کشورهای مختلف هرکدام برای کمک به مردم و کسب‌وکارها اقداماتی انجام داده‌اند. برخی کشورها بهره وام را به‌شدت کاهش داده و حتی به صفر رسانده‌اند و برخی دیگر وام‌های اولویت‌دار به مردم اعطا کرده‌اند. رئیس‌کل بانک مرکزی هم در یادداشتی برنامه‌های حمایتی نظام بانکی برای کنترل اثرات اقتصادی گسترش کرونا را عنوان کرده است.

آن‌طور که عبدالناصر همتی عنوان کرده است برای کمک به رفع نیازهای اولیه بخش بزرگی از مردم که دچار آسیب شده‌اند، سیستم بانکی می‌بایست به‌سرعت تسهیلاتی به اقشار یارانه بگیر اختصاص می‌داد. بنابراین، ۴ میلیون خانوار کم‌درآمد بین ۱ تا ۲ میلیون تومان وام قرض‌الحسنه ۴ درصد دریافت خواهند کرد و مابه‌التفاوت آن تا ۱۲ درصد را دولت می‌پردازد. به‌علاوه بیش از ۲۳ میلیون خانوار یارانه بگیر نیز، وام خرید با نرخ ۱۲ درصد دریافت می‌کنند. نرخ ۱۲ درصدی کارمزد این وام‌ها، تنها با کمک بانک مرکزی و تعدیل نرخ‌های ذخیره قانونی میسر شده و کاهش بیش از این در نرخ کارمزد، با توجه به سایر تکالیف بانک‌ها، امکان نداشت.

به گفته همتی، علاوه بر ۲۳ هزار میلیارد تومان وام به یارانه بگیران، بانک‌ها به کمک بانک مرکزی، ۵۲ هزار میلیارد تومان (از کل ۷۵ هزار میلیارد تومان) به بنگاه‌ها و مشاغل آسیب‌دیده هم با همان نرخ ۱۲ درصد وام می‌دهند. با توجه به تعویق سه‌ماهه اقساط، و مطالبات جاری بانک‌ها و مشکلات ترازنامه‌ای آنها، این تلاش بسیار درخور توجه است.

*اقداماتی حمایتی از اقشار آسیب‌پذیر مؤثر بوده است؟

طبق گزارش مرکز پژوهش های مجلس، طی شیوع ویروس کووید 19 دستگاه‌های حمایتی اقداماتی از قبیل موارد زیر در جهت حمایت از اقشار آسیب‌پذیر صورت داده‌اند:

ـ اختصاص ۵۸ میلیارد ریال از سوی سازمان بهزیستی کشور به مراکز اقامتی درمان و بازتوانی معتادین، برای اجرای دستورالعمل‌های پیشگیری و کنترل کووید 19 با سرانه هر مرکز پنج میلیون تومان.

ـ تخصیص 24 میلیارد تومان از سوی سازمان بهزیستی کشور به مراکز شبانه‌روزی نگهداری سالمندان و معلولان با ظرفیت 4۸۰۰۰ نفر، سرانه ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر.

ـ اختصاص بسته حمایتی معیشتی دولت برای 3 میلیون نفر از افراد نیازمند (مبلغ 2۰۰ تا 6۰۰ هزار تومان) از طریق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.

ـ اجرای توافقنامه استانداری تهران و سازمان بهزیستی در خصوص طرح «جمع‌آوری ضربتی کودکان کار و خیابان».

ـ کمک مبلغ ۵ میلیارد تومانی به سازمان بهزیستی کشور برای حفاظت از سالمت کودکان کار در برابر کرونا از سوی بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی.

ـ اختصاص مبلغ 4۰ میلیارد تومان که 3۰ میلیارد تومان برای مددجویان کمیته امداد و 1۰ میلیارد تومان برای سازمان بهزیستی جهت تهیه بسته‌های بهداشتی و مراقبتی در برابر کرونا از سوی بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی.

ـ بنیاد مستضعفان هدیه مبلغ یک‌میلیون تومانی را به درخواست شهرداری تهران برای 4۰۰۰ نفر پاکبان و کارگر پسماند و بهشت‌زهرا در مقابله با کرونا پرداخت کرده است.

ـ حمایت کامل از گروه‌های جهادی برای ضدعفونی کردن مناطق پُرخطر، غربالگری و آموزش مردم با اولویت 14 منطقه محروم کشور از سوی بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی.

ـ به دنبال شیوع ویروس کرونا و قرنطینه آسایشگاه کهریزک که میزبان در حدود 2 هزار سالمند، معلول، بیمار ام.اس و معلول نخاعی است، بنیاد مستضعفان مبلغ 3 میلیارد تومان را به این آسایشگاه اهدا کرده است.

ـ بنیاد مستضعفان مبلغ 1۰ میلیارد تومان به‌حساب 4۰ هزار نفر معلولان ضایعه نخاعی، شدید و خیلی شدید مستقر در منزل برای تهیه اقلام بهداشتی و ضدعفونی جهت پیشگیری از کرونا از طریق سازمان بهزیستی کشور تخصیص داده است.

همچنین شهرداری تهران اقداماتی نظیر انجام تست غربالگری کرونا در گرمخانه‌ها، آموزش تمامی نیروهای ستادی و ضدعفونی مستمر تمام سطوح در تمام گرمخانه و سامان سرا، تجهیز تمام مراکز به تب‌سنج لیزری و ارائه خدمات درمانی و آموزشی و توزیع بسته‌های بهداشتی به کودکان کار و خیابان و زباله گرد و حضور تیم پزشکی در گودها و گاراژهای تفکیک زباله را در جهت حمایت از اقشار آسیب‌پذیر صورت داده است.

اما نکته مهم در این گزارش نشان می دهد که مرور اهم فعالیت‌های دستگاه‌های حمایتی و چگونگی حمایت اجتماعی آنها از اقشار تهیدست و آسیب‌پذیر در شرایط کنونی حاکی از آن است که همه دستگاه‌ها و نهادها سعی کرده‌اند که از اقشار نیازمند حمایت کنند اما درعین‌حال اقدامات صورت گرفته از یکسو تابع سیاست اجتماعی مشخص و روشنی نبوده است و از سوی دیگر اقدامات ماهیتی تأخیری، پسینی و منفعلانه داشته‌اند. مضاف بر این، ضعف نهادهای هماهنگ‌کننده و نظارتی، منجر به موازی کاری، عدم هدفمندی و ناپایداری حمایت‌های اجتماعی شده است.

آن‌چنان‌که شواهد و داده‌های تجربی نشان می‌دهند، ویروس کرونا در بستر زندگی روزمره تا مدت‌ها ماندگار خواهد شد. تداوم این وضعیت باعث می‌شود اقشار ضعیف و در معرض آسیب در مواجهه با این ویروس تاب‌آوری کمتری داشته و رخدادهای دردناک دیگری را به همراه داشته باشد. ازاین‌رو لازم است مجموعه تصمیم گیران، ضمن بازاندیشی در رویه‌ها و اقدامات انجام‌شده، سیاست جدیدی متناسب با شرایط کنونی ابداع کنند و از اقدامات تأخیری ـ تعجیلی غیرکارشناسی پرهیز کنند؛ چراکه رفع این نقیصه در گرو برنامه محوری دستگاه‌های اجرایی و فعال شدن نهادهای مدیریتی ـ نظارتی در راستای هدفمندسازی حمایت‌های اجتماعی است.