سرمايه‌گذاري خارجی ضامن اصلی رشد اقتصادی است و به همین دلیل سیاست‌گذاری‌های اقتصادی به گونه‌ای است که زمینه برای جذب بیشترین سهم از سرمایه‌های خارجی در هر کشور فراهم شود. گزارش سرمايه‌گذاري جهانی که اخیراً منتشر شده است به بررسی روند سرمايه‌گذاري در دنیا طی سال‌های اخیر می‌پردازد و نشان می‌دهد در سال 2018 جریان سرمايه‌گذاري خارجی در دنیا کاهش یافته است ولی در سال 2019 سرمايه‌گذاري در دنیا رشد کرده است و این روند در سال جاری هم ادامه خواهد داشت.

 طبق گزارش اخیر که بر طبق اطلاعات سال 2018 تهیه شده و جریان سرمایه‌ها در تمامی کشورهای دنیا را مورد بررسی قرار داده است، در سال 2018 سرمايه‌گذاري خارجی در دنیا 13 درصد کاهش داشت و به حدود 1.3 هزار میلیارد دلار رسید. در سال 2018 برای سومین سال متوالی جریان سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در دنیا با کاهش همراه بود. در مورد دلیل این تغییر می‌توان مسائل زیادی را عنوان کرد که یکی از آنها تغییر قوانین مالیاتی و سرمايه‌گذاري در امریکا است. این تغییر بود که موجب شد امریکا در سال 2018 در میان بیست سرمایه‌گذار بزرگ دنیا جایگاهی نداشته باشد در حالی که در سال 2017 بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار در دیگر کشورهای دنیا محسوب می‌شد.

در سال 2018 جریان سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای صنعتی و توسعه یافته دنیا برابر با 557 میلیارد دلار بود در حالی که کشورهای در حال توسعه 706 میلیارد دلار از این سرمایه‌ها را جذب کردند و بازارهای در حال گذار توانستند از 34 میلیارد دلار از این سرمایه‌ها استفاده کنند. سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در بازارهای در حال گذار دنیا نسبت به سال 2017 با افت 28 درصدی همراه بود که اصلی‌ترین دلیل آن افت سرمايه‌گذاري در روسیه به دنبال تحریم‌های امریکا و تحولات بین‌المللی اخیر است. در یک سال مورد بررسی ما شاهد کاهش 49 درصدی سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشور روسیه بودیم. در این سال سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای در حال توسعه دنیا 2 درصد نسبت به سال قبل از آن رشد کرد در حالی که سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته با افت 27 درصدی همراه بوده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در سال 2018 سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در بازارهای در حال گذار دنیا با افت 28 درصدی همراه بود.

سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای توسعه‌یافته

طبق مطالعات انجام شده، در سال 2018 جریان سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی بدره کشورهای صنعتی دنیا به پایین‌ترین سطح از سال 2004 تاکنون رسید که این نشان از افت 27 درصدی دارد. در این سال سرمايه‌گذاري خارجی در اروپا به نصف و به مرز 200 میلیارد دلار رسید. دلیل این مسئله هم بازگشت سرمایه‌ها به کشورهای اصلی به دلیل بحران‌های اقتصادی منطقه‌ای به خصوص وضعیت بریتانیا و شرایط برگزیت در این کشور عنوان شده است. در این سال سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در امریکا هم 9 درصد کاهش داشت و امریکا توانست از 252 میلیارد دلار سرمایه خارجی برای توسعه پروژه‌های خود بهره‌مند شود. در مقابل استرالیا با تغییر قوانین سرمايه‌گذاري داخلی موفق شد تا مبلغ سرمايه‌گذاري در کشور را به حداکثر برساند. در سال مورد بررسی جریان سرمايه‌گذاري خارجی در کشور استرالیا برابر با 60 میلیارد دلار بود و دلیل اصلی آن در گزارش‌های رسمی دولت ایجاد فضای مطلوب اقتصادی در کشور ذکر شد که موجب شد تا سرمایه‌گذاران خارجی و شرکت‌های صنعتی خارجی فعال در کشور تصمیم بگیرند تا سود حاصل از سرمايه‌گذاري‌های خود را به جای خارج کردن از کشور در اقتصاد استرالیا سرمايه‌گذاري کنند. همین مسئله سبب شد تا جریان سرمايه‌گذاري خارجی در این کشور 25 میلیارد دلار بیشتر از برآوردهای قبلی شود.

