انتشار فیلم معدوم‏ سازی ‏جوجه‏ ها‏‏‏‏‏‏ در فضای مجازی، یک بار دیگر نگاه‏ ها‏‏‏‏‏‏ را به سوی صنعت مرغداری ایران معطوف کرد. صنعتی که به طور مستقیم برای حدود 2 میلیون نفر در کشور اشتغال ایجاد کرده و گردش مالی سالانه آن بالغ بر 45 هزار میلیارد تومان است. این صنعت هم مانند سایر صنایع تولیدی ایران که درگیر بحران‏ های ‏‏‏‏‏‏متعدد داخلی و خارجی است، هم از قوانین گاه و بیگاه و نوسانات ارزی صدمه می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ بیند و هم از تحریم‏ های ‏‏‏‏‏‏خارجی که کار را در حلقه اول برای واردات نهاده‏ ها‏‏‏‏‏‏ دشوار می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند و هزینه‏ ها‏‏‏‏‏‏ را افزایش می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دهد. در چنین شرایطی شیوع ویروس کرونا هم کار را سخت‏ تر کرده است تا در نهایت یکی از خروجی‏ های ‏‏‏‏‏‏آن معدوم‏ سازی ‏حدود 20 میلیون عدد جوجه و ضرر 30 درصدی مرغدارها طی هفته‏ های ‏‏‏‏‏‏اخیر باشد. مهدی معصومی اصفهانی، مالک شرکت تخم‏ مرغ ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تلاونگ، صنعت مرغداری را یک صنعت استراتژیک برای ایران می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ داند و می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ گوید: «یک فرمول خیلی ساده وجود دارد. ما باید میزان تولید را کنترل کنیم، واردات نهاده‏ ها‏‏‏‏‏‏ را هم به اندازه کافی انجام دهیم و مازاد تولیدمان را یا ذخیره کنیم یا به بخش صادرات بیاوریم. هر زمان این فرمول به هم بخورد، اتفاقاتی نظیر تغییر قیمت محصولات یا کاهش عرضه و... رخ می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دهد. یک نگرانی جدی هم وجود دارد آن هم سیاست ارگان‏ هایی مثل سازمان حمایت است که به عنوان سدی در مسیر تولید کالای کیفی عمل می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کند. با فشار سازمان حمایت برای کاهش قیمت محصولات، جایی برای توسعه کیفی کالا باقی نمی‏ ماند.»
صنعت مرغداری چه جایگاهی در اقتصاد ایران دارد؟ چند نفر در آن مشغول به کارند و چه میزان تولید دارد؟
مرغداری یک صنعت استراتژیک برای ایران به حساب می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ آید. حدود 30 هزار کارگاه مرغداری در کل کشور فعال هستند و تقریبا 250 هزار خانوار ( به طور متوسط چهارنفره) هم به طور مستقیم در آنها کار می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کنند. سالانه دو میلیون و 700 هزار تن گوشت مرغ، حدود یک میلیون تن تخم‏ مرغ ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏و یک میلیارد و 300 میلیارد عدد جوجه در این صنعت تولید می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود.
گردش مالی سالانه صنعت مرغداری چقدر است؟
گردش مالی سالانه این صنعت حدود 45 هزار میلیارد تومان است که با ارز ترجیحی (4200 تومانی) حدود 10 میلیارد دلار می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود. 90 درصد مواد اولیه مصرفی این صنعت هم وارداتی است و به همه آن ارز دولتی تعلق می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ گیرد. در واقع 70 درصد ارز دولتی ایران در اختیار صنعت مرغداری است که معادل 7 میلیارد دلار می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود.
