مسعود خوانساری رئیس اتاق تهران هفته گذشته در جریان جسله هیات نمایندگان اتاق تهران به وزیر اقتصاد پیشنهاد داد بروکراسی حاکم بر پذیرش ورود شرکت‌ها به بورس کاهش پیدا کند. او هفته پیش به فرهاد دژپسند گفت:« خوشبختانه این روزها شاهدیم رونق خوبی در بازار سرمایه به وجود آمده است؛ در سه‌ماهه ابتدایی امسال نزدیک یک‌میلیون 400 هزار نفر علاوه بر موضوع سهام عدالت، وارد بورس شده‌اند. پیشنهاد ما در ارتباط بارونق بیشتر بورس این است که بروکراسی حاکم بر پذیرش ورود شرکت‌ها به بورس باید کاهش پیدا کند؛ حداقل زمانی که الآن یک شرکت بخواهد وارد بورس شود کمتر از یک سال نیست. اگر این بروکراسی برداشته شود و شرکت‌های خصوصی سریع‌تر بتوانند وارد بورس شوند، قدم مثبتی خواهد بود.»

برای پی بردن به بروکراسی و مراحل پر پیچ و خمی که رئیس اتاق تهران به آن ها اشاره کرد؛ نگاهی به قوانین پذیرش شرکت ها در بورس داریم:

شرايط کلی پذيرش شركت‌ها در بورس چیست؟

1. شركت بايد در ايران ثبت‌شده و داراي تابعيت ايراني باشد.
2. شركت بايد سهام عام باشد.
3. شركت بايد داراي سهام عادي بانام داراي حق رأي باشد و 100 درصد بهاي اسمي آن پرداخت‌شده باشد و هيچ‌گونه امتياز خاصي براي سهام‌داران شركت وجود نداشته باشد.

تبصره : شركتي كه داراي سهام با شرايط ويژه باشد، در صورت تائید هيأت پذيرش اوراق بهادار و تصويب شوراي بورس، قابل‌پذیرش خواهد بود.

4. حداقل دو سال از تاريخ بهره‌برداري شركت گذشته باشد.
5. حداقل سرمايه شركت ده ميليارد ريال باشد.
6. در زمان پذيرش نبايد بيشتر از 80 درصد از سهام شركت در اختيار كمتر از 10 سهام‌دار باشد. اين نسبت بايد در پايان دومين سال پس از پذيرش به 75 درصد كاهش يابد. به‌علاوه حداكثر ظرف مدت شش ماه از تاريخ درج و تا زماني كه نام شركت در تابلو دوم بورس درج‌شده، بايستي حداقل 500 سهامدار داشته باشد.

تبصره : در مورد شركت‌هاي دولتي كه طبق مقررات قانوني و در اجراي سياست خصوصی‌سازی، سهام آن‌ها بايستي از طريق بورس اوراق بهادار به مردم واگذار شود، رعايت اين بند در زمان پذيرش الزامي نيست. شركت‌هاي یادشده موظف‌اند ظرف مدت شش ماه از تاريخ پذيرش شرايط خود را با مقررات اين بند تطبيق دهند.

7. مجموع سهام متعلق به دولت، وزارتخانه‌ها، مؤسسه‌ها و شرکت‌های دولتي موضوع ماده 4 قانون محاسبات عمومي كشور، نبايد از 49 درصد سهام شركت بيشتر باشد. تبصره : شرکت‌های دولتي مذكور در اين بند موظفندحداكثر ظرف مدت دو سال از تاريخ درج نام شركت در فهرست نرخ‌هاي بورس، وضعيت خود را با شرايط فوق‌الذکر تطبيق دهند.
8. شركت بايد در دوره متوالي سودآور بوده و امكان سودآوري آن در آينده وجود داشته باشد و زيان انباشته نداشته باشد.
9. نسبت حقوق صاحبان سهام شركت به‌کل دارائي‌ها، از حد مناسب برخوردار بوده و از 30 درصد كمتر نباشد. درصورتی‌که نسبت مذكور از حداقل تعیین‌شده در اين بند كمتر باشد، ليكن به تشخيص هيأت پذيرش از حد مطلوب برخوردار باشد، بايد نسبت حقوق صاحبان سهام به دارائی‌های ثابت – به قيمت تمام‌شده – حداقل از 50 درصد كمتر نباشد.
10. اساس‌نامه شركت بايد طوري تنظیم‌شده باشد كه به تشخيص هيأت پذيرش، حقوق سهامداران جزء در آن محفوظ باشد
11. شركت بايد داراي نظام حسابداري مطلوب باشد و به تشخيص هيأت پذيرش، در مورد شرکت‌های توليدي، روش حسابداري قيمت تمام‌شده (حسابداري صنعتي) استقرار داشته باشد. به‌علاوه دفاتر و حساب‌های شركت بايد بر اساس استانداردهاي حسابداري مصوب در كشور، نگهداري شود.
12. شركت متقاضي پذيرش بايد گزارش‌های حسابرسي دو دوره مالي متوالي پيش از زمان پذيرش را ارائه نمايد. این‌گونه گزارش‌ها بايستي توسط مؤسسات حسابرسي عضو جامعه حسابداران رسمي ايران كه واجد ویژگی‌های خاص مصوب شوراي بورس نيز باشند، تهیه‌شده باشد.
13. براي شرکت‌های فعال در تالار فرعي كه متقاضي ورود به تابلو دوم تالار اصلي هستند، علاوه بر دارا بودن شرايط فوق، سهام شركت و ميزان فعاليت آن شامل حجم دادوستد و گردش سهام آن در شش‌ماهه منتهي به زمان ورود، به تشخيص دبير كل سازمان بورس اوراق بهادار تهران، بايد از وضعيت مطلوبي برخوردار باشد. در غير اين صورت، مراتب جهت اخذ تصمیم به هيأت پذيرش گزارش شود.

شرایط اختصاصی پذیرش شرکت‌های موجود در بازار اول – تابلوی اصلی:

۱- وجود حداقل شناوری سهام ۲۰%

۲- دارا بودن حداقل میزان سرمایه ثبت‌شده شرکت ۱,۰۰۰ میلیارد ریال

۳- وجود حداقل ۳ سال سابقه فعالیت پیش از پذیرش

۴- عدم وجود زیان انباشته در ترازنامه

۵- مطلوبیت انتخاب سیستم حسابداری به لحاظ مالی و بهای تمام‌شده

۶- سودآوری در ۳ دوره مالی متوالی منتهی به زمان پذیرش و دارا بودن چشم‌اندازی روشن ازلحاظ سودآوری

۷- حداقل نسبت حقوق صاحبان سهام به‌کل دارایی‌ها ۳۰%

۸- تائید صورت‌های مالی توسط حسابرس معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار

۹- عدم وجود محکومیت قطعی کیفری برای اعضای هیئت‌مدیره و مدیرعامل

۱۰-  عدم وجود دعاوی حقوقی دارای اثر بااهمیت بر صورت‌های مالی

-۱۱ صورت‌های مالی دو دوره منتهی به پذیرش، فاقد موارد مردودی یا عدم اظهارنظر توسط حسابرس

شرایط اختصاصی پذیرش شرکت‌های موجود در بازار اول- تابلوی فرعی:

۱- وجود حداقل شناوری سهام ۱۵%

۲- دارا بودن حداقل سرمایه ثبت‌شده شرکت ۵۰۰ میلیارد ریال

۳- وجود حداقل ۳ سال سابقه فعالیت پیش از پذیرش

۴- عدم وجود زیان انباشته در ترازنامه

۵- مطلوبیت انتخاب سیستم حسابداری به لحاظ مالی و بهای تمام‌شده

۶- سودآوری در ۲ دوره مالی متوالی منتهی به زمان پذیرش و ارائه چشم‌اندازی روشن ازلحاظ سودآوری

۷- حداقل نسبت حقوق صاحبان سهام به‌کل دارایی‌ها ۲۰%

۸- تائید صورت‌های مای توسط حسابرس معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار

۹- عدم وجود محکومیت قطعی کیفری برای اعضای هیئت‌مدیره و مدیرعامل

۱۰-  عدم وجود دعاوی حقوقی دارای اثر بااهمیت بر صورت‌های مالی

11- صورت‌های مالی دو دوره منتهی به پذیرش، فاقد موارد مردودی یا عدم اظهارنظر توسط حسابرس

اما اگر همه این شرایط وجود داشته باشد تازه مسئولان شرکت می‌توانند برای پذیرش شرکت در بورس اقدام کنند و حالا نوبت آن رسیده است که مدارک لازم را ارائه بدهند که خود آن نیز کاری پر داستان است.

ارائۀ مستندات و مدارک جهت بررسی درخواست پذیرش اوراق بهادار

ماده 25- متقاضی پذیرش باید فرم درخواست پذیرش خود را به انضمام مدارک زیر در قالب برگه‌های بورس بر اساس تابلوی موردنظر، از طریق مشاور پذیرش به بورس تسلیم نماید:

1ـ پرسشنامه پذیرش؛

2- امید نامه؛

3- رسید پرداخت حق پذیرش؛

4- صورت‌‌های مالی سالانه مربوط به حداقل سه دورۀ مالی منتهی به تاریخ پذیرش که حداقل دو دوره آن برابر یک سال باشد، به همراه گزارش حسابرس و بازرس قانونی به تشخیص بورس؛

5- ارائه آخرین صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای شامل صورت‌های مالی شش ماه حسابرسی شده و صورت‌های مالی سه‌ماهه؛

6- گزارش پیش‌بینی عملکرد سال مالی جاری و آتی حسابرسی شده به همراه اظهارنظر مقبول یا بدون بندهای شرط اساسی حسابرس در خصوص اطلاعات مزبور؛

7- گزارش هیئت‌مدیره به مجامع عمومی عادی و فوق‌العاده حداقل برای دو دوره مالی اخیر؛

8- صورت‌جلسات مجامع عمومی برای حداقل دو سال اخیر و روزنامه‌های رسمی مربوط به آگهی آن‌ها در صورت وجود الزام قانونی؛

9- برنامۀ کسب‌وکار (Business Plan)، برای حداقل سه سال آینده و بر اساس برگه‌های بورس؛

10- آخرین اساسنامه ثبت‌شده منطبق با اساسنامه نمونه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس، مصوب هیئت‌مدیرۀ سازمان، که کلیه تغییرات قبلی مصوب مجامع عمومی فوق‌العاده در آن اعمال‌شده باشد؛

11- هرگونه تغییرات در اساسنامه طی دو سال مالی اخیر مندرج در روزنامه رسمی و آگهی‌های مربوط به تأسیس و ثبت شرکت؛

12- فهرست و مشخصات دارندگان اطلاعات نهانی شرکت، موضوع تبصرۀ یک ماده 46 قانون بازار اوراق بهادار بر اساس فرم‌های سازمان؛

13- یک نسخه از آخرین مفاصاحساب مالیاتی و برگه‌های تشخیص مالیات5 سال گذشته؛

14- مصوبه ‌مجمع عمومی عادی صاحبان سهام مبنی بر موافقت با پذیرش اوراق بهادار در بورس؛

15- تأییدیۀ حسابرس در خصوص کفایت سیستم کنترل‌های داخلی شرکت به‌نحوی‌که این سیستم متضمن حفظ و رعایت حقوق و منافع سهامداران به‌صورت یکسان ‌باشد،

16- آخرین نمودار سازمانی مصوب به همراه شرح مختصری از ساختار نیروی انسانی،

17- سایر اطلاعات مهم به تشخیص ناشر یا درخواست هیئت پذیرش.

تبصره: در فرم درخواست پذیرش، باید قید گردد که متقاضی با آگاهی از الزامات پذیرش و قبول تعهد به آن، درخواست خود را به بورس تسلیم کنند.

به اعتقاد کارشناسان برای رونق بیشتر بورس مدیران بازار سرمایه و دولت باید نسبت به قوانین بورس تجدید نظر کنند و با ساده سازی آیین نامه ها راه را برای حضور بیشتر شرکت ها و پذیرش آن ها در بازار سرمایه هموار سازند.