شیوع ویروس کرونا در اغلب کشورهای دنیا به یک معضل بزرگ و پیچیده تبدیل شده و تاکنون بیش از نیم‌میلیون نفر را درگیر کرده است. همه‌گیری سریع و جهانی این بیماری باعث شده سازمان بهداشت جهانی این بیماری را پاندمیک بنامند و آمار مرگ‌ومیر ناشی از ابتلا به این ویروس نیز با توجه به نرخ بالای ابتلا به آن قابل توجه است. با این همه ویروس کوئید ۱۹ یک عامل ناشناخته بیماری است، ویروسی که تازه خود را نشان داده و تحقیقات و مطالعات پزشکی روی آن نیز سابقه‌ای ندارد و کشورهای مختلف به تازگی این کار را شروع کرده‌اند.

با وجود امیدواری‌ها به علم پزشکی، گفته می‌شود تولید واکسن برای این بیماری فرآیندی زمان بر و حداقل ۱۲ تا ۱۸ ماهه دارد و تولید دارویی برای بهبود این بیماری نیز چندین ماه تا یکسال به طول خواهد انجامید. در این میان اما روش «پلاسمادرمانی» که از همان ابتدای ورود ویروس به ایران، مورد توجه محققان علم پزشکی قرار گرفت می‌تواند سریع‌تر به نتیجه برسد. در این روش پلاسمای خون فرد بهبودیافته از کرونا، به فردی که به تازگی مبتلا شده تزریق می‌شود تا آنتی‌بادی موجود در پلاسمای خون فرد بهبودیافته به کمک سیستم ایمنی فرد تازه مبتلاشده بیاید و او را در مقابله با ویروس تازه‌وارد کمک کند.

کار روی فرآیند پلاسمادرمانی در آمریکا به تازگی آغاز شده و کشورهای دیگر نیز هنوز نتیجه بارز و مشهودی از آن نگرفته‌اند اما در ایران که این کار علمی و پژوهشی با حمایت مالی و معنوی اتاق بازرگانی تهران و چندین بنگاه بخش خصوصی، توسط یک تیم پزشکی و متخصص مجرب در حال انجام و پیگیری است به نتایج خوبی رسیده است. نتایجی که حاکی از بهبود ۱۲ بیمار مبتلا دارد و با بهبود ۲۰۰ بیمار، روش پلاسمادرمانی می‌تواند به عنوان یک روش علمی-پزشکی در بهبود بیماران مبتلا به کرونا ثبت شود. در این روش نکات مهمی چون میزان آنتی‌بادی در پلاسما، زمان دریافت پلاسمای خون از فرد بهبودیافته، زمان درست برای تزریق پلاسما به فرد تازه مبتلا شده و مولفه‌های مهم دیگری وجود دارد که باید به دست آید.

ایران جزو پنج کشور برتر دنیا در صنعت پلاسما

ابتدا این ناصر ریاحی، عضو هیات رییسه اتاق بازرگانی تهران و رییس اتحادیه واردکنندگان دارو بود که از آغاز فرآيند پلاسمادرماني بيماران كرونا در ايران خبر داد. او با اشاره به اینکه این طرح در درجه اول مورد حمايت معنوى و عملياتى «اتاق بازرگانى تهران» قرار داد‌ توضیح داد: این طرح هم‌چنین با حمايت مالی و پشتیبانی چندين شركت فعال در حوزه سلامت از جمله شرکت درمان آرا، شركت دايا آرين دارو، بيودارو، بهستان پلاسما، پلاسما خوارزمى و پخش دايا دارو و شرکت‌هایی که در بخش سلامت فعال نيستند از جمله شركت ماموت و خيريه نيكان ماموت، شركت ميهن و بانك و بيمه سامان به پیش برده شده است و در صورت موفقيت نهایی، تحولي بزرگ در درمان بيماران كرونا در ايران و حتي جهان ایجاد خواهد شد.

ریاحی عنوان کرد: البته اینکه دقیقا باید چه زمانی پلاسما از فرد بهبود یافته از کرونا گرفته شود و چه زمانی و به چه بیمارانی تزریق شود، نیاز به کار پیچیده تحقیقاتی دارد چرا که باید نقطه پیکی برای گرفتن پلاسما انتخاب شود که هم تیتر آنتی‌بادی بالا باشد و هم ویروس در پلاسما وجود نداشته باشد.

او افزود: ایران بدون شک یکی از پنج کشور برتر در صنعت پلاسما به شمار می‌رود. وقتی ما در ایران کار روی این موضوع را شروع کردیم، هنوز خبری در دنیا نبود و حتی کار ما مستقل از چینی‌ها پیش رفت. به این ترتیب تقریبا از همه کشورهای جهان در این زمینه جلوتر هستیم. کمیته اخلاق در وزارت بهداشت نیز با استفاده از این روش درمانی موافقت کرده است و من فکر می‌کنم استفاده از این روش می‌تواند جهان را تکان دهد و باعث ایجاد تحولی در درمان بیماران کرونا شود.

بهبودی نسبی و کامل برخی از بیماران مبتلا به کرونا با فرآیند پلاسمادرمانی

دکتر حسن ابوالقاسمی، رییس انجمن خون و سرطان کودکان ایران و سرپرست پروژه تحقیقاتی پلاسمادرمانی بیماران کرونا، درباره آخرین وضعیت اجرای پروژه تحقیقاتی پلاسمادرمانی توضیح داد که در این روش به ۱۲ نفر پلاسما تزریق شده است برخی از آنان بهبود نسبی یا کامل یافته و حتی چند نفری از بیمارستان ترخیص شده‌اند.