بیشترین سهم بازار مرغ ایران در اختیار کدام تولیدکننده‏ ها‏‏‏‏‏‏ قرار دارد؟
یکی از مسائل مهمی که در صنعت مرغداری وجود دارد این است که هیچ تولیدکننده بزرگی در این صنعت نیست و همه شرکت‏ ها‏‏‏‏‏‏ کمتر از یک درصد تولید دارند. معنایش این است که هیچ انحصاری در این صنعت وجود ندارد بنابراین مافیایی در آن نیست و فقط عرضه و تقاضاست. نکته مهم دیگر اینکه مواد اولیه صنعت مرغداری فقط در همین صنعت قابل استفاده است مانند ذرت، سویا و ویتامین‏ های ‏‏‏‏‏‏مخصوص. معنایش این است که اگر از این مواد بیش از نیاز وارد شود، جای دیگری امکان استفاده از آن ها وجود ندارد.
ارز دولتی به طور منظم در اختیار تولیدکننده ‏ها‏‏‏‏‏‏ قرار گرفته است؟
سهمیه‏ بندی در خصوص میزان واردات مواد اولیه صنعت مرغداری در اختیار دولت است. بنابراین اجازه ورود کالا و میزان ارز مورد نیاز را خودش تعیین می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کند و در اختیار مرغداری‏ ها‏‏‏‏‏‏ نیست.
حضور پررنگ دولت در واردات مواد اولیه باعث ایجاد رانت برای برخی شرکت‏ ها‏‏‏‏‏‏ و ایجاد مافیا نشده است؟
خیر، علتش این است که هیچ شرکت بزرگی در صنعت مرغداری شکل نگرفته است بنابراین این‏طور نیست که بتوانند در موارد خاص تفاهم کنند؛ مثلا تصمیم بگیرند تولید را کاهش دهند. البته واردات نهاده‏ ها‏‏‏‏‏‏ مانند ذرت بحث دیگری است. آن هم در اختیار دولت است که آیا ارز بدهد یا خیر اما در صنعت مرغداری مافیا وجود ندارد.
مهم‏ترین چالش‏ های ‏‏‏‏‏‏صنعت مرغداری ایران قبل از شیوع ویروس کرونا چه بود؟
یک فرمول خیلی ساده وجود دارد. ما باید میزان تولید را کنترل کنیم، واردات نهاده‏ ها‏‏‏‏‏‏ را هم به اندازه کافی انجام دهیم و مازاد تولیدمان را یا ذخیره کنیم یا به بخش صادرات بیاوریم. هر زمان این فرمول به هم بخورد، اتفاقاتی نظیر تغییر قیمت محصولات یا کاهش عرضه رخ می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دهد. یک نگرانی جدی هم وجود دارد. آن هم سیاست ارگان‏ هایی مثل سازمان حمایت است که به عنوان سدی در مسیر تولید کالای کیفی عمل می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کند. با فشار سازمان حمایت برای کاهش قیمت محصولات، جایی برای توسعه کیفی کالا باقی نمی‏ ماند. اگر چنین فشاری از روی دوش تولید کننده برداشته شود و اجازه دهند کالا با قیمت تمام‏ شده واقعی خود به دست مشتری برسد، فرصت تولید محصولاتی را در ایران داریم که مشابه آن در کشورهای دیگر نیست. توانمندی داخلی و ذائقه ایرانی فرصت تولید کالای باکیفیت را در صنایع تبدیلی کشور فراهم کرده است و نباید در این مسیر مانع‏ تراشی کنیم. قیمت تابع عرضه و تقاضاست و هر نوع تلاش برای کاهش آن به کیفیت لطمه می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏زند. در حال حاضر کمبود دان داریم که علت آن ترخیص دیرهنگام به دلیل مشکلات ارزی بوده است. قیمت دان هم یک و نیم تا دو برابر رشد کرده است. مصرف جوجه هم به دلیل شرایط خاص و شیوع ویروس کرونا کاهش پیدا کرده است.