در سال 2018 سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای ایرلند و سوئيس به ترتیب برابر با منفی 66 میلیارد دلار و منفی 87 میلیارد دلار بود به این معنا که خروج سرمایه‌ها از این کشور بیشتر از سرمايه‌گذاري خارجی انجام‌شده در این سرزمین‌ها بوده است. سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در بریتانیا با 36 درصد کاهش نسبت به سال قبل از آن به مرز 64 میلیارد دلار رسید که دلیل آن برگزیت و حواشی آن است. نگرانی در مورد افت اقتصادی این منطقه به دنبال خارج شدن از اتحادیه اروپا به خصوص اگر توافق جایگزینی برای تداوم تجارت با قاره سبز وجود نداشته باشد باعث شد تا سرمایه‌گذاران در مورد حضور در بازار این کشور با احتیاط بیشتری عمل کنند.

سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای در حال توسعه

در سال 2018 جریان سرمايه‌گذاري خارجی در کشورهای در حال توسعه دنیا نسبت به سال قبل از آن با رشد 2 درصدی همراه بود که دلیل آن رشد نسبی اقتصادی در این کشورها و کاهش سرمايه‌گذاري خارجی در کشورهای صنعتی عنوان شده است. در نتیجه این تحولات بود که سهم کشورهای در حال توسعه دنیا در برخورداری از جریان سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی به 54 درصد رسید و رکوردی بی‌سابقه را در تاریخ ثبت کرد. در این سال شماری از کشورهای در حال توسعه دنیا در میان بیست مقصد اصلی سرمايه‌گذاري خارجی جای گرفتند. از جمله این کشورها می‌توان به چین اشاره کرد که در سال 2018 دومین مقصد سرمایه‌های خارجی بود. در این سال جریان ورود سرمایه‌های خارجی به این کشور پهناور آسیایی برابر با 139 میلیارد دلار بود که نسبت به سال قبل از آن با افزایش 5 میلیارد دلاری همراه بوده است. هنگ‌کنگ در این رده‌بندی جایگاه سوم را داشت و توانست 116 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کند. از دیگر کشورهای در حال توسعه در این فهرست می‌توان به برزیل و هند و اندونزی و ویتنام اشاره کرد. در مجموع در میان 20 مقصد اصلی سرمايه‌گذاري خارجی در دنیا 10 مقصد را کشورهای توسعه‌یافته و صنعتی و 10 مقصد را کشورهای در حال توسعه و بازارهای در حال گذار تشکیل می‌دهند. همین مسئله به خوبی نشان می‌دهد که اهمیت کشورهای در حال توسعه در اقتصاد دنیا در حال افزایش است و اگر این روند ادامه داشته باشد ظرف یک دهه آینده سهم اقتصادهای در حال توسعه در اقتصاد جهان بالغ بر 40 درصد رشد خواهد کرد.

 سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در کشورهای افریقایی هم با رشد 11 درصدی همراه بود و مجموع سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی انجام شده در این کشورها برابر با 46 میلیارد دلار اعلام شد. البته در این سال سرمایه‌گذاری در مقاصد اصلی و اولیه سرمایه‌گذاری در افریقا کاهش یافته بود ولی کشورهای تازه‌ای در این قاره توانستند از سرمایه‌های خارجی بهره‌مند شوند و اغلب این سرمایه‌ها هم برای پروژه‌های کشف و استخراج منابع طبیعی صرف شد.

جریان سرمايه‌گذاري در کشورهای در حال توسعه قاره آسیا در سال 2018 با رشد 4 درصدی همراه بود. این کشورها بزرگ‌ترین مقصد سرمایه‌های خارجی در میان کشورهای در حال توسعه دنیا هستند و رشد سرمايه‌گذاري به دلیل افزایش پویایی و تحرک اقتصادی و اجرای پروژه‌های زيرساختی عنوان شده است. باید در نظر داشت که سهم اقتصادهای آسیب‌پذیر در جذب سرمایه‌های خارجی در دنیا کمتر از 3 درصد کل سرمايه‌گذاري انجام‌شده در دنیا است.

بیست مقصد اصلی سرمايه‌گذاري دنیا کجاست

بر مبنای این گزارش در سال 2018 امریکا بیشترین جریان ورودی سرمایه‌های خارجی را داشت. در این سال سرمايه‌گذاري در امریکا برابر با 252 میلیارد دلار بود که نسبت به سال قبل از آن با کاهش 25 میلیارد دلاری همراه بود. دومین مقصد سرمایه‌های خارجی کشور چین و سومین مقصد کشور هنگ‌کنگ بود و سنگاپور در رده چهارم قرار داشت. سنگاپور که یکی از کشورهای توسعه‌یافته در قاره آسیا است در سال 2018 توانست 78 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کند که نسبت به سال قبل از آن با افزایش 2 میلیارد دلاری همراه بود. در جایگاه پنجم کشور هلند قرار داشت که 70 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کرد و بریتانیا با جذب 64 میلیارد دلار سرمایه خارجی توانست جایگاه ششم را از آن خود کند. برزیل در جایگاه هفتم و استرالیا در جایگاه هشتم قرار داشت و اسپانیا و هند توانستند جایگاه نهم و دهم را از آن خود بکنند.

 در میان بیست کشور بزرگی که بیشترین سرمایه‌های خارجی را جذب کردند، بریتانیا بالاترین افت ورود سرمایه‌ها از سال 2017 تا 2018 را تجربه کرد. این کشور در سال 2017 توانسته بود 101 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کند ولی در سال 2018 تنها 64 میلیارد دلار سرمایه جذب کرد. از طرف دیگر بالاترین میزان رشد سرمايه‌گذاري خارجی هم در اسپانیا مشاهده شده است که برابر با 23 میلیارد دلار است. بالاترین افت جایگاه از نظر جذب سرمایه‌های خارجی در سال 2018 نسبت به سال قبل از آن در ایتالیا مشاهده شد. این کشور در سال 2017 با جذب 22 میلیارد دلار سرمایه خارجی جایگاه ششم دنیا را داشت ولی در سال 2018 با جذب 24 میلیارد دلار به جایگاه 15 رسید.

 بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران دنیا چه کشورهایی هستند

در سال 2018 سرمايه‌گذاري خارجی کشورهای صنعتی در دیگر کشورهای دنیا با 40 درصد کاهش به 558 میلیارد دلار رسید و سهم این منطقه در کل سرمایه‌گذاری خارجی در دنیا را به 55 درصد رسانید. این پایین‌ترین سهمی است که تاکنون کشورهای صنعتی در عرصه سرمایه‌گذاری در دنیا داشته‌اند. در این سال امریکا دیگر در میان 20 کشور بزرگ سرمایه‌گذار در بازارهای خارجی جایگاهی نداشت. ولی سرمایه‌گذاری انجام‌شده توسط کشورهای اروپایی در دیگر کشورهای دنیا 11 درصد رشد کرد و به مرز 418 میلیارد دلار رسید. فرانسه سومین کشور بزرگ سرمایه‌گذار در دنیا بود که توانست بالغ بر 100 میلیارد دلار در دیگر کشورها سرمايه‌گذاري کند.

سرمايه‌گذاري انجام شده توسط کشورهای در حال توسعه در دیگر کشورها هم در سال 2018 با کاهش 10 درصدی همراه بود و به مرز 417 میلیارد دلار رسید. سرمايه‌گذاري خارجی انجام‌شده توسط کشورهای در حال توسعه قاره آسیا در این سال با 3 درصد کاهش به 401 میلیارد دلار رسید و سرمايه‌گذاري انجام شده توسط کشورهای امریکای لاتین و کارائیب با بیش از 14 درصد کاهش همراه بود. سرمايه‌گذاري خارجی چین در دیگر کشورها برای دومین سال متوالی کاهش یافت.

در این سال ژاپن بیشترین سرمايه‌گذاري در دیگر کشورها را انجام داد که رقمی معادل 143 میلیارد دلار بود. سرمايه‌گذاري ژاپن در دیگر کشورها نسبت به سال قبل از آن با 17 میلیارد دلار کاهش همراه بود. چین هم با سرمايه‌گذاري 130 میلیارد دلاری در دیگر کشورهای دنیا جایگاه دوم را به خود اختصاص داد ولی جریان خروج سرمايه از این کشور 28 میلیارد دلار کمتر از سال 2017 بود.

فرانسه رشد 61 میلیارد دلاری سرمايه‌گذاري خارجی در دیگر کشورها را تجربه کرد و توانست بالغ بر 102 میلیارد دلار در کشورهای خارجی سرمايه‌گذاري کند. سرمايه‌گذاري خارجی انجام شده توسط این کشور در سال 2017 تنها برابر با 41 میلیارد دلار بود. در این رده‌بندی هنگ‌کنگ به عنوان چهارمین سرمایه‌گذار خارجی معرفی شد و کشورهای آلمان و هلند و کانادا و بریتانیا در رده‌های بعدی قرار گرفتند.

 در میان بیست کشوری که بیشترین سرمايه‌گذاري را در دیگر کشورهای دنیا انجام داده بودند هشت کشور در دسته کشورهای در حال توسعه یا بازارهای در حال گذار بودند در حالی که 12 کشور در دسته کشورهای توسعه‌یافته جای گرفته بودند. در پایان باید گفت بر طبق اطلاعات جمع‌آوری‌شده از وضعیت اقتصادی دنیا در سال 2019 میلادی، در این سال جریان سرمايه‌گذاري مستقیم خارجی در دنیا با رشد همراه بوده است و پیش‌بینی می‌شود این وضعیت در سال 2020 هم ادامه داشته باشد.