بعد از سه سال توئیت نوشتن و تعرفه گذاشتن، دونالد ترامپ بالاخره به آن چیزی که می‌خواست رسید. مرحله اول توافق تجاری بین آمریکا و چین روز پانزدهم ژانویه به امضا رسید و طرفین بر سرش با هم دست دادند. در این توافق، تعهدات چین برای محترم‌شمردن قوانین حقوق معنوی آمریکا و عدم مداخله در تغییر ارزش واحد پول چین مطرح شده. همچنین قرار است چین دویست میلیارد دلار کالای جدید از آمریکا بخرد تا آن کسری تجاری که این‌قدر درباره‌اش حرف زده می‌شد جبران شود و بخشی از خساراتی هم که به کشاورزان آمریکایی وارد شده کمی ترمیم شود.

اما این پیروزی سیاسی برای ترامپ یک ایراد بزرگ دارد: بغرنجی مسئله چین برای روسای جمهور آمریکا هیچ وقت کم نشده و اوضاع برای ترامپ حتی خیلی بدتر از روسای جمهور دیگر آمریکاست. آنچه که چهره‌های هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات در موردش توافق نظر دارند این است که روسای جمهور آمریکا همیشه در برابر چین کم آورده‌اند و اغلب نتوانسته‌اند چین را وادار کنند تعهدی را که به هر دلیلی به امریکا داده، عملی کند.

البته دونالد ترامپ و یارانش دائم در حال اصرار بر این موضوع هستند که اوضاع امروز فرق دارد و اگر چین نخواهد به تعهدات تجاری‌اش عمل کند، با تبعات سنگین و فوری اقتصادی مواجه خواهد شد.

وقتی یک ناظر عاقل با چنین حرف‌هایی مواجه شود احتمالا به خودش می‌گوید: بگذار ببینیم چین چه کار می‌کند. دقیقا هم باید همین کار را کرد. از حالا هیچ امیدی به اینکه چین مطابق میل آمریکا رفتار کند وجود ندارد. رابرت لایتایزر نماینده تجاری آمریکایی در این خصوص گفته: «انتظار ما این است که چین به تعهدات خود عمل کند و در هر حال، می‌شود به این کار وادارش هم کرد.»

قضیه این است که ترامپ خودش این دام را برای خودش پهن کرده است. او خودش وعده داد که در صورت عدم همراهی چین، اقدامات تنبیهی بیشتری در عرصه تجاری برای چین در نظر می‌گیرد؛ یعنی تعرفه‌های بیشتری بر کالاهای چینی می‌بندد. دونالد ترامپ سعی دارد این را القا کند که موضوع اصلا خاتمه پیدا نکرده و این تازه مرحله اول توافق تجاری چین و آمریکاست. در سند ۸۶ صفحه‌ای که بین طرفین به امضا رسیده، بسیاری از مواردی که آمریکا در موردش پافشاری و حساسیت داشت، اصلا ذکر نشده و مذاکره‌ای هم در موردشان انجام نگرفته. حالا ترامپ می‌خواهد رای‌دهندگان را قانع کند که تا پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در ماه نوامبر، تعهدات تجاری بیشتری از چین خواهد گرفت و وضع رای‌دهندگان را بهتر خواهد کرد. اما خیلی بعید است که زمان کافی برای انجام چنین کاری تا پیش از انتخابات وجود داشته باشد. با این اوصاف، بخش زیادی از منافع تجاری که آمریکا دنبال می‌کند مورد بی‌توجهی قرار گرفته‌اند.

عده زیادی از چهره‌ها و افراد بانفوذ در کاخ سفید حتی شک دارند که مرحله دوم این توافق تجاری اصلا به نزدیک میز مذاکره هم برسد. آنها معتقدند سوالی که الان مطرح می‌شود باید این باشد که آیا اصلا ترامپ قادر هست جرئت سیاسی لازم را نشان بدهد و پیش از انتخابات ریاست جمهوری، اقدامی رادیکال در عرصه تجاری با چین را به نمایش بگذارد یا خیر.

دولت آمریکا اعلام کرده که هر دو طرف این توافق باید دفتر مخصوصی برای نظارت بر اجرای این توافق تجاری داشته باشند و مناقشات احتمالی در این خصوص را حل و فصل کنند. اگر مناقشات ظرف ۹۰ روز حل نشدند، آمریکا حق خودش می‌داند که اقدام لازم را در این خصوص علیه چین انجام بدهد و یا حتی این توافق را زیر پا بگذارد.

وندی کاتلر که یک مذاکره‌کننده تجاری باسابقه در انستیتو سیاست اجتماعی آسیا است، می‌گوید عدم ارجاع اختلافات احتمالی بین طرفین این توافق تجاری به این معنی است که هیچ جایی برای هیئت‌های مستقل رسیدگی به اختلافات و تصمیم‌گیری حقوقی در نظر گرفته نشده است. یعنی شرایط عالی برای این فراهم شده که پای فشارهای سیاسی و منافع گروه‌های ذی‌نفع مختلف در این خصوص به وسط کشیده شود.

واقعیت این است که هیچ توافقی نمی‌تواند بین چین و آمریکا منعقد شود که منافع تجاری هر دو را تامین کند؛ چون اصلا این منافع چنان با هم متفاوت‌اند که جایی برای مذاکره باقی نمی‌گذارند. از همه واضح‌تر هم اینکه چین به حضور سنگین دولت در اقتصاد معتقد است و از آن سو، آمریکا می‌خواهد چین را به تغییر این موضع وادارد.

نکته اصلی هم این است که اگر دونالد ترامپ دوباره رای نیاورد و فرضا جو بایدن یا الیزابت وارن از حزب دموکرات جای او را بگیرند، باز هم مسئله تعرفه‌ها با همان پیچیدگی سرجایش باقی خواهد بود و فعلا راه بازگشت در مورد آنها وجود ندارد. این میراثی است که ترامپ چه برای دولت بعدی خودش و چه برای رئيس جمهوری از حزب دموکرات باقی گذاشته است.