جو بایدن که در زمان ریاست جمهوری باراک اوباما معاون او بود و حالا هم نامزد حزب دموکرات در انتخابات ریاست جمهوری آینده این کشور است، هیچ وقت به عنوان چهره‌ای که خیلی راجع به سیاست‌های داخلی تفکر و تعمق می‌کند مطرح نبوده است. در دوران معاونت برای اوباما، مهم‌ترین کاری که بایدن انجام داد به عنوان رابط میان کاخ سفید و کنگره آمریکا بود و البته او در حوزه امنیت ملی نیز مسئولیت‌هایی داشت. این روزها و با کاهش محبوبیت ترامپ، به نظر می‌رسد که بایدن دارد به‌شدت در نظرسنجی‌ها از او پیشی می‌گیرد و خود را به کاخ سفید نزدیک‌تر می‌کند. این باعث شده رسانه‌ها روی برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی او برای ریاست جمهوری متمرکز شوند.

اصولاً در دوران آغازین رقابت بر سر نامزدی حزب دموکرات، بیشتر تمرکز بایدن روی کارها و سیاست‌هایی بود که نمی‌خواست انجام دهد. یعنی تقریباً می‌شد فهمید او با چه چیزهایی مخالف است. اما اینکه با چه چیزهایی موافق است، بحث دیگری بود. در آن زمان، برنی سندرز برنامه‌هایی مثل خدمات پزشکی و درمانی برای همگان را مطرح کرده بود و خیلی‌ها می‌خواستند بدانند چرا بایدن از چنین سیاست‌هایی حمایت نمی‌کند. استدلال او این بود که به رویکرد پراگماتیستی علاقه دارد و کارهایی که به نظرش غیرقابل انجام باشند شروع نمی‌کند. این موضع، طرفداران سندرز و همین طور الیزابت وارن را به‌شدت ناامید کرد.

واقعیت این است که جو بایدن یک دموکرات جریان غالب است. اگر حزب دموکرات آمریکا به برنامه‌های پیشرو در عرصه اجتماعی روی خوش نشان دهد، بایدن هم آنها را قبول می‌کند. برخی از مواردی که اخیراً در زمینه‌شان در حزب دموکرات موضع پیشروانه‌ای مشاهده‌شده، افزایش حداقل دستمزد، اصلاحات در زمینه مهاجرت و همچنین تحصیل مدرسه‌ای رایگان برای فرزندان خانواده‌های کم‌درآمد بوده است. اگر دموکرات‌ها در پاییز امسال موفق شوند کنترل سنا را در دست بگیرند، بایدن قادر خواهد بود برنامه‌هایی از این دست را به مرحله تصویب برساند. برخی از این تحولات احتمالی را بررسی می‌کنیم.

افزایش حداقل دستمزد

مسئله افزایش حداقل دستمزد فدرال در آمریکا از ساعتی ۷.۲۵ دلار به ۱۵ دلار در جریان انتخابات امسال ریاست جمهوری اهمیت زیادی دارد. در رقابت‌های انتخاباتی پیشین آمریکا در سال ۲۰۱۶، همین مسئله مایه اختلاف بین هیلاری کلینتون و برنی سندرز بود و در رسانه‌ها هم مورد توجه زیادی قرار گرفت. امسال اما دیگر این موضوع در حزب دموکرات باعث جنجال و اختلاف نیست و بحث در موردش آسان شده است. فقط لازم است که دموکرات‌ها کنترل سنا را به دست بگیرند تا بتوانند آن را تصویب کنند. جو بایدن هم ظاهراً دارد در همین راه حرکت می‌کند. او در پاییز سال ۲۰۱۵ هم مواضع مشابهی داشت اما جالب این است که باراک اوباما با این موضوع موافق نبود.

کمک‌هزینه برای کالج‌ها

در سال ۲۰۱۷، برنی سندرز سناتور دموکرات و پرامیلا جیپال سناتور جمهوری‌خواه لایحه کالج رایگان برای همه را ارائه دادند که بر اساسش، ایالت‌های مختلف آمریکا کمک‌هزینه‌هایی را دریافت می‌کردند برای آن‌که شهریه کالج‌ها و دانشگاه‌های عمومی ایالت برای دانش‌جویانی که درآمد خانوادگی‌شان زیر ۱۲۵ هزار دلار است حذف شود. این کمپین البته موفقیت‌آمیز نبود. اما سندرز در جریان کمپین نامزدی خودش برای حزب دموکرات دوباره روی همین موضوع پافشاری کرد.