به گفته ابوالقاسمی، این روش‌ درمانی همزمان با شروع اپیدمی کرونا در چین مطرح شد و چینی‌ها این روش را به صورت تحقیقاتی استفاده کرده و نتایج گزارش‌های اولیه آنها نیز مثبت بوده است. این مطالعات نشان داده است که پلاسمادرمانی می‌تواند دوره بستری و میزان مرگ‌ومیر بیماران کرونا را کاهش دهد.

ابوالقاسمی افزود: با توجه به سابقه مطالعات در زمینه پلاسمادرمانی و استفاده از این روش در مورد سایر ویروس‌ها، ما نیز در ایران تصمیم گرفتیم با توجه به زیرساخت‌های بسیار خوبی که در حوزه پلاسما داریم و پیشرفت‌های صنعت پلاسمای کشور در بیش از یک دهه اخیر، پروژه تحقیقاتی پلاسمادرمانی بیماران کرونا را آغاز کنیم. در همین راستا جلساتی بین انجمن خون و سرطان کودکان ایران به عنوان یک تشکل علمی، سازمان انتقال خون ایران به عنوان متولی حوزه پلاسما در کشور، دانشگاه و بیمارستان بقیه‌الله به عنوان محل اصلی اجرای پروژه و جمعی از اساتید مانند دکتر حسینی، چراغعلی و همچنین شرکت درمان‌آرا به عنوان تامین‌کننده لجستیک و تجهیزات موردنیاز پروژه برگزار شد.‌

در نهایت پروپوزال این طرح در وزارت بهداشت تصویب و کد اخلاقی را دریافت کرد. سپس این پروژه در سازمان انتقال خون و همچنین دانشگاه بقیه الله نیز مطرح و تصویب شد و اجرای این پروژه از روزهای آخر اسفند ماه با حمایت مالی و معنوی بخش خصوصی آغاز شد.

او افزود: براساس پروپوزال ارائه شده به وزارت بهداشت، برای دریافت پلاسمای بیماران که حداکثر دو هفته از بهبودی آنها از بیماری کرونا گذشته و نتیجه تست PCR آنها مثبت است، فراخوان داده‌ایم. تاکنون حدود 24 واحد پلاسما از 20 نفر از بیماران ترخیص شده از بیمارستان بقیه‌الله و تعداد دیگری از بیماران ترخیص شده از بیمارستان فیروزگر گرفتیم. باید تاکید کنم که اهدای پلاسما هیچگونه مشکلی برای اهداکننده ایجاد نمی‌کند و همچنین پلاسمای گرفته شده از افراد از نظر هپاتیت، اچ‌آی‌وی و ... مورد تست‌های معمول در فرآیند خون‌گیری قرار می‌گیرد و یک تست اضافی هم به صورت تست مجدد PCR برای کروناویروس از پلاسما می‌گیریم که نتیجه این تست باید منفی باشد و در صورت گذراندن موفق همه تست‌ها، پلاسما برای مصرف آزاد و فریز می‌شود.

او با اشاره به سایر تست‌هایی که از اهداکنندگان پلاسما انجام گرفته است، گفت: تاکنون به 12 بیمار مبتلا به کرونا، پلاسمای افراد بهبودیافته تزریق شده که نتایج آن قابل قبول بوده است. البته هنوز منتظر انجام یک آنالیز دقیق هستیم اما پاسخ درمانی تاکنون خوب بوده است. خوشحالیم که این موضوع که همیشه فقط از آن به عنوان یک روش صحبت می‌شد، به‌تازگی توانست مجوز سازمان غذا و دارو آمریکا را هم بگیرد که معمولا روی مجوزهای این نهاد نیز حساب ویژه‌ای باز می‌شود.

دکتر حسن ابوالقاسمی توضیح داد که در نتیجه این تلاش‌ها و موفقیت‌ها، سایر بیمارستان‌ها نیز به این پروژه پیوسته‌اند، به طوری که سازمان انتقال خون، بیمارستان مسیح دانشوری را مجهز کرده و کار را در این بیمارستان نیز شروع شده است.

رئیس انجمن خون و سرطان کودکان ایران و سرپرست پروژه تحقیقاتی پلاسمادرمانی بیماران کرونا خاطرنشان کرد: از 12 نفری که پلاسما به آنها تزریق شده، در تعدادی بهبود نسبی و در تعدادی بهبودی کامل مشاهده شده، به طوری که برخی از آنها حتی ترخیص هم شده‌اند.

او توضیح داد: سرعت اجرای این پروژه تحقیقاتی بستگی به میزان استقبال اهداکنندگان دارد و اینکه آنها چقدر پلاسما اهدا کنند. اگر اهداکنندگان استقبال کنند، می‌توانیم به سرعت به هدف تعیین شده در پروپوزال پروژه، یعنی 200 مورد برسیم که در صورت تحقق این هدف، نتایج این پروژه کاملا قابل ارائه و ارزیابی خواهد بود.

رئیس انجمن خون و سرطان کودکان ایران و سرپرست پروژه تحقیقاتی پلاسمادرمانی بیماران کرونا افزود: اگر در 20 مورد تزریق به پدیده‌ای برخورد کردیم که ادامه پروژه ممکن نبود، پروژه را متوقف می‌کنیم و اگر نتایج خوب باشد تا 200 مورد ادامه خواهیم داد و در صورت موفق بودن نتایج 200 مورد، بعد از آن نیازمند یک حمایت بزرگ از سوی وزارت بهداشت هستیم. البته معاونت درمان وزارت بهداشت نیز از این پروژه حمایت کرده است. مابقی تزریق‌ها هم به زودی انجام می‌شود.

ابوالقاسمی تصریح کرد: روش پلاسمادرمانی یک روش ایمن است که البته سابقه قبلی هم دارد و عوارض خاصی ندارد.