خیلی اوقات دگرگونی‌های عمیق در جامعه و کسب‌وکارها زمانی رخ می‌دهد که اتفاقاتی غیرقابل پیش‌بینی افراد را مجبور به امتحان ایده‌های تازه می‌کنند. مثلا در جریان جنگ جهانی دوم، وقتی مردان آمریکایی به جنگ رفتند، زنان ثابت کردند که می‌توانند کارهای مردانه را انجام دهند - و آنها را خوب انجام دهند. بعد از پایان جنگ زن‌ها دیگر به عقب بازنگشتند. یا مثلا مشکل سال ۲۰۰۰ (که تاریخ در کامپیوترها از سال ۹۹ به ۰۰ تغییر می‌کرد) باعث شد آمریکا به مهندسین نرم‌افزار هندی نیاز پیدا کند و ویزای کار صادرشده برای این گروه افراد سه برابر شد. همین باعث شد که مهندسین هندی در دنیا به آچارفرانسه حل مشکلات تکنولوژیک معروف شدند. امروز گوگل، مایکروسافت، آی‏بی‏ام و ادوبی مملو از مهندسانی‌اند که در هند به دنیا آمده‌اند.

در حال حاضر کرونا جهان را مجبور کرده ایده آموزش از راه دور را به طور جدی امتحان کند. نشانه‌های فراوانی وجود دارد که این بحران جنبه‌های مختلفی از زندگی بشر را متحول خواهد کرد. اگر آموزش از راه دور قدرت خود را در این بحران نشان بدهد بخش آموزش یکی از این حوزه‌ها خواهد بود.

مدل تجاری آموزش عالی این روزها با سه سوال حیاتی روبه‏روست:

۱.آیا دانشجوها واقعا به تجربه چهارساله و مداوم آموزشی نیاز دارند؟

برای پاسخ به این سوال باید به چند سوال پاسخ بدهیم: کدام بخش‌های مدل چهارساله را می‌توان جایگزین کرد؟ کدام بخش‌ها غیرقابل حذف هستند و کدام بخش‌ها با تکنولوژی‌های دیجتال تکمیل می‌شوند؟

در تئوری، درس‌هایی که نیازمند جنبه‌های شخصی یا برهم کنش‌های شخصی‌اند می‌توانند به عنوان برنامه‌ای چندرسانه‌ای از قبل ضبط شوند و دانشجوها آنها را در هر زمان و مکانی که خواستند تماشا کنند. همین‌ حالا هم در وب‌سایت‌هایی مثل Coursera و edX شاهد چنین روندی هستیم. به خصوص در دوره‌های پایه و غیرپیشرفته این روند جواب می‌دهد و تنها نکته منفی آن نبود تجربه اجتماعی برای دانشجویان است.

با تبدیل این کلاس‌ها به کالای آنلاین، کالج‌ها می‌توانند منابعی را که قبلا به این شکل از کلاس‌ها اختصاص داده بودند روانه دوره‌هایی کنند که بیشتر روی تحقیق استوار است و فرد باید مهارت‌های حل مسئله را به طور شخصی و در کنار استاد توسعه دهد. دانشجوها هم به این صورت منابع بیشتری در اختیار دارند چون دیگر نیاز نیست که چهار سال تمام در دانشگاه بمانند. آنها دوره آنلاین دانشگاه را با هزینه پایین‌تر و در مکان و زمان مناسب برمی‌دارند و از وقتی که در دانشگاه می‌گذرانند استفاده بهتری می‌برند: آن را صرف آزمایشگاه، گرفتن مشاوره شغلی و دیگر فعالیت‌هایی می‌کنند که به صورت آنلاین قابل انجام نیست. این مدل دوگانه آموزشی (آنلاین-آفلاین) به دانشگاه‌ها کمک خواهد کرد که در کل شهریه‌ها را پایین بیاورند. این یعنی دانشجویان بیشتری جذب دانشگاه‌ها خواهند شد.