یکی از بزرگ‌ترین انتقاداتی که نسبت به این دست پیشنهادها مطرح می‌شود این است که همواره احتمالش هست ایالت مذکور این کمک هزینه را دریافت کند اما آن را برای این منظور خرج نکند. در شرایط امروزی و با همه‌گیری بیماری کرونا، بررسی این مسئله حتی سخت‌تر هم شده است؛ چون بودجه‌های ایالتی به‌شدت دچار بحران شده‌اند و یک موضوع جنجال‌برانگیز جدید فقط ممکن است اوضاع را بدتر کند. با این وجود، برنامه بایدن این است که نوعی حمایت مالی ایالت‌ها از کالج‌های محلی در دستور کار باشد.

خدمات بهداشت و درمان

در آمریکا کسی که از طرف محل کارش بیمه نشده باشد، می‌تواند بیمه را خودش بخرد و یارانه اندکی برای پرداخت آن می‌گیرد. برنامه بایدن این است که این یارانه را به نسبت درآمد فرد، کمی بالا ببرد. او همچنین می‌گوید ایالت‌های بیشتری در آمریکا باید به برنامه‌های ارائه خدمات پزشکی و درمانی به قشر کم‌درآمد بپیوندند. اما اینکه چنین برنامه‌ای جواب بدهد هنوز مشخص نیست. از طرف دیگر، به دلیل رخداد بحران کرونا شاید لازم باشد همه پیش‌بینی‌ها دوباره مورد تجدیدنظر قرار بگیرند. یک علت اساسی این است که به دنبال شیوع کرونا، افراد زیادی در آمریکا شغل خود را از دست دادند و این یعنی کارفرمایشان دیگر آنها را بیمه نمی‌کند.

تغییر سیاست‌های فدرال در حوزه مسکن

بایدن برنامه خود برای حوزه مسکن را در اواخر فوریه گذشته اعلام کرد. در حال حاضر، ۷۵ درصد از خانوارهای آمریکایی که به کمک‌هزینه در زمینه مسکن نیاز دارند آن را دریافت نمی‌کنند یا درواقع به آنها تعلق نمی‌گیرد. حزب دموکرات هربار که از برنامه‌های مبارزه با فقر سخن بگوید، با این صحبت منتقدان مواجه می‌شود که چرا مسئله مسکن اقشار کم‌درآمد به‌اندازه کافی در مباحث آنها مطرح نمی‌شود. احتمالاً بایدن نیز از این موضوع مستثنی نیست و باید این مسئله را جدی‌تر تلقی کند.

مقابله با تغییرات آب و هوایی

مسئله گرم‌شدن زمین و تغییرات اقلیمی موضوعی بسیار پیچیده است و در زمینه سیاست‌گذاری‌ها به تعهد و پیگیری زیادی نیاز دارد. در این زمینه، بایدن موضعی تقریباً مشابه سایر چهره‌های مطرح حزب دموکرات داشته است؛ ازجمله سرمایه‌گذاری در سوخت‌های زیستی پیشرفته، سرمایه‌گذاری در آب پاک و ایجاد تعهد برای شرکت‌های بورسی برای آن‌که هزینه محیط زیستی و صدمه کربنیِ فعالیت‌هایشان به محیط زیست را اعلام کنند.

هدف اصلی در چنین برنامه‌ای این است که اقتصاد آمریکا تا سال ۲۰۵۰ باعث آزاد شدن کربن کم‌تری شود. اما رئیس‌جمهوری که در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ و حتی تا ۲۰۲۹ بر سر کار باشد و به فرض، از حمایت و همراهی کنگره آمریکا نیز برخوردار باشد، قادر نخواهد بود چنین وعده‌ای را محقق کند. مسئله تغییرات اقلیمی یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های سیاست‌گذاری است و با مخالفان زیادی نیز روبه‌روست. علتش این است که بین هدفی که دانشمندان برای بقای بشر روی سیاره زمین در نظر گرفته‌اند و آنچه اقتصاد را پیش می‌برد، خلئی دیده می‌شود که به درستی مورد بررسی قرار نگرفته است.

نکته دیگر این است که بایدن به دلیل سه موضع‌گیری مختلف، حامیان محیط زیست را از خود رانده است. اول اینکه او با توقف استخراج انرژی به شیوه فراکینگ مخالف است. دوم اینکه او با استفاده از انرژی هسته‌ای موافق است. و سوم اینکه او با تحقیقات در زمینه تکنولوژی‌های جمع‌آوری و جداسازی کربن مخالف نیست. این‌ها باعث خواهند شد تناقضات در برنامه او برای مقابله با تغییرات اقلیمی بیشتر شود.

