک را که انتظار می‌رفت ظرف ده سال رخ بدهد، ظرف چند هفته محقق کردند.

بحران کرونا در عین حال آمریکایی‌ها را واداشت که ملغمه‌ای از اقتصاد خانگی دهه ۱۸۳۰، بیکاری دهه ۱۹۳۰ در دوران رکود بزرگ و نیز رشد پیش‌بینی‌شده برای اقتصاد مجازی در دهه ۲۰۳۰ میلادی را یک جا تجربه کنند. این یک شرایط اقتصادی عجیب است.

رکود حال حاضر اقتصاد آمریکا بیش از هر چیز توجهات را به شکاف بین بازار سهام و بقیه اقتصاد جلب می‌کند. نکته اول این است که اقتصاد آمریکا به اندازه دوران رکود بزرگ دچار دردسر نشده است. در آن زمان بازار مسکن به شدت سقوط کرد و در کنارش، بازارهای سهام، کار و صنایع تولیدی نیز به شدت زمین خوردند. اما وضعیت امسال این بود: یک بلا که همه جهان را گرفتار خودش کرده، باعث اختلال در اقتصاد شد. معنی‌اش این است که اول باید آن بلا را در حوزه سلامت عمومی از صحنه حذف کرد تا اقتصاد به حالت عادی برگردد.

چنین منطقی به خوش‌بینی‌های مختلف دوران پساکرونا مربوط است و اینطور القا می‌کند که اقتصاد می‌تواند سریعاً بعد از حل بحران کرونا، به حال عادی برگردد. مثلاً به همین دلیل بوده که وقتی اخبار در مورد آزمایش واکسن کرونا منتشر می‌شود، بازار سهام واکنش بسیار مثبت نشان می‌دهد. درواقع کرونا به یک سهام ارزشمند بدل شده است.

نکته بعدی این است که بین پول‌های خرج‌شده و پول‌های کسب‌شده توسط مصرف‌کنندگان، شکاف زیادی به وجود آمده است. در ماه آوریل، اکثر خانوارها پول کم‌تری خرج کردند؛ مثلاً خریدهای پوشاک معمول خود را انجام ندادند، در رستوران‌ها غذا نخوردند یا بسیار کم‌تر از قبل بنزین زدند. اما همزمان، چک هزار دلاری دولت را دریافت کردند که از اقدامات اضطراری فدرال رزرو برای حمایت از بخش مالی بود. این مسئله نیز روی پولی که به سمت بازار سهام سرازیر شد، تأثیر داشت. کارشناسان می‌گویند این یکی از موارد نادر است که باعث شده هم سرمایه‌گذاران و هم کارگران وضعیت بهتری را تجربه کنند.

نکته بعدی این است که هر بخشی که دچار بحران شده، بخش دیگری را شکوفا کرده. مثلاً بخش خرده‌فروشی ضرر داده اما بخش مسکن در این مدت رشد کرده. وضعیت فروش مواد غذایی و اثاثیه منزل هم رشد نشان داده. کارهای آنلاین مستقل مثل مربی یوگا یا مربی حیوانات اوضاع خوبی داشته. اما از همه مهم‌تر اینکه غول‌های تجارت آنلاین بیشترین بهره را از اوضاع برده‌اند و در بازار سهام رشد بسیار زیادی را تجربه کرده‌اند.

این وضعیت البته جنبه دیگری هم دارد. کار کردنِ کارکنان از خانه به برخی شرکت‌ها نشان داده که می‌توانند عذر برخی از نیروهای کار خود را بخواهند و یا اینکه برنامه استخدام نیروهای جدید را به حال تعلیق دربیاورند. این مسئله خودش را در بازار کار در آینده نزدیک به وضوح نشان خواهد داد.

در مجموع، از این اوضاع می‌توان یک نتیجه‌گیری کرد و آن هم تشدید واگرایی است. درآمد و خرج‌کردن در میان مصرف‌کنندگان آمریکایی به شدت واگرا شده؛ اقتصاد داخل خانه با اقتصاد خارج خانه وضعیت واگرایی پیدا کرده؛ و از همه مهم‌تر اینکه بازار بورس و بازار کار واگرا شده‌اند. این وضعیتی گیج‌کننده است که تبعاتش فقط در آینده مشخص خواهد شد.