تحریم‏ ها‏‏‏‏‏‏ چه تاثیری در عمیق‏تر شدن مشکلات داشته است؟
تحریم ‏ها‏‏‏‏‏‏ در تهیه مواد اولیه مشکلات بسیاری ایجاد کرده است. بسیاری از کالاها مانند ریزمغذی‏ ها‏‏‏‏‏‏ وارد نمی‏ شود و یا خیلی کم است. در زمینه واردات و تامین واکسن و دارو و اسید آمینه‏ ها‏‏‏‏‏‏ مشکلاتی وجود دارد. در واقع مواد اولیه با مشکل مواجه‏ اند. از آن طرف بازار سیاهی ایجاد شده و برخی کالاها که با قیمت دلار دولتی تهیه شده بود به مصرف‏ کننده به قیمت ‌دلار آزاد فروخته می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود. به این شکل قیمت تمام‏ شده بیشتر از حدی است که باید باشد. از طرف دیگر هم که قیمت فروش به شدت پایین است. به همین دلیل این صنعت ضرر و زیان سنگینی را متقبل شده است.
دولت چه اقداماتی برای رفع این مشکل انجام داده است؟
دولت نتوانسته کاری انجام دهد. در برخی موارد، حتی تامین ارز هم انجام نشده است. به همین خاطر واکسن و دارو وارد کشور نشده است. تامین و انتقال ارز همچنان مشکلات خاص خود را دارد. بحث تجارت خارجی به طور کلی مشکل دارد و این صنعت هم به دلیل اینکه 90 درصد مواد اولیه‏ اش وارداتی است، دچار مشکلات بیشتری شده است.
بعد از شیوع ویروس کرونا مشکلات صنعت مرغداری بیشتر شد تا آنجا که مرغدارها مجبور به معدوم‏ سازی ‏میلیون‏ ها‏‏‏‏‏‏ جوجه شدند. تصاویر منتشرشده از این اتفاق واکنش‏های ‏‏‏‏‏‏زیادی در پی داشت؛ علت اصلی بروز این اتفاق چه بود؟
در سه‏ ماهه پایانی سال گذشته براساس سیاست دولت قرار شد تولید جوجه 20 درصد بیشتر شود تا با افزایش تولید مرغ گوشتی، کمبودی در شب عید در بازار نداشته باشیم. اتفاقی که افتاد، عدم جذب جوجه مازاد در چرخه تولید بود. قیمت مرغ در ماه پایانی سال گذشته به دلیل همه‏ گیری بیماری کرونا که شرایط را از حالت عادی خارج کرد، پایین آمد. مرغداران هم با توجه به کاهش میزان مصرف، جوجه‏ ها‏‏‏‏‏‏ را نخریدند. معدوم‏ سازی ‏جوجه اتفاق می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ افتد چون مرغداری‏ ها‏‏‏‏‏‏ با افت قیمت 30 درصد ضرر کردند و به همین دلیل تمایلی به خرید و جوجه‏ ریزی در واحدها وجود ندارد. نرسیدن دان به شرکت‏ های ‏‏‏‏‏‏تولیدی هم مزید بر علت شد. تولیدکننده‏ ها‏‏‏‏‏‏ نگران شدند که دان گیرشان نیاید بنابراین مجبور به معدوم کردن جوجه‏ ها‏‏‏‏‏‏ شدند.