بهبود وضعیت اتحادیه‌های کارگران

جو بایدن به خاطر لحاظ وجهه سیاسی خودش به مسئله اتحادیه‌ها اهمیت می‌دهد و این در شرایطی است که مجلس نمایندگان آمریکا هم امسال لایحه‌ای را تصویب کرده که اگر به قانون تبدیل شود، پیروزی بزرگی برای اتحادیه‌ها خواهد بود. یکی از موارد آن، تنبیه شرکت‌هایی است که کارکنان خود را به صورت غیرقانونی اخراج می‌کنند. اما اگر به صورت منطقی به قضیه نگاه کنیم، احتمال اینکه چنین لایحه‌ای به قانون بدل شود کم است. گذشتنِ چنین لایحه‌ای از مجلس نمایندگان به این معنی نیست که در سنا (با اکثریت جمهوری‌خواه) هم آرا به نفع آن خواهد بود. حتی با رای‌آوردن و ورود تعداد بیشتری از نمایندگان دموکرات به سنا نیز نمی‌توان به این مسئله امید بست.

یک وعده مهم بایدن در مورد حقوق کارگران و اتحادیه‌ها این بوده که یک کارگروه در سطح کابینه برای تمرکز روی ساماندهی اتحادیه‌ها و حقوق کارکنان بخش عمومی و خصوصی تشکیل دهد. دولت‌های اوباما، کلینتون و کارتر هیچ‌کدام مشکل خاصی با اتحادیه‌ها نداشتند اما آنها را اولویت خود نیز قرار نداده بودند. آیا بایدن واقعاً می‌خواهد در این زمینه بهتر عمل کند و اولویت‌های سیاست اقتصادی خود را در قیاس با سایر چهره‌های دموکرات تغییر دهد؟ پاسخ به این سؤال را نمی‌دانیم.

عقب‌گرد به آینده در بحث مهاجرت

در دوران ریاست جمهوری اوباما و ترامپ مهاجران غیرقانونی زیادی دیپورت شدند. آنچه بایدن درباره سیاستش در این خصوص فاش کرده، تقریباً ادامه شرایطی است که در دوران اوباما برقرار بود؛ به‌خصوص در دوره دوم ریاست جمهوری او. تمرکز بایدن اما روی این مسئله است که نشان دهد برنامه‌اش هیچ شباهتی به سیاست مهاجرتی ترامپ ندارد. ترامپ مسئله ساختن دیوار، برگرداندن پناهندگان از مرز و قطع هر خدماتی به مهاجران غیرقانونی را به شکل فعال دنبال کرده است و انتقادات زیادی در این زمینه متوجهش شده است.

آنچه موجب ناامیدی فعالان حقوق مهاجران شده، این است که بایدن همچنان لغو مجازات برای افرادی که به صورت غیرقانونی وارد کشور شده‌اند را قبول ندارد. او می‌گوید این کار باید از راه اصلاحات قانونی انجام بگیرد و به‌تدریج به مهاجران غیرقانونی، شهروندی ارائه شود. اما این روند قانونی طولانی نمی‌تواند برای وضعیت اضطراری بسیاری از پناهندگان مفید واقع شود. فعالان حقوق مهاجران معتقدند که دموکرات‌ها ظرف ۲۰ سال اخیر فقط در زمینه اصلاحات مهاجرتی شعار داده‌اند و عملاً از لحاظ قانونی به‌خصوص در کنگره گامی برنداشته‌اند و احتمالش هست که برنامه بایدن هم سرنوشت مشابهی داشته باشد.

امید به تغییر؟ شاید

نگاهی به برنامه‌های اعلام‌شده توسط جو بایدن دوباره این موضوع را ثابت می‌کند که اصولاً هویت کسی که به عنوان رئیس‌جمهور وارد کاخ سفید می‌شود چندان اهمیتی ندارد و عاملی تعیین‌کننده در سیاست‌های داخلی آینده کشور نیست. درواقع تغییر دولت ممکن است به بهبود سطح استاندارد زندگی افراد بیانجامد یا در حوزه‌هایی مؤثر واقع شود، اما حتی برخوردار بودن از اکثریت حزبی هم به معنی عدم وجود مانع درراه برنامه‌های دولت دموکرات فرضی مثل بایدن نخواهد بود. تداوم حضور میچ مکانل به عنوان رهبر اکثریت جمهوری‌خواه در سنا نیز حاکی از آن است که شکاف بین دو حزب همچنان با قدرت ادامه خواهد یافت. برخلاف تصور عمومی در مورد دولت‌های دموکرات، برنامه‌های موردنظر آنها به‌شدتی که می‌خواهند قابل اجرا نخواهد بود و بایدن هم حتی در صورت منتخب‌شدن در رقابت‌های ریاست جمهوری، همچنان با همین وضع مواجه خواهد بود.