تجربه کنونی به دانشجوها، اساتید و مسئولان دانشگاه نشان خواهد داد که کدام کلاس‌ها را می‌توان آنلاین برگزار کرد و کدام کلاس‌ها حتما باید در دانشگاه برگزار شود. نرم‌افزارهای آموزش از راه دور باید به دانش‌آموزان، اساتید و کارکنان بخش آی‏تی اجازه گفت‌وگوی آنلاین در مورد مشکلات تکنولوژیک، طراحی دوره و چگونگی برگزاری آزمون‌ها را بدهد.

۲.زیرساخت‌های آی‏تی دانشگاه‌ها به چه اصلاحاتی نیاز دارند؟

همین حالا هم خیلی از ما مجبور شده‌ایم جلسات کاری‌مان را آنلاین برگزار کنیم و از مشکلات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری چنین تحولی آگاهی داریم. زیرساخت‌های دانشگاه‌ها باید بتوانند حجم عظیمی از دانشجوهای تازه آنلاین را تحمل کنند. ضمنا وضعیت مالی دانشجوها هم در نوع آموزش آنلاین آنها تاثیر دارد اما این مشکل در کلاس درس فیزیکی وجود نداشت. دانشجویان ثروتمندتر به لپ‌تاپ‌ها، موبایل‌ها و دیگر گجت‌های پیشرفته‌تر مجهزند و دانشگاه باید مطمئن شود که خدماتش به همه دانشجوها به طور تقریبا یکسانی ارائه می‌شود.

نرم‌افزارهای ارائه درس‌‌هایی که قبلا ضبط شده‌اند در طول سال‌های اخیر پیشرفت خوبی کرده‌اند، اما هنوز در بخش درس‌هایی که زنده پخش می‌شوند دچار مشکلات زیادی هستیم. به خصوص ضعف در سرعت اینترنت می‌تواند کل کلاس را با مشکل جدی روبه‏رو کند. دانشگاه آنلاین به متخصصان آی‏تی بیشتری نیاز دارد و دانشگاه‌ها باید بتوانند بین مسئله ارزان‌تر کردن آموزش آنلاین و استخدام متخصصان بیشتر توازن برقرار کنند.

۳.اساتید و دانشجوها را چطور باید برای دوران جدید آماده کرد؟

کاملا طبیعی است که همه اساتید با ایده کلاس‌های مجازی راحت نیستند و خیلی‌ از آنها توانایی کار با چنین درجه‌ای از تکنولوژی‌های نو را ندارند. دانشجوها شاید در این حوزه وضع بهتری داشته باشند اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده، برداشتن دوره‌های آنلاین به معنای به پایان رساندن آنها نیست و دانشجوها در محیط خانه - در مقایسه با کلاس - حواسشان راحت‌تر پرت می‌شود و بی‌خیال‌تر رفتار می‌کنند. ‌آیا کرونا می‌تواند این روند‌ها را تغییر دهد؟

چند سال پیش با ورود وب‌سایت‌های آموزش از راه دور و ارزان‌قیمت آکادمیک مثل Coursera گروهی از تحلیل‏گران پیش‌بینی کرده بودند که دوران کالج‌های معمول به سر آمده است. (درست همان‌طور که تکنولوژی دیجیتال مشاغلی مثل آژانس‌های مسافرتی و اپراتورهای تلفن را نابود کرد.) اما تجربه سال‌های اخیر نشان داد که کالج‌ها در برابر رقبای جدید و تکنولوژی‌های نو هنوز هم حرفی برای گفتن دارند و به راحتی نابود نمی‌شوند.

با این حال این احتمال دارد که بحران کنونی به ما نشان دهد که تجربه چهارساله کالج قرار نیست مثل سابق به آینده شغلی ما کمک ‌کند و در دنیای کنونی ما به مدل آموزشی پیچیده‌تر و مدرن‌تری نیاز داریم. به عصر دانشگاه‌های آنلاین/آفلاین خوش آمدید!