فقط چند هفته از همه‌گیر شدن ویروس کرونا می‌گذرد، ویروسی در کوچک‌ترین مقیاس ممکن که تحولی بزرگ در دموکراسی‌های غربی ایجاد کرده‌است. بسیاری از دولت‌ها، کسب‌وکارها را تعطیل کرده‌اند. مردم را هم وادار کرده‌اند در خانه‌های خود بمانند. برخی از این دولت‌ها وعده‌های چند تریلیون دلاری برای کمک به اقتصاد داده‌اند. آن‌ها قرار است تریلیون‌ها دلار کمک کنند تا اقتصادشان زمین نخورد. این دولت‌ها همچنین به دنبال حمایت از مردم هستند. کره‌جنوبی و سنگاپور در این زمینه به الگویی برای پیروی تبدیل شده‌اند. اگر آن‌ها الگو باشند یعنی دیگر نباید خبری از حریم شخصی الکترونیکی و درمانی باشد. همه این موارد شیک، باید کنار گذاشته شوند. این بزرگ‌ترین بحران در عرصه سیاست است که از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، جهان را گرفتار کرده‌است. 

تابوها یکی پس از دیگری شکسته شده‌اند. مسئله فقط جریمه‌ها و زندانی کردن افراد معمولی نیست. نقش دولت در اقتصاد مورد بحث قرار گرفته‌است. کنگره در آمریکا تصمیم گرفته بسته‌ای به ارزش ۲تریلیون دلار ارائه دهد. این بسته در حقیقت ۱۰درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا به شمار می‌آید. این در حالی است که در زمان بحران بزرگ اقتصادی در سال‌های۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ بسته‌ای با نصف این ارزش مصرف شد. یعنی ارزش بسته حمایتی در دوران کرونایی، دو برابر ارزش بسته‌ای است که در زمان بحران اقتصادی مطرح شده‌است. در بریتانیا، فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی هم بسته‌هایی برای حمایت از اقتصاد مطرح شده که ارزش آن برابر با ۱۵درصد از کل تولید ناخالص داخلی است. بانک‌های مرکزی سرگرم چاپ پول شده‌اند و از آن برای خرید دارایی‌هایی استفاده می‌کنند که قبلا خبری از آن‌ها نبود. برای اولین بار می‌بینیم که دولت‌ها خودشان را به هر دری می‌زنند و هر تلاشی می‌کنند تا جلوی ورشکستگی را بگیرند. 

آن‌ها که به دولت محدود و بازار آزاد باور داشتند حالا با ویروس کرونا با مشکلاتی مواجه شده‌اند. دولت باید قاطعانه اقدام کند. اما تاریخ به خوبی نشان می‌دهد که دولت بعد از بحرانی که ایجاد شده، تسلیم نمی‌شود و کنار نمی‌کشد. در واقع دولت به این راحتی، زمینی را که به آن ورود کرده، ترک نمی‌کند. این‌ها اکنون به مسئله‌ای برای اقتصاد تبدیل شده‌است. به‌علاوه مسئله نجات فردی را هم به چالش کشیده‌است. 

دوباره دولت 

واضح است که دولت‌ها در زمان بحران، رشد می‌کنند. یعنی دولت به صورت غیر تصادفی در شرایط بحرانی، قدرت بیشتری پیدا می‌کند. برخی دولت‌ها در شرایطی که بیماری‌های واگیردار شایع شده‌اند، دچار نوسان شده‌اند. اما همیشه توانسته‌اند به تنهایی از عهده مسائل بر بیایند. یعنی تمام تلاش خود را کرده‌اند تا کسب‌وکارها را به حرکت درآورند. وقتی اقتصاد در حال سقوط است، این تنها دولت است که می‌توان آن را نجات دهد. اگر در آمریکا و در اروپا، دولت‌ها در این شرایط به میدان نیایند و کمک نکنند، تولید ناخالص داخلی دست‌کم ۵ تا ۱۰درصد در سال سقوط خواهد کرد. 

یکی از دلایلی که باعث شده نقش دولت‌ها در دوران شیوع ویروس کرونا به سرعت تغییر کند این است که این ویروس مانند آتش به جان مردم افتاده و به سرعت آتش دامن همه را می‌گیرد. در عرض چهار ماه، از بازاری کوچک در ووهان به کل بازارهای جهانی رسیده‌است. تعداد افرادی که به تازگی به این ویروس مبتلا می‌شوند به سرعت در حال افزایش است. مورد ایتالیا به یک مورد وحشتناک تبدیل شده و بسیاری از مردم بابت آن وحشت‌زده شده‌اند. تعداد افرادی که در ایتالیا به این ویروس مبتلا شده‌اند و همچنین تعداد مرگ‌ومیر ناشی از کرونا در ایتالیا بسیار بالاست. این در حالی است که ایتالیا یکی از بهترین نظام‌های بهداشت و سلامت را در جهان دارد. 

ترس یکی دیگر از دلایل تغییرات ناگهانی و شدید در میان دولت‌ها شده‌است. دولت بریتانیا جزو دولت‌هایی بود که تلاش کرد میزان دخالت خود را در این مسئله به حداقل برساند همه مردم، این دولت را به کم‌کاری در این زمینه محکوم کردند. برخی گفتند دولت دیر اقدام کرده و برخی هم گفتند دولت کم‌کاری کرده‌است. اما فرانسه در مقابل، قانونی را تصویب کرد که به دولت اختیارات بیشتری می‌دهد. در این کشور، دولت نه تنها اختیار دارد مردم را کنترل کند بلکه اختیار کنترل قیمت هم دارد. نکته جالب توجه این است که در طول این بحران، میزان محبوبیت و مقبولیت امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه به شدت افزایش پیدا کرده‌است. 

در اکثر کشورهای جهان، دولت‌ها تلاش کرده‌اند اقداماتی ترکیبی برای مقابله با این ویروس نشان دهند. اما نکته مهم این است که همه آن‌ها ناچار به دخالت در امور اقتصادی شده‌اند. در آینده این جریان‌ها می‌تواند روی میزان دخالت دولت و دسترسی دولت به اطلاعات شخصی مردم تاثیر داشته باشد. شاید دولت‌ها برای اینکه بتوانند بیماری‌های مسری آینده را کنترل کنند ناچار باشند اطلاعات شخصی مردم را مرتب رصد کنند. همه این‌ها نشان می‌دهد دولت به نحوی، نقش خود را در اقتصاد گسترش خواهد داد. این یعنی زندگی هرروزه ما در آینده تغییر خواهد کرد و دولت در آن نقشی حیاتی خواهد داشت.

ترجمه نسیم بنایی/ آینده نگر/ منبع اصلی: اکونومیست