*سالواتوره بابونز، استادیار دانشگاه سیدنی و کارشناس اقتصاد چین و آمریکا

اخیراً اتفاقاتی در عرصه اقتصاد جهان رخ داد که خیلی‌ها انتظارش را نداشتند. مثلاً در فاصله زمانی کوتاهی رشد اقتصادی چین به وضوح کاهش پیدا کرد و نرخ بیکاری در آمریکا به شدت بالا رفت. صنعت گردشگری و هواپیمایی ناگهان به حضیض افتادند و صنعت خودروسازی به شدت کند شد. از آشفتگی‌های نفت هم که هرچه بگوییم کم است. آنها که جرئتش را داشته‌اند حتی ادعا کرده‌اند که این وضع سرآغازی بر ختم سرمایه‌داری است. ‌

در این میان صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده که تولید ناخالص داخلی جهانی به میزان ۳ درصد در سال جاری کاهش پیدا کند و تولید ناخالص داخلی اقتصادهای اروپا، آمریکای شمالی و آسیای شرقی حتی ۶ درصد کاهش نشان دهد. در این اوضاع سخت است به یاد بیاوریم که همین چند ماه پیش، همه چیز چقدر مثبت‌تر به نظر می‌رسید. اما واقعیت این است که برخی پیش‌بینی‌های منفی که در آغاز بحران کرونا شده بود هم به وقوع نپیوسته‌اند یا ابعاد آنها بسیار کوچک‌تر بوده است. آن هراس بزرگ مبنی بر مرگ چند میلیون نفر بر اثر کرونا رخ نداده و چرخ اقتصادها به صورت کامل از حرکت بازنایستاده است. ‌

بنابراین اگر انتظار داشته باشیم که تولید ناخالص داخلی جهانی کم کم وضعش بهتر شود خیلی هم حرف بیراهی نزده‌ایم. اگر چنین اتفاقی بیفتد، آن را مرهون جهانی‌شدن هستیم. جهانی‌شدن مخالفان بسیار زیادی با استدلال‌های مختلفی داشت اما به صورت اصولی باعث مقاومت و بهره‌وری بهتر اقتصادهای جهان شد. ‌

تصور برخی از عموم بر این است که شبکه‌های تولید جهانی به خاطر پیچیدگی شدید و اختلال‌پذیر بودنشان بسیار آسیب‌پذیر هستند. اما این تصور درست نیست. همین پیچیدگی و حتی آشفتگی زنجیره‌های تأمین باعث قدرت‌بخشیدن به آنها هم شده است. تا پیش از جهانی‌شدن، یک کارخانه معمولی باید قطعات مورد استفاده‌اش در هفته‌ها یا ماه‌های آینده را در انبار نگه می‌داشت و این مانعی بر سر راه نوآوری بود. اما در دوران جهانی‌شدن، اوضاع تغییر کرد و امکانش بود که هر قطعه لازم را با سرعت سفارش بدهی و تحویل بگیری. این‌ها را مرهون زنجیره تأمین جهانی بوده‌ایم. ‌

نتایج این انعطاف‌پذیری را در جریان بحران کرونا هم دیدیم. مثلاً اتومبیل‌ها را در نظر بگیرید. در ماه فوریه که کرونا باعث تعطیلی فعالیت برخی تامین‌کنندگان چینی قطعات شد، برخی صاحب‌نظران پیش‌بینی کردند که تولید جهانی خودرو به زودی متوقف خواهد شد. به تعطیلی موقت یک کارخانه فیات کرایسلر در صربستان هم به عنوان شاهدی از آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین این حوزه اشاره شد. اما بعد معلوم شد کارخانه به خاطر تدابیر پیشگیرانه و همین طور کاهش تقاضا کارش را متوقف کرده است. یا مثلاً نیسان در ژاپن مجبور شد کار در یک کارخانه‌اش را به مدت دو روز تعطیل کند تا قطعات لازم به دستش برسد و هیوندای و کیا در کره هم به ترتیب به مدت پنج و یک روز تعطیلی داشتند. اما هیچ کدام از نفس نیفتادند. اتفاقی که افتاد درواقع این بود که زنجیره‌های تأمین که آسیب‌پذیر به نظر می‌رسیدند خود را به شکلی جمع و جور کردند اما اقتصاد در ابعاد بزرگ‌ترش نتوانست این کار را بکند. حتی در آمریکا هم تسلا کارخانه کالیفرنیای خود را فقط پس از دریافت دستور دولتی- و نه به خاطر نداشتن قطعات- تعطیل کرد. مورد دیگر یکی از کارخانه‌های سامسونگ در کره جنوبی بود که کار را به خاطر مثبت‌شدن تست یکی از کارکنانش تعطیل کرد و به جایش قطعات را با پرواز به کارخانه دیگرش در ویتنام فرستاد تا کار ادامه پیدا کند. این جور تعطیلی‌های موقتی تاثیری روی زنجیره تأمین نداشتند و حتی اگر بیشتر و طولانی‌تر هم می‌شدند تأثیر درازمدتی به جا نمی‌گذاشتند. ‌

حتی اگر تولید یک محصول خاص به خاطر اختلال در زنجیره تأمین به صورت موقت متوقف شود، مجموعه‌ای از محصولات شبیه و نزدیک به آن در بازار موجودند که همواره می‌توانند جایگزینش شوند. این هدیه دیگری است که جهانی‌شدن به ما داده است. امروزه اتومبیل و تلفن هوشمند جزو پیچیده‌ترین تولیدات بازار به شمار می‌روند اما احتمالاً در جریان بحران کرونا هیچ خریداری بدون گوشی یا ماشین نمانده است. ناکارآمدی سیستم مقابله با کرونا تا حد زیادی باعث شد ما ناامید شویم اما شبکه‌های تولید در جهان باعث ناامیدی ما نشدند. این شرایط با آنچه که در زمان بحران مالی سال ۲۰۰۸ رخ داد تفاوت دارد. درواقع شاید حالا بتوانیم بگوییم که نظام مالی جهانی مقاومتش کاملاً پایین‌تر از اقتصاد واقعی بوده است. به لطف جهانی‌شدن، می‌دانیم که به محض فروکش‌کردن بحران کرونا، چرخ‌های اقتصاد جهانی دوباره با سرعت خواهد چرخید. این یعنی به محض بالا رفتن تقاضا در دوران پسا کرونا می‌توانیم به احیای اقتصادی سریع امید داشته باشیم. ‌