روسیه با هدف سیطره انرژی و در اختیار داشتن انحصار خطوط لوله انتقال گاز، تلاش کرده با تدوين راهبرد بلندمدت از انحصار به عنوان ابزاری سیاسي و اقتصادی برای تأمین منافع ژئوپلیتیکی خود در منطقه اوراسیا و به ويژه در روابط با اتحاديه اروپا بهره‌برداری کند. به نظر مي‌رسد اين کشور برای رسیدن به چنین هدفي با موانعي اساسي از جمله حضور قدرت‌های نافذ فرامنطقه‌ای همچون چین، آمريکا و اتحاديه اروپا مواجه است.

روسیه که بعد از ماه فوريه سال جاری میلادی با تحريم‌های ايالات متحده روبه‌رو شد، با مشکلات ديگری نظیر جنگ قیمتي نفت، ربودن سهم بیشتر از بازار نفت، بحران شیوع ويروس کرونا، کاهش تقاضا و همچنین پیشبرد و ادامه اجرای پروژه‌های عظیم گازی مواجه است. در خبر رويترز که در ماه مارس منتشر شد، اين کشور اعلام کرد «عرضه گاز به چین همچنان بدون وقفه ادامه دارد؛ اين در حالي است که شرکت پتروچاينا واردات گاز طبیعي اعم از محموله‌های گاز ال‌ان‌جي و خط لوله را معلق و مسکوت گذاشته است».

شرکت گاز‌پروم به عنوان بزرگترين شرکت روسیه در شرايط کنوني بايد خود را برای سال‌های دشوار فرارو آماده کند. در سال ۲۰۱۹ پروژه عظیم خط لوله سیبری به چین توسط اين شرکت راه‌اندازی شد اما ادامه لوله‌گذاری پروژه نورد استريم ۲ در دريای بالتیک به دلیل تهديدهای ترامپ متوقف شد. درحالی ‌که در يک پروژه ديگر نیز روس‌ها با مشکلات مختلف تکمیلی و راه‌اندازی روبه‌رو هستند. پروژه ال‌ان‌جي بالتیک با ظرفیت ۱۳ میلیون تن ال‌ان‌جي توسط شرکت گاز‌پروم و در رقابت با شرکت رقیب روسي نواتک در حال ساخت است. قرارداد ساخت اين پروژه با شرکت شل در سال ۲۰۱۶ میلادی به امضا رسید. زمان راه‌اندازی اين پروژه عظیم در سال ۲۰۲۲ میلادی تعیین شده‌است. در ابتدا به نظر می‌رسید همه عوامل برای موفقیت اين پروژه چند میلیارد دلاری آماده شده‌است. گاز خوراک تأسیسات اين پروژه از شبکه خط لوله يکپارچه تأمین می‌شود؛ اين شبکه، میدان‌های گازی و مراکز مصرف گاز را به هم متصل  می‌کند. بخشي از اين خط لوله به ساحل دريای بالتیک و نقطه آغاز خط لوله نورد استريم متصل شده است.

يکي از دلايل مشارکت گاز‌پروم با شرکت انگلیسي-هلندی شل در اجرای اين پروژه، دانش فني اين شرکت بوده است. گازپروم تاکنون هیچ پروژه بزرگي را در حوزه مايع‌سازی گاز طبیعي اجرا نکرده ‌است. شرکت شل، فناوری تولید ال‌ان‌جي در پروژه ساخالین-۲ را ارائه کرده است. اين شرکت از سال‌ها پیش، علاقه‌ی زيادی به مشارکت در توسعه صنعت ال‌ان‌جي روسیه داشته است. البته گاز‌پروم سال‌ها پیش در مناقصه اجرای پروژه روسگس دوبیچا، پیشنهاد شرکت فاقد تجربه آرکادی روتنبرگ را بر طرح شرکت شل ترجیح داده بود. شرکت روتنبرگ دارای روابط درهم تنیده‌ای با گازپروم در دو دهه اخیر است و از میانه دهه ۲۰۰۰ میلادی، آن‌ها خريدار شرکت‌های زيرمجموعه و دارايي‌های گازپروم بوده‌اند.

گازپروم از سال‌ها پیش، خواهان همکاری با شرکت آلماني خدمات  مهندسي لینده در حوزه فناوری ال‌ان‌جي بوده است. اين دو شرکت در اواخر سال ۲۰۱۹ میلادی توافق کردند تا از راه‌کارهای فناورانه طرف آلماني برای تصفیه گاز میدان سیبری شرقي و انتقال آن به بازار چین و ايجاد واحدهای استحصال هلیوم، پروپلن، بوتان و چند محصول ديگر بهره‌گیری شود اما به دلايل مختلف اجرای پروژه ال‌ان‌جي بالتیک با چالش تأخیر، افزايش هزينه‌ها و اختلاف نظر میان شرکای آن روبه‌رو است.

در طراحي اين پروژه تلاش شده تا محموله‌های ال‌ان‌جي تولید شده در آن، رقیب گاز صادراتي گازپروم در بازار اروپا نباشد. خوراک پروژه ال‌ان‌جي بالتیک از میدان‌هايی تأمین می‌شود که در کنار زيرساخت‌های انتقال گاز کنونی به ويژه میدان‌های اورينگوی و آچیم ۴ و ۵ قرار دارند. اين میدان‌ها در غرب سیبری قرار داشته و ذخاير آن به گازپروم تعلق دارد. مذاکرات روس‌ها با شرکت اتريشي «او ام وی» نیز ادامه دارد اما به دلیل اختلاف نظر بر سر مسائل مالي، تاکنون دو طرف به دستاوردی نرسیده‌اند.

شرکت گازپروم از سال‌ها پیش تلاش کرده تا سهم خود را در بازار ال‌ان‌جي افزايش دهد اما اکثر رؤياهای آن‌ها در اين بخش به واقعیت تبديل نشده است. زمان راه‌اندازی پروژه بالتیک با سه سال تأخیر، به سال ۲۰۲۵ میلادی موکول شده است. همچنین برآورد بودجه موردنیاز بین ۲۸ تا ۲۹ میلیارد دلار تعیین شده است. ساخت پايانه‌های صادرات اتان و ال‌پي‌جي در منطقه اوست لوگا نیز از ديگر تغییرات پديد آمده در پروژه به شمار می‌رود.

(مارال تاجمیری/ فدراسیون صنعت نفت ایران)