با افزایش جمعیت شهرها به خصوص در کشورهای در حال توسعه در آسیا، نیاز به ساخت و سازهای جدید هم وارد مرحله جدیدی شده و ایده شهرهای روی آب متولد شده است. درواقع ارزش املاک در شهرهای بزرگ آسیایی که کنار آب قرار دارند آن‌قدر بالاست که آینده این شهرها بدون راهکارهای رادیکال ممکن است به خطر بیفتد.

اصولا شهرهای کنار آب همیشه در موقعیتی ممتاز برای زندگی و تجارت قرار داشته‌اند. آب همواره مرکز فعالیت‌های اقتصادی است و با وجود تحولات بزرگی که در دنیا مشاهده می‌شود، مرکزیت آب هنوز هم از بین نرفته و شهرهای ساحلی همچنان میلیون‌ها نفر جمعیت جدید را جذب خود می‌کنند. بنابر پیش‌بینی سازمان ملل متحد، تا سال ۲۰۳۵ میلادی ۹۰ درصد از تمام ابرشهرهای جهان را شهرهایی کنار آب تشکیل خواهند داد.

در این میان پرسش بزرگ این بوده که چطور می‌توان جمعیت مهاجر جدید به شهرهای ساحلی را اسکان داد و اوضاع شهری را مدیریت کرد؟ یک راه ساده این بوده که زمین مصنوعی روی آب‌های ساحلی ساخته شود و مثلا چین جزو کشورهایی بوده که این موضوع را خیلی جدی گرفته بود. چین در فاصله سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰، سالانه ۷۰۰ کیلومتر مربع زمین را به شکل مصنوعی روی آب ایجاد کرد تا پاسخ‌گوی نیازهای توسعه‌ای خود باشد. مالزی نیز کار مشابهی را در پروژه شهر جنگل (فارست سیتی) خود و نیز در پروژه‌های ساخت و ساز لوکس در پنانگ و مالاکا دنبال کرد. کلمبو پایتخت سریلانکا هم در تلاش بود یک مرکز مالی جدید را با زمین مصنوعی ایجادشده روی آب بسازد و به قول مقامات این کشور با سنگاپور رقابت کند. کره جنوبی شهر هوشمند معروف به سونگدو را به کل از همین زمین مصنوعی ساخت و دوبی هم که از قدیم به انجام این کار شهرت داشت. حتی ۲۰ درصد از توکیو و ۲۵ درصد از سنگاپور هم بر زمینی ساخته شده‌اند که طبیعت عملا آن را به شکل زمین نساخته بود.

یکی از علل اقبال شهرهای آسیایی به زمین مصنوعی این بوده که پیدا کردن اراضی بسیار بزرگ برای توسعه‌های هدفمند کار بسیار دشوار و هزینه‌بری است و نیاز به تخلیه بخش زیادی از اراضی و تغییر کاربری آنها دارد. به همین جهت است که هم مقامات شهری و هم سازندگان این پروژه‌ها ترجیح می‌دهند از زمین‌های به اصطلاح مصنوع روی آب استفاده کنند.

همه این حرف‌ها را زدیم اما به مهم‌ترین مسئله‌ای که زمین‌های مصنوعی ایجاد می‌کنند اشاره نکردیم و آن هم ضرر آنها برای محیط زیست است. اکوسیستم منطقه در چنین شرایطی از بین می‌رود و ضرر زیادی متوجه تمام جانداران می‌شود. درواقع هرچه که ساحل را محافظت می‌کرده - از مرجان‌ها گرفته تا موجودات دریایی مثل پلانگتون‌ها- از بین می‌روند و درعوض، موادی وارد آب می‌شود که تلنبار شدنشان به تدریج کل محیط را خراب می‌کند. از آن بدتر اینکه تجارت ماسه هم این روزها به تجارتی پرسود بدل شده؛ به طوری که برخی کشورها صادرات ماسه را ممنوع کرده‌اند و حتی مافیاها وارد این کار شده‌اند. واضح است که زمین‌های مصنوعی هم بیش از اندازه ماسه مصرف می‌کنند و چنین تجارتی را تقویت می‌کنند.

نکته بعدی این است که هر چقدر هم در ساخت و ساز مصنوعی زمین دقت و تکنولوژی به کار برود، باز هم این یک محصول مصنوع خواهد بود که در آینده از بین خواهد رفت. مثلا در ژاپن، فرودگاه کانسای که به همین ترتیب و با مهندسی بسیار پیشرفته ساخته شد، دارد با سرعت زیر آب می‌رود. نتیجه این شده که برخی دولت‌های آسیایی از جمله چین فعلا انجام چنین پروژه‌هایی را متوقف کرده‌اند.

برای اجتناب از تهدیدهای بزرگ محیط زیستی در ساخت زمین مصنوعی، یک راهکار جدید مطرح شده و آن هم ساخت شهرهای شناور است. این شهرها واقعا روی آب شناور نیستند، بلکه حالتی شبیه سکوهای نفتی دارند،‌ به ته دریا متصل هستند و با تکنولوژی مشابه ساخته می‌شوند. این ایده حالا توجه خیلی‌ها را جلب کرده چون پتانسیل آن بالاست و می‌تواند بازاری چند میلیارد دلاری باشد. مثلا در هلند، شرکتی به نام واتر استودیو دارد ساختمان‌های مختلفی از جمله یک مدرسه را به این شکل می‌سازد. در جزایر پُلی‌نِزی هم این روش در حال پیاده‌شدن است. برخی صاحب‌نظران می‌گویند از آنجا که هیچ راهی برای مقابله با توسعه شهرهای کنار آب در آینده نزدیک وجود ندارد، ایده شهرهای شناور می‌تواند موثر واقع شود و تبعات زیست‌محیطی آن هم بسیار کم‌تر از ساخت زمین مصنوعی است چون اکوسیستم آب به خاطر وجود سکوهای شناور لزوما از بین نخواهد رفت. درواقع شاید بتوان گفت شهرهای شناور یک گزینه ایده‌آل برای آینده نیستند اما به هر حال گزینه‌ای مشکل‌گشا به شمار می‌روند که هنوز نقاط ضعف‌شان خیلی آشکار نشده است.