سیاست دولت برای افزایش تولید چقدر منطقی بود؟
این میزان تولید نیازی نبود. همیشه مقداری مازاد وجود دارد که به طور معمول شرکت پشتیبانی، جذب و ذخیره می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند یا صادر می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود. اگر کرونا نبود 10 درصد مازاد تولید بود که اشکالی نداشت. نوسان‏ ها‏‏‏‏‏‏ در قیمت هم به دلیل بی‏ برنامگی صنعت دام و طیور نیست. 40 سال که این صنعت برنامه دارد اما تکالیفی به ناگهان به فعالان این صنعت تحمیل می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود و جایی برای فروش مازاد تولید هم وجود ندارد. دولت و انجمن‏ ها‏‏‏‏‏‏ تلاش می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کنند هر ماه میزان جوجه‏ ریزی را کنترل کنند  و تصمیم گرفتند این بار، سطح تولید جوجه را افزایش دهند که به دلیل همه گیری بیماری کرونا مازاد جوجه جذب چرخه تولید نشده است. آمار دقیقی از میزان جوجه‏ های ‏‏‏‏‏‏معدوم‏ شده ندارم اما بعید نیست  نزدیک به 20 میلیون جوجه در این معدوم‏ سازی‏‏ ها از بین برود. در صنعت تخم‏مرغ ‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏هم مازاد تولید داریم که صادر می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود اما با مازاد تولید مرغ قیمت‏ ها‏‏‏‏‏‏ افت کرده است. در این‏ باره که دولت چه تصمیمی درباره میزان تولید و مازاد آن دارد، هنوز هیچ بحثی انجام نشده است.
با توجه به ضرر و زیانی که صنعت مرغداری دید، قیمت مرغ در آینده رشد می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کند؟
از زمان جوجه ‏ریزی تا آماده‏ سازی محصول و عرضه به بازار 45 روز فاصله زمانی وجود دارد با این حال به دلیل ابهام در آینده و اینکه مشخص نیست چه زمانی ابعاد همه‏ گیری کرونا در بازار کم می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود، همچنان جوجه‏ ها‏‏‏‏‏‏ بلاتکلیف و بی‏ خریدار مانده و در نهایت معدوم می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شود. در شرایط افت قیمت هیچ‏کس خسارت مرغداران را جبران نمی‏ کند و نگرانی از زیان آینده به عدم خرید و جوجه‏ ریزی می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ انجامد. با توجه به این وضعیت در چرخه تولید،  قیمت مرغ در آینده به شدت افزایش پیدا می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کند.
صنعت مرغداری ایران در بخش صادرات چقدر فعال است؟
بیش از همه به کشورهای همسایه خصوصا عراق صادرات داریم. البته این کار هم مشکلات خاص خودش را دارد. صنعت مرغداری 20 درصد ظرفیت خالی تولید دارد و می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تواند در بخش صادرات قوی‏تر عمل کند.
شیوع ویروس کرونا، دورنمای فعالیت‏ های ‏‏‏‏‏‏مختلف اقتصادی را غیرقابل پیش‏ بینی کرده است؛ شما آینده را چطور می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ بینید؟
ممنوعیت واردات محصولات نهایی فرصتی عالی برای تولیدکنندگان ایرانی است تا محصولات جدید و با کیفیت عرضه کنند. صنایع تبدیلی به عنوان بخش تکمیلی صنایع دام و طیور، به طور ویژه در مورد تخم‏ مرغ، یک تخصص جدید در دنیاست و فضای بسیاری برای توسعه آن وجود دارد. هرچند در زمینه خرید ماشین‏ آلات مورد نیاز در صنایع تبدیلی از کشورهای خارجی مشکلاتی داریم اما به هرحال ماشین‏ آلات را وارد یا با اتکا به توان فنی داخلی آن را تامین می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کنیم. به عنوان یک تولیدکننده به فضای فعلی بازار خوش‏بین هستم اما نگرانم با لغو تحریم‏ ها، درهای کشور به روی کالای خارجی گشوده شود و  کارخانه‏ های ‏‏‏‏‏‏ایرانی را به تعطیلی بکشاند. تولیدکننده ایرانی می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تواند هر محصول غذایی با کیفیت مشابه خارجی آن تولید کند. می‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تواند با کالای خارجی در بازار داخل رقابت کند، اما در شرایطی که آیین نامه‏ ها‏‏‏‏‏‏ و مقررات دستگاه‏ های ‏‏‏‏‏‏دولتی به گونه‏ ای تدوین و صادر نشود که امکان پیش‏بینی بازار و وضعیت تولید، برای تولیدکننده ایرانی از بین برود.