از سال‌ها پیش گفته می‌شد که عربستان سعودی به دنبال آن است که وارد بازار تکنولوژی و استارت‌آپ‌های سیلیکون ولی شود. نزدیک‌ترین و عظیم‌ترین منبع هم مشخص بود: آرامکو.

مشکل بزرگ عربستان این بود که پول آرامکو دقیقا قابل خرج‌کردن نبود. در گذشته گفته می‌شد که آرامکو پرسوددترین شرکت جهان است و ارزشی برابر دو تریلیون دلار دارد. اما اخیرا با عرضه اولیه سهام این شرکت مشخص شد که ارزش شرکت پایین‌تر بوده. با این حال، اکنون پول زیادی در دست عربستان است که می‌تواند آن را برای سرمایه‌گذاری عظیم در سیلیکون ولی خرج کند. این باعث شده مخالفان نفوذ عربستان در اقتصاد آمریکا گوش‌هایشان تیز شود.

البته بخش عظیم پولی که از عرضه اولیه آرامکو به دست آمده، روانه صندوق ثروت سعودی شده که ادعا می‌شود برای سرمایه‌گذاری‌های عمومی از آن استفاده خواهد شد. طرفداران این ایده می‌گویند این صندوق برای تنوع‌بخشی به اقتصاد نفتی عربستان سعودی به کار خواهد رفت و اقتصاد پویاتر و مدرن‌تری خواهد ساخت.

اما ماجرای عطش عربستان در عرصه استارت‌آپ‌های سیلیکون ولی چیست؟ عربستان مدتی است که بی سر و صدا وارد این عرصه شده و در شرکت‌های مهمی مثل اوبر سرمایه‌گذاری کرده، هرچند که استارت‌آپ‌های بی‌نام و نشان‌تر هم سرمایه عربستان را جذب کرده‌اند. عربستان همچنین در شرکت‌های بزرگ سرمایه‌گذاری پرریسک (ونچر کپیتال) هم سرمایه‌گذاری کرده که مهم‌ترین آنها ویژن‌فاند بوده، یعنی جنجالی‌ترین سرمایه‌گذار در سیلیکون ولی.

اسم بعضی از این شرکت‌های مدرن آمریکایی را حتما شنیده‌اید: وی ورک، فلکسپورت، اسلک، مپ باکس، دور دش. نقطه مشترک همه اینها - جدا از ظاهر شدن اسمشان در اخبار نوآورانه عرصه تکنولوژی- این است که ویژن فاند در آنها سرمایه‌گذاری کرده. بگذارید کمی بیشتر توضیح دهیم. ویژن فاند متعلق به سافت بانک است و سافت بانک یک هلدینگ ژاپنی است. سافت بانک در سال‌های اخیر بالای صد میلیارد دلار در سیلیکون ولی سرمایه‌گذاری کرده و ماسا سون رئيس آن حتی به صورت انفرادی با روسای استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های تکنولوژیک دیدار و گفت‌وگو می‌کند.

اکثر این شرکت‌ها، یونیکورن‌هایی هستند که در عرصه هوش مصنوعی و تکنولوژی‌های پیشرفته دیگر کار می‌کنند. (یونیکورن‌ به معنی اسب تک شاخ به استارت‌آپ‌هایی با ارزش بالای یک میلیارد دلار اطلاق می‌شود). عرصه هوش مصنوعی درواقع جایی است که آینده تمام صنایع و هر چیز دیگر در جهان را تغییر خواهد داد، از خودرو گرفته تا درمان و املاک. سرمایه‌گذاری در این عرصه به معنای به‌دست‌گرفتن کنترل آینده است.

اما آنچه که چندان در رابطه با سافت بانک گفته نمی‌شود این است که یکی از سرمایه‌گذاران اصلی آن، دولت عربستان سعودی و صندوق سرمایه عمومی آن است. درمقابل، سافت بانک هم مراودات مختلفی با عربستان دارد و مثلا پروژه عظیم نیروگاه‌های خورشیدی در عربستان را ساپورت می‌کند. تازه همه اینها پیش از عرضه اولیه آرامکو بود. حالا پول زیادی در دست عربستان است تا در هر شرکتی در سیلیکون ولی سرمایه‌گذاری کند و حتی گفته می‌شود عربستان ترجیح می‌دهد یک شرکت سرمایه‌گذاری ریسک بالا برای خودش در سیلیکون ولی تاسیس کند.

شاید قتل جمال خاشقجی توسط عربستان و رسانه‌ای شدن آن باعث شد که بعضی دولت‌ها یا شرکت‌های غربی درباره مناسبات یا معاملاتشان با دولت عربستان تجدید نظر کنند اما عملا خیلی‌های دیگر به راهشان ادامه دادند. مثلا چهره‌های معروف عرصه شرکت‌های تکنولوژیک آمریکا در کنفرانس ریاض حاضر نشدند اما سرمایه عربستان را هم پس نزدند.

در این میان، عربستان سعودی تلاش کرده که بیشترین پول را برای سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌های سیلیکون ولی جور کند و حتی در صورت لزوم، راه‌هایی غیر از آرامکو را هم در نظر بگیرد. این کار مثلا با فروش سهام صندوق سرمایه عمومی عربستان (به ریاست بن سلمان) در شرکت پتروشیمی دولتی سابیک انجام گرفت و ۷۰ میلیارد دلار از آن محل به دست آمد که البته تا سال ۲۰۲۵ به تدریج ارائه خواهد شد.

در این میان، بحث اکثر مخالفان نفوذ عربستان سعودی در عرصه تکنولوژی آمریکا این نیست که پول از چه راهی و با چه ابزاری وارد سیلیکون ولی خواهد شد. پیش از عربستان هم کشوری مثل نروژ صندوقی مشابه عربستان را داشته و پول سوخت‌های فسیلی را در آن گذاشته و بر اساسش، استراتژی تنوع‌بخشی در سرمایه‌گذاری را به خصوص در حوزه‌هایی مانند زیرساخت‌ها پیش برده. اما کسی نگران نفوذ نروژ در عرصه استارت‌آپ‌های تکنولوژیک نیست یا حتی روند خرج‌شدن این پول را دنبال نمی‌کند، در حالی که این مسئله در مورد عربستان صورت متفاوتی به خودش می‌گیرد. حالا خیلی‌ها می‌خواهند بدانند عربستان سعودی در تلاش است آینده خودش را چگونه از طریق استارت‌آپ‌های تکنولوژیک و هوش مصنوعی تغییر دهد و اقتصاد کشوری مثل آمریکا از این سرمایه‌گذاری چه تاثیری خواهد گرفت. سوال بجایی هم هست.