*بروس اشنیر، استاد دانشکده کندی در دانشگاه هاروارد و نویسنده کتاب «دیتا و جالوت: نبرد پنهانی برای جمع‌آوری اطلاعات و کنترل دنیا»

این روزها بازیگران خارجی در انتخابات کشورهای مختلف در کنار گروه‌های ذی‌نفع سیاسی داخلی فعال‌اند و خیلی جاها اصلا تشخیص هم نمی‌دهید که از یک روبات رودست خورده‌اید.

یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهایی که در حال و آینده سیاست دیده می‌شود، حضور پرسوناها (شخصیت‌ها) در فضای مجازی است که به شکل مصنوعی ساخته شده‌اند. بسیاری از آنها برای شرکت در مباحث سیاسی به کار گرفته می‌شوند و درواقع دو جنبه را پوشش می‌دهند: اولی متونی است که توسط هوش مصنوعی و در ابعاد گسترده تولید و پخش شده است؛ دومی هم به اصطلاح افراد ساختگی هستند که در مباحث فضای مجازی مداخله می‌کنند.

نرم‌افزارهای تولید محتوا در حال حاضر آن‌قدر قوی هستند که می‌توانند هرکسی را در فضای مجازی گول بزنند. این نرم‌افزارها متن خبری می‌نویسند، در وب‌سایت‌ها با مشتریان سایت گفت‌وگو می‌کنند و حتی در یک سبک روزنامه‌نگاری جعلی هم به کار می‌روند. در این حالت، وب‌سایت‌هایی که مثل سایت‌های خبری محلی و معمولی به نظر می‌رسند، صرفا با استفاده از روبات‌ها به انتشار پروپاگاندا می‌پردازند اما ظاهر گول‌زنک آنها باعث می‌شود مخاطب به آنها شک نکند.

روبات‌های مشابهی در سال ۲۰۱۷ یک نظرسنجی آنلاین عمومی را که توسط کمیسیون فدرال مخابرات آمریکا انجام شد، از مسیر خود منحرف کردند. در مجموع ۲۲ میلیون کامنت در این نظرسنجی دریافت شد که نیمی از آنها یا جعلی بودند یا از اکانت‌های مسروقه پست شده بودند. در اکثر این کامنت‌ها، از کلمات مشابهی استفاده شده بود.

این رویه‌ها در آینده پیچیده‌تر هم خواهند شد. البته چند سالی هست که رسانه‌های اجتماعی به این بلا دچار شده‌اند اما این تازه اول کار است. در انتخابات سال ۲۰۱۶ آمریکا که به ریاست جمهوری دونالد ترامپ انجامید، یک‌پنجم از کامنت‌های فضای مجازی درباره مناظره‌ها و کمپین‌های انتخاباتی را روبات‌ها تولید کرده بودند. در جریان رای‌گیری برگزیت در انگلیس هم یک‌سوم از توییت‌ها را روبات‌ها نوشته بودند. شواهدی در دست است که نشان می‌دهد روبات‌ها در فضای مجازی پنجاه کشور جهان فعالیت گسترده دارند. مثلا در سال ۲۰۱۸ وقتی خبر قتل جمال خاشقجی در سفارت عربستان سعودی در استانبول و نقش بن سلمان در آن در رسانه‌ها مطرح شد، روبات‌ها به کار افتادند و بیش از ۲۵۰ هزار کامنت با محتوای «ما به بن سلمان اعتماد داریم» به شکل جعلی در فضای مجازی منتشر شد.

یک معضل بزرگ در مورد روبات‌های فضای مجازی این است که تشخیص تعداد زیادی روبات با فالوئر کم، چندان دشوار نیست اما تشخیص تعداد اندکی روبات که فالوئر زیادی دارند کار دشواری است. این روبات‌های پرفالوئر، تاثیرگذاری زیادی نیز در مباحث سیاسی و اجتماعی دارند. از آن بدتر اینکه چنین روبات‌هایی حس عمومی مردم نسبت به مسائل را مخدوش می‌کنند و این یک تجربه جدید در فضای گفتمان‌های سیاسی و اجتماعی است. نکته اینجاست که با پیشرفت تکنولوژی و هوش مصنوعی، قابلیت روبات‌ها در مخفی‌کردن و ادغام خودشان در گروه‌های اجتماعی مختلف هم بالا می‌رود. با این اوصاف، می‌توان گفت که عنصر غیرانسانی دارد در مباحث سیاسی مربوط به زندگی انسان‌ها مداخله می‌کند.

آنچه که در آینده رخ خواهد داد، چیزی شبیه این است: پرسوناهایی که از طریق هوش مصنوعی، نامه‌هایی حاوی مطالبات سیاسی خود خطاب به سردبیران روزنامه‌ها یا به کاندیداهای ریاست جمهوری می‌نویسند؛ و اکانت‌هایی که کاملا سابقه‌دار و منطقی به نظر می‌آیند و نظراتی را در قالب مباحث انتقادی و سیاسی مطرح می‌کنند اما عملا جعلی هستند. چنین روبات‌هایی ممکن است توسط بازیگران خارجی در جریان انتخابات عمومی در هر کشوری به کار گرفته شوند. این درواقع کم هزینه‌ترین و موثرترین روش برای به‌هم زدن بازی در عرصه سیاسی است؛ به خصوص در کشورهایی که افکار عمومی در مقابل اطلاعات غلط چندان مجهز و آب‌دیده نباشد.

تنها چاره‌ای که در این خصوص برای اجتناب از ضرر شدید روبات‌ها در گفتمان‌های سیاسی آینده وجود دارد، بازگشت به مناظره و مباحثه رودر رو است. درواقع چاره‌ای نداریم جز آن‌که محدودیت‌های بحث سیاسی به شکل آنلاین را بپذیریم و دوباره مناظره‌ها به شکل قدیمی را در اولویت قرار دهیم. در چنین شرایطی، حداقل از این مطمئن خواهیم بود که افراد حقیقی در حال بحث در خصوص مطالبات خود هستند و کاندیداها هم به شکل افراد حقیقی برای تحقق آنها وعده می‌دهند. با این وجود، باید این نکته را بپذیریم که پرسوناهای ساختگی، آینده پروپاگاندا را تشکیل می‌دهند. اگر پروپاگاندا در گذشته باعث متمایل‌شدن بحث به سمت خاصی می‌شد، روبات‌های امروزی به کلی موضوعیت هر مبحثی را زیر سوال می‌برند و جلوی منطقی‌شدن آن را می‌گیرند. هنوز هم نمی‌دانیم که این شرایط چقدر در نابودی دموکراسی و جوامع موثر خواهد